Yıl 2019, Cilt , Sayı 8, Sayfalar 93 - 119 2019-04-30

1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI
ACCORDING TO 1723 DATE AVÂRIZ BOOKS KAZA OF NEVREKOP

TAHSİN HAZIRBULAN [1]


Nevrekop, günümüzde Goce Delcev olarak bilinmekte olup, Bulgaristan’ın güneybatısında yer almaktadır. Nevrekop kasabası “Nikopolis ad Mestum” isimli antik yerleşimin mirasçısı olarak ortaya çıkmış, isminin de Nikopolis’ten geldiği ileri sürülmektedir. Osmanlı fetihleriyle birlikte bir Hristiyan köyü olmaktan çıkan Nevrekop, bu dönemden sonra İslâm-Türk yerleşimi olmuş ve bölgedeki önemli bir dinî merkez haline gelmiştir. Osmanlı idaresi altına Gazi Evrenos Bey’in Siroz ve Drama yakınlarındaki önemli kaleleri ele geçirmesi sırasında 776-785 (1374-1383) yılları arasında girmiş olmalıdır. Nevrekop ovası ve biraz yukarısında bulunan Razlog vadisinin ele geçirilmesiyle Osmanlılar Filibe ve Çepino vadisi yoluyla Trakya ovası arasında bağ kurmuş oldular. Osmanlı Devleti döneminde Serez Sancağı’na bağlı bir kaza olan Nevrekop ile ilgili ilk kayıtlara 1445 tarihinde rastlanmaktadır. Tahrir defterleri adı verilen bu kayıtların sonrasında XVI. yüzyıl boyunca da tutulduğu bilinmektedir. Bu dönemden sonra Osmanlı Devleti’nde XVII. yüzyılda tutulmaya başlanan avârız defterleri de tahrir defterleri nispetinde olmasa da tutulduğu yerin nüfusu ile ilgili önemli bilgiler içerir. Bu çalışmada Serez Sancağı’na bağlı olan Nevrekop kazasının mahalle ve köyleri, aynı avârız defterinde yer alan mufassal ve icmal bilgiler esas alınarak incelenecektir. Böylece 1723 tarihinde Nevrekop’un nüfus yapısı hakkında bilgi sahibi olunacaktır. Söz konusu defterin incelenmesiyle kaza merkezinde bulunan mahalleler ve şehre bağlı köyler tespit edilmiş olacaktır. Ayrıca bu yerleşim birimlerinde yaşayan Müslümanlar ve gayrimüslimler arasında nüfus açısından bir oranlama imkânı hâsıl olacaktır. Nevrekop’ta ikamet eden nüfus reaya ve reaya harici nüfus şeklinde ayrıma tabi tutularak değerlendirmeye tabi olacaktır. 1723 tarihli avârız defterinin incelenmesi ve sonucunda yapılan değerlendirmeler ile avârız defterleri incelenerek yapılan Osmanlı demografi çalışmalarına Nevrekop ölçeğinde küçük bir katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Nevrekop is now known as Goce Delcev and is located on the southwest of Bulgaria. The town of Nevrekop came into being as the heir to the ancient settlement named "Nikopolis ad Mestum", and the name came from Nikopolis. After being a Christian village with the Ottoman conquests, Nevrekop became an Islamic-Turkish city after this period and became an important religious center in the region. Under Ottoman rule, Gazi Evrenos Bey's important monuments near Siroz and Drama must have entered during the seizure between 776-785 (1374-1383). With the seizure of the Nevrekop plain and the Razlog village a little above, the Ottomans established a connection between the Thrace plain through the Plovdiv and Çepino valleys. The first records of Nevrekop, an accident connected to Serez Sanjak during the Ottoman period, are found in the Tahrir book which was kept in 1445. After this period in the Ottoman Empire XVII. the avarız books, contain important information about the population where they are kept, even if they are not in proportion to the tahrir books. In this study, the neighborhoods and villages of the Nevrekop city, which is connected to Serez Sanjak, will be examined based on the detailed and intangible information contained in the same book. Thus, in 1723 on the population structure of the city of Nevrekop will have information about. By examining the book, the neighborhoods and townspeople in the city center will be identified. In addition, there will be a proportion of population between Muslims and non-Muslims living in these settlements. The population residing in Nevrekop will be subject to evaluation by subjecting it to the rea and the rea outside as a separate population. It is aimed to make a small contribution to the Ottoman demography studies carried out by examining the avarız book dated 1723 and the results of evaluations made with the avarız books and Nevrekop scale.

  • Arşiv Belgeleri Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başbakanlığı Osmanlı Arşivi (BOA.): KK.d. 2873, TD. 0007, TD. 403, MAD. 00525. Selanik Vilayet Salnamesi, Selanik 1325. Basılı Kaynaklar ADİL, Sayman, “Balkanlarda Alevi Bektaşilik”, Marmara Üniversitesi, SBE Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2006. Ahmet Refik, “Anadolu’da Türk Aşiretleri”, İstanbul 1930. ALİÇİÇ, Ahmed S., ”Hersek’te İslamiyetin Yayılması” Çev. Hatice Oruç, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46, 2 (2006), s. 247-252. ARSLAN, Halide, “Osmanlı Son Döneminde Kosova’da İhtidâ (İslâmlaşma Süreci) Üzerine Bazı Değerlendirmeler” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 52:1 (2011), s.165-188. Aşıkpaşazâde Tarihi, Haz. Cemil Çiftçi, İstanbul 2008. BARKAN, Ö.Lütfi, “Avârız”, İA. II, İstanbul 1993, s.13–19. Bruce Mc-Gowan, “Osmanlı-Avârız-Nüzül Teşekkülü 1600–1830”, VIII. Türk Tarih Kongresi (Ankara 15 Ekim 1976) Kongreye Sunulan Bildiriler II, Ankara 1981, s.1327–1331. ÇAKIR, İbrahim Etem, “1642 Tarihli Avarız Defterine Göre İspir Sancağı”, Uluslararası Sosyal Araştırmaları Dergisi, S.2/8, Summer 2009, s.109-122. ÇALIK Sıddık, “Balkanlarda Osmanlı Düzeni”, Ankara 2005. ÇOLAK, Kamil, “XIV.-XVI. Yüzyıllarda Balkanlarda İslamlaşma”, Hacettepe Üniversitesi SBE Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 1996. DAŞCIOĞLU, Kemal, “Osmanlı Devleti’nin Sürgün Siyaseti (XVIII. Yüzyıl)”, Süleyman Demirel Üniversitesi SBE Doktora Tezi, Isparta 2004. DOĞRU, Halime, “Rumeli’de Fetih ve İskân Siyaseti”, Türkler, C IX, Ankara 1999, s.302-327. EMECEN, Feridun M., “Kayacık Kazâsının Avârız Defteri”, Tarih Enstitüsü Dergisi, Sayı:12, İstanbul 1982, s.159–163. ERCAN Yavuz, “Osmanlı İmparatorluğunda Bulgarlar ve Voynuklar”, Ankara 1986. ERDÖNMEZ, Celal, “Osmanlı İmparatorluğu’nun İskân Siyaseti ve Konar-Göçer Aşiretlerin Yerleştirilmesi (1840-1876)”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi SBE, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Samsun 1995. GÖKBİLGİN, M. Tayyib, “Rumeli’de Yürükler, Tatarlar ve Evlâd-ı Fâtihân”, İstanbul 1957. HALAÇOĞLU, Ahmet, “1740-1741 Tarihli Yazma Esere Göre Rumeli Kazalarının Rütbeleri”, XII TTK Bildirileri, C. III, Ankara 1995, s. 873-897. HALAÇOĞLU, Yusuf, “Bulgaristan (Osmanlı Dönemi), TDV DİA, C. 6, Ankara 1992, s. 396-399. HALAÇOĞLU, Yusuf, “XVIII. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun İskân Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi”, Ankara 1988. HODZİÇ, İsmajil, “Bogomolizm ve Bosna Hersek Bogomilleri”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi SBE, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Samsun 2007. İNALCIK, Halil, “Balkanlar ve Türkler”, BAL-TAM Türklük Bilgisi 3, 2005, s.20-44. İNBAŞI, Mehmet, “1642 Tarihli Avârız Defterine Göre Erzurum Şehri”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sayı 4, İstanbul 2001, s. 9–32. İNBAŞI, Mehmet, “Bayburt Sancağı (1642 Tarihli Avârız Defterine Göre)”, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 10/1, Erzurum 2007, s. 89-117. İNBAŞI, Mehmet, “Rumeli Yörükleri (1544-1675)”, Erzurum 2000. KİEL, Machiel, “Nevrekop”, TDV DİA, c. 33, Ankara 2007, s. 54-55. KİEL, Machiel, “Newrokop”, EI ,(İng.),Vol. VIII, Brill 1995, p.9-11. KÖKSAL, Osman, “ Osmanlı Hukukunda Bir Ceza Olarak Sürgün ve İki Osmanlı Sultanının Sürgünle İlgili Hatt-ı Hümâyunları” OTAM, Sayı 19, Ankara 2006, s.283-341. KUL, Eyüp, “1642 Tarihli Avârız Defterine Göre Şiran Kazâsı ve Köyleri”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S.44, Erzurum 2010, s.271-289. KÜÇÜK, Levent, “Osmanlı Vergi Hukukunda Avarız Kavramı ve Avarızın İdaredeki Rolü”, Ankara Üniversitesi SBE Doktora Tezi, Ankara 2007. Neşrî Mevlânâ Mehmed, “Cihânnümâ”, Haz. Necdet Öztürk, İstanbul 2008. NURKİÇ, Kemal, “Bosna-Hersek’in İslamlaşma Süreci (XV.-XVI. YY.)”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, SBE, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Samsun 2007. OCAK, Ahmet Yaşar, “Popüler İslam’ın Balkanlar’daki Destanî Öncüsü Sarı Saltuk (XII. YY.)” Ankara 2002. ORHONLU, Cengiz, “Osmanlı İmparatorluğunda Aşiretlerin İskânı”, İstanbul 1987. Oruç Beğ, “Tevârih-i Âl-î Osman”, Haz. Necdet Öztürk, İstanbul 2007. ÖZDEMİR, Rıfat, “Avârız ve Gerçek-Hane Sayılarının Demografik Tahminlerde Kullanılması Üzerine Bazı Bilgiler”, X.Türk Tarih Kongresi (Ankara 22–26 Eylül 1986) Kongreye Sunulan Bildiriler, IV, Ankara 1993, s.1581–1584. ÖZEL, Oktay, “17. Yüzyıl Osmanlı Demografi ve İskân Tarihi İçin Önemli Bir Kaynak: Mufassal Avârız Defterleri”, XII. Türk Tarih Kongresi (Ankara, 12–16 Eylül 1994), Kongreye Sunulan Bildiriler, c. III, Ankara 1999, s. 735–743. ÖZERGİN, M. Kemal, “Rumeli Kadılıklarından 1078 Düzenlemesi”, İ. Hakkı Uzunçarşılı’ya Armağan, Ankara 1796, s. 251-310. ÖZTÜRK, Mustafa, “1616 Tarihli Halep Avârız Defteri”, OTAM 8, Ankara 1997, s.249–253. POPOVIC, Aleksandre, “Balkanlarda İslam”, İstanbul 1995. SAHİLLİOĞLU, Halil, “Avârız”, DİA. IV, İstanbul 1991, s.108–109. SEZER, Musa, “Avârız Kayıtlarına Göre XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Karinabad Kazâsı”, History Studies, Vol 10/9, Aralık 2018, ss.301-318. SEZER, Musa, “Zile Kazası ve Bağlı Kabileler (1695 Tarihli Avarız Defterine Göre)”, Cappadocia Journal of History And Social Sciences, Vol 9, 2017, s. 357-383. ŞAHİN, İlhan, “Osmanlı Döneminde Konar-Göçerler”, İstanbul 2006. ÜNAL, Mehmet Ali, “1646 (1056) Tarihli Harput Kazâsı Avârız Defteri”, Osmanlı Devri Üzerine Makaleler Araştırmalar, Isparta 1999, s.119–122. Yasemin Beyazıt, “Rumeli Kadılıkları ve Rütbelerine Dair 1253/1837 Tarihli Bir Yazmaya Göre”, Belgeler, c. 28, Sayı 32, Ankara 2008, s. 11-56. YENİ, Harun, “Demography and Settlement ın Pasa Sancagı Sol-Kol Regıon Accordıng to Muhasebe-i Vilayet-i Rumeli Defteri Dated 1530”, Bilkent University The Institute of Economics and Social Sciences, Master Theis, Ankara 2006.
Birincil Dil tr
Konular Tarih
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-9779-6022
Yazar: TAHSİN HAZIRBULAN (Sorumlu Yazar)
Kurum: MUNZUR ÜNİVERSİTESİ

Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Nisan 2019

Bibtex @araştırma makalesi { etusbed558904, journal = {Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi}, issn = {2149-939X}, address = {sbedergi@erzurum.edu.tr}, publisher = {Erzurum Teknik Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {}, pages = {93 - 119}, doi = {}, title = {1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI}, key = {cite}, author = {HAZIRBULAN, TAHSİN} }
APA HAZIRBULAN, T . (2019). 1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , (8) , 93-119 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/etusbed/issue/44919/558904
MLA HAZIRBULAN, T . "1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI". Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (2019 ): 93-119 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/etusbed/issue/44919/558904>
Chicago HAZIRBULAN, T . "1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI". Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (2019 ): 93-119
RIS TY - JOUR T1 - 1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI AU - TAHSİN HAZIRBULAN Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 93 EP - 119 VL - IS - 8 SN - 2149-939X- M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI %A TAHSİN HAZIRBULAN %T 1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI %D 2019 %J Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi %P 2149-939X- %V %N 8 %R %U
ISNAD HAZIRBULAN, TAHSİN . "1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI". Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 8 (Nisan 2019): 93-119 .
AMA HAZIRBULAN T . 1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2019; (8): 93-119.
Vancouver HAZIRBULAN T . 1723 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE NEVREKOP KAZASI. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2019; (8): 119-93.