Filistin Meselesi Üzerinden Büyük Orta Doğu Projesi’nin Jeopolitik ve İdeolojik Yüzü

Öz

Bu çalışma, Filistin meselesinin tarihsel arka planı ile 2000’li yıllarda geliştirilen Büyük Orta Doğu Projesi (BOP) arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel bir araştırma yöntemi benimsenen çalışmada, doküman analizi tekniği kullanılarak çeşitli resmi raporlar, akademik yayınlar ve uluslararası belgeler sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Araştırmada, BOP’un Filistin’i bir müdahale gerekçesi mi yoksa dönüşüm hedefi mi olarak konumlandırdığı sorusu merkezinde bir analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgular, Filistin’in Batı kamuoyuna yönelik meşrulaştırıcı bir kriz alanı olarak kullanıldığı ve politik-ekolojik stratejilerle dönüştürülmeye çalışıldığı yönündedir. Bunun yanı sıra, İslamî siyasi yaklaşımlardan biri olan “Âdil Düzen” perspektifi üzerinden BOP’a karşı geliştirilen ideolojik karşı argümanlar ele alınmıştır. Çalışmada ayrıca ABD, AB ve BM gibi uluslararası aktörlerin Filistin’e yönelik stratejileri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş; bu aktörlerin normatif söylemleri ile sahadaki uygulamaları arasındaki çelişkiler ortaya konulmuştur. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, Filistin’in yalnızca jeopolitik değil; aynı zamanda sembolik ve ideolojik bir direnç alanı olduğu, bu nedenle de BOP’un hem gerekçesi hem de sonucu olarak değerlendirilebileceği yönünde bir kanaate varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• FİLİSTİN SORUNU
• BÜYÜKORTADOĞUPROJESİ
• İNSANHAKLARI
• Filistin
• BOP
• Jeopolitik

The Geopolitical And Ideological Aspect of The Greater Middle East Project Through The Palestine Issue

Öz

This study aims to examine the relationship between the historical background of the Palestinian issue and the Greater Middle East Project (GBP), which was developed in the 2000s. In the study, which adopted a qualitative research method, various official reports, academic publications and international documents were systematically evaluated using the document analysis technique. An analysis was conducted in the research centered on the question of whether the Greater Middle East Project positions Palestine as a justification for intervention or a target for transformation. The findings indicate that Palestine is used as a legitimizing crisis area for the Western public and that attempts are made to transform it through political-ecological strategies. In addition, ideological counter-arguments developed against the Greater Middle East Project (GBP) through the perspective of “Just Order”, one of the Islamic political approaches, are discussed. The study also comparatively analyzed the strategies of international actors such as the US, the EU and the UN towards Palestine; the contradictions between the normative discourses of these actors and their practices on the ground are revealed. In line with the obtained results, it is understood that Palestine is not only geopolitically; It has been concluded that it is also a symbolic and ideological resistance area and therefore can be considered both the justification and the result of the Greater Middle East Project.

Anahtar Kelimeler

• Palestine
• GMEP
• Geopolitics

Kaynakça

1. Abusada, M., Atshan, S. E., & Sucharov, M. (2025). Israel/Palestine: political futures. International Politics, 1-12.
2. Akkad, A. (2024). Sexual violence and war crimes in Gaza. Middle East Eye.
3. Alavi, S. A. (2020). Iran and Palestine: Past, Present, Future. Routledge.
4. Aydemir, H., & Ünal, İ. (2025). Filistin’de Kadın Olmak: Savaşın İçinde Gebeliği Yaşamak. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(Özel Sayı), 223-236.
5. Badwan, N. (2024). Compliance of Sharia Audit in Islamic Banks and Islamic financial institutions in Palestine: A literature review. Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 5(1), 42-66.
6. Bashir, M. (2024). Abraham Accords and peace process in Middle East: A critical review of the agreements towards the settlement of the Palestine dispute. Wah Academia Journal of Social Sciences, 3(2), 657-676.
7. Bayrak, P. (2021). Abraham Accords: Palestine issue should be addressed for a peaceful Middle East. Cappadocia Journal of Area Studies, 3(1), 104–115. https://doi.org/10.38154/cjas.4
8. Beyazyüz, S. (2024). Kültürel Direniş Pratiği Olarak Sinema Anlatilari Özelinde Dünyadan Arda Kalan Topraklara, Filistin’e Bakmak. Ombudsman Akademik, (20), 229-278.

9. Council on Foreign Relations. (2023). Israeli-Palestinian conflict tracker. Erişim: 23.07.2024. https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/israeli-palestinian-conflict
10. Council on Foreign Relations. (2024). U.S. foreign policy in the Middle East and North Africa. Erişim: 23.07.2024. https://education.cfr.org
11. Dinç, C. ve Sevinçli, B. (2021). Avrupa Birliği'nin yumuşak gücü ve koşulluluk bağlamında kullanımı. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 1151-1176.
12. Dünya Sağlık Örgütü. (2020, 11 Kasım). Publications. Erişim: 19.02.2020. https://www.who.int/publications/en/
13. Ediz, İ. (2017). Reel politik ve oryantalizm sarmalında Batı’nın Türkiye algısı. Türk Dış Politikası Yıllığı 2016, 117–149.
14. Emir, M. (2024). Stratejik dönüşümler çerçevesinde ABD’nin Ortadoğu politikasının analizi (1990–2024). UPA Strategic Affairs, 5(2), 97–155.
15. Erbakan, N. (1996). Âdil ekonomik düzen. Ankara.
16. Gunawan, Y., Ghiffara, M. ve Akbar, M. F. (2025). International environmental law violations conflict analysis: Israel v. Gaza in 2024. E3S Web of Conferences, 622, 02003.
17. Güleç, O. (2024). Filistin-İsrail Sorununun Ekonomik Açidan Değerlendirilmesi: Sektörel Dağilim Üzerine Bir İnceleme. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 5(Filistin), 109-127.
18. Hamad, Y. (2024). Gazze Şeridinde ekonomik ablukasının sağlık sektörüne etkileri. The Journal of Academic Social Science, (106), 360–375.
19. Hamshari, S., Hamadneh, S., Ghneem, M., Khalaf, R., Daqqa, S., Alwafa, R. A., & Ktaifan, M. (2024). Barriers faced by primary healthcare providers in addressing emergencies in the Northern region of Palestine before and during the Gaza war. BMC primary care, 25(1), 261.
20. Human Rights Watch. (2024). World report 2024: Events of 2023. Seven Stories Press.
21. Issa, W. (2024). The effects of counterterrorism measures on the operations and perspective of local NGOs in Middle Eastern countries. Yayımlanmamış Lisans Tezi, University of Vermont.
22. Juaidi, A., Montoya, F. G., Ibrik, I. H., & Manzano-Agugliaro, F. (2016). An overview of renewable energy potential in Palestine. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 65, 943-960.
23. Karadağ, S. (2021). İran ve İsrail’in Transkafkasya politikaları: Azerbaycan’ın rolü. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 4(1), 53–72.
24. Keleş, F. (2023). Necmettin Erbakan’ın Âdil düzen yaklaşımı ve dış politika anlayışı [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
25. Keleş, F., & Turan, Y. (2023). Adil Düzen Kavramı Bağlamında Necmettin Erbakan’ın Dış Politika Anlayışı. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 9(2), 35-50.
26. Kocatepe, D. (2025). Identity and Resistance: The Constructivist Transformation of Palestine. Filistin Araştırmaları Dergisi, (17), 1-34.
27. Küçükyağcı, T. (2024). Uluslararasi Mülteci Hukukunda Unrwa Ve Unhcr: Filistinli Mültecilerin Hukuki Koşullarina Bakiş. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 5(Filistin), 64-81.
28. Lynch, M. (2024). The United States and the Middle East. World Affairs Councils. Erişim: 23.07.2024. https://worldaffairscouncils.org/wp-content/uploads/1_Mideast.pdf
29. Menawı, M. (2025). One Hundred Years of Palestinian Women’s Struggle (1922-2022). Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 8(1), 337-362.
30. Mizyed, A. (2025). Assessment of Water Balance Dynamics and Resource Stress in the Gaza Strip, Palestine. Journal of Energy and Power Technology, 7(2), 1-26.
31. Monteiro, N. P. (2011). Unrest assured: Why unipolarity is not peaceful. International Security, 36(3), 9–40.
32. OCHA. (2010). Between the wall and the anvil: The human impact of Israeli restrictions. Jerusalem: OCHA.
33. Olğaç, K. (2024). Çatışma bölgelerinde anne ve çocuk sağlığı: Filistin'de sağlık hizmetlerine erişimin önündeki engeller. Anatolian Clinic the Journal of Medical Sciences, 29(Special Issue on Gaza), 89-95.
34. Özey, R. (2017). Mackinder’in Heartland Teorisi’nin düşündürdükleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (35), 95–100.
35. Parasram, A. (2024). The refrain of settler-colonialism in Decolonising Palestine. International Politics, 61(4), 860-866.
36. Saleem, H. A. R., Iqbal, S., Hussain, M., Khan, M. U. ve Ramzan, T. (2025). International humanitarian law and women right violation in Israel-Palestine armed conflict of 2023. The Critical Review of Social Sciences Studies, 3(1), 3632–3644.
37. Saleem, H. A. R., Iqbal, S., Hussain, M., Khan, M. U., & Ramzan, T. (2025). International Humanitarian Law and Women Right Violation in Israel-Palestine Armed Conflict of 2023. The Critical Review of Social Sciences Studies, 3(1), 3632-3644.
38. Şengöz, M. (2025). Teopolitik ve eskatolojik inançların modern siyaset ve uluslararası güvenlik üzerindeki rolü. Habitus Toplumbilim Dergisi, (6), 157–186.
39. Testi, E., Kattan, F., Morrar, R., & Vineis, V. (2025). A localised participatory research agenda for social enterprises: an application in Palestine. Social Enterprise Journal, (ahead-of-print).
40. Waqar, N. (2022). Women and war: A global perspective.
41. Yıldız, M. (2017). Türk dış politikasına Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın politik vizyonunun etkisi. Turkish Studies, 12(8), 355–366.
42. Yılmaz, D. (2024). Filistin-İsrail Çatişmasi: Liberal Basinin Bakiş Açisindan Uluslararasi Bir Analiz. Ombudsman Akademik, (Özel Sayı 2 : Gazze), 309-344.