Kültürel Miras Ürünlerinde Satın Alma Niyetini Etkileyen Faktörler: Ehram Üzerine Bir İnceleme

Öz

Çalışmanın amacı, Erzurum’a özgü Ehram ürünlerine yönelik; tüketici algılarının (nostalji, benzersizlik, algılanan kalite ve imaj) satın alma niyeti üzerindeki etkilerini analiz ederek bu faktörlerin hangi yönleriyle belirleyici olduğunu ortaya koymaktır. Araştırmanın temel önemi, kültürel ve yöresel ürünlerin günümüz tüketici davranışlarıyla nasıl bütünleştiğini ortaya koyarak hem teorik literatüre katkı sunmak hem de uygulayıcılar için stratejik açılımlar sağlamaktır. Bu amaçla Erzurum’da yaşayan Ehram ürünlerini potansiyel olarak satın alabilecek demografik özelliklere sahip 627 kişiye anket uygulanmış ve elde edilen veriler SPSS.20 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Veri analizi kapsamında, regresyon analizi ile her bir faktörün satın alma niyeti üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Ölçeklerin Cronbach’s Alpha değerleri, 0,90 üzerinde, birleşik güvenirlik değerleri ise 0,849–0,929 aralığında yer almıştır. Regresyon analizi sonuçlarına göre nostalji, benzersizlik ve imaj faktörleri satın alma niyetini anlamlı ve pozitif yönde etkilerken, algılanan kalite faktörünün etkisi anlamlı bulunmamıştır. DFA sonuçları modelin yapısal geçerliliğini desteklemiştir. Bu bulgular, kültürel mirasa dayalı ürünlerin tüketici nezdinde yalnızca işlevsel değil, aynı zamanda duygusal ve sembolik anlamlar taşıdığını ortaya koymakta; yerel ürünlerin yeniden yorumlanarak pazarlanmasında önemli ipuçları sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ehram
• Satın alma
• Tüketici Davranışı

Factors Influencing Purchase Intention for Cultural Heritage Products: A Study on Ehram

Abstract

The aim of this study is to analyze the effects of consumer perceptions (nostalgia, uniqueness, perceived quality, and image) on the purchase intention of Ehram products, which are unique to Erzurum, and to determine the aspects through which these factors are influential. The main significance of the research lies in revealing how cultural and local products integrate with contemporary consumer behavior, thereby contributing to the theoretical literature and offering strategic insights for practitioners. For this purpose, a survey was conducted with 627 individuals residing in Erzurum who possess demographic characteristics indicating potential interest in purchasing Ehram products, and the collected data were analyzed using the SPSS 20 software package. Within the scope of data analysis, multiple regression analysis was employed to assess the effect of each factor on purchase intention. The Cronbach’s Alpha values of the scales were found to be above 0.90, and the composite reliability values ranged between 0.849 and 0.929. According to the regression analysis results, nostalgia, uniqueness, and image factors had a significant and positive effect on purchase intention, while the perceived quality factor was not found to have a significant effect. The results of the confirmatory factor analysis (CFA) supported the structural validity of the model. These findings reveal that cultural heritage–based products carry not only functional but also emotional and symbolic meanings for consumers, providing valuable insights for the reinterpretation and marketing of local products.

Keywords

• Ehram
• purchasing
• Consumer behavior

Kaynakça

1. Ahmed, Z. vd (2014). Effect of brand trust and customer satisfaction on brand loyalty in Bahawalpur. Journal of sociological research. 5(1), 306-326. https://www.researchgate.net/publication/280928242_Effect_of_brand_trust_and_custo mer_satisfaction_on_brand_loyalty_in_Bahawalpur
2. Alkhafagi, Y. A. M. (2023). The effect of nostalgia marketing on consumers' purchase intention. Journal of Economics and Administrative Sciences, 29(136), 27-39. https://doi.org/10.33095/jeas.v29i136.2603
3. Bedük, A. (2012). Karşılaştırmalı İşletme Yönetim Terimleri Sözlüğü. Nobel Yayınevi. (3. Baskı). Konya
4. Bilkey, W. J. ve Nes, E. (1982). Country-Of-Origin Effects On Product Evaluations. Journal of International Business Studies. 13(1), 89-100. https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.jibs.8490539
5. Çeğindir, N., Şahinoğlu, M.A.,&Çileroğlu, B. (2023). Geçmişten Geleceğe Kültür Bağı: Erhama Dokunuşlar Sergisi. Yeni Fikir Dergisi. 15(30), 39-48. https://doi.org/10.57205/yenifikirjournal.1313731
6. Çelik, A. (1997). Erzurum’da Ehram. [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi].Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunigsed/issue/2565/33027
7. Çelik, A. (2010) Erzurum’da Kadın Giyiminin Tarihi Süreci İçinde Ehram ve Dokumacığılı. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunigsed/issue/61032/817355
8. Chan, D.Y., & Pan, Z. (2024). An Empirical Study on Cultural Image, Perceived Value, and Purchase Intention: A Case of Chinese Intangible Cultural Heritage “Gambiered Canton Gauze”. In Organizing Committee of ICLCC 2024 (Ed.), Proceedings of the 2nd International Conference on Language, Culture and Communication (ICLCC 2024) (Vol. 185, p. 02006). EDP Sciences. https://doi.org/10.1051/shsconf/202418502006

9. Chang, P. L., & Chieng, M. H. (2006). Building consumer–brand relationship: A cross‐cultural experiential view. Psychology & Marketing Studies, 23(11). https://doi.org/10.1002/mar.20140
10. De Carvalho, C. F. A., Bizarrias, F. S., Oliveira, M. C., Ferreira, J. D. S. T. C., & da Silva, J. G. (2019). Os efeitos da nostalgia na lealdade do consumidor. Revista PMKT – Revista Brasileira de Pesquisas de Marketing, Opinião e Mídia, 10(1), 7–22. https://doi.org/10.1002/mar.20140
11. Dong, P., & Li, X. (2025). Cultural Identity and Value Perception as Drivers of Purchase Intention: A Structural Equation Model Analysis of Cultural Products in Luoyang City. Sustainability, 17(3), 1317. https://doi.org/10.3390/su17031317
12. Elibol, B. & Sari, S. (2021). Erzurum Ehram Dokuması Üzerine Deneysel Bir Çalışma. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 27(46),13-22. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.817355
13. Erdil, T.S., & Uzun, Y.(2010). Marka Olmak (2. Baskı). Beta Yayınevi. İstanbul.
14. Esen, Halim ve Vakur Kayador. (2009). Yavuz Turgul Sinemasında Nostalji. Selçuk Üniversitesi Akademik Dergisi, 154-171. https://dergipark.org.tr/en/pub/josc/issue/19019/200658
15. Eser, Zeliha. (2007). Nostaljinin Pazar Bölümleme Değişkeni Olarak Kullanılması Üzerine Kavramsal Bir Çalışma. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Dergisi, 1, 115-130. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/75089
16. Espinosa Sáez, D., Delgado-Ballester, E., & Munuera Alemán, J. L. (2025). Exploring innovativeness, need for uniqueness and brand tiers in the sharing economy. Spanish Journal of Marketing-ESIC, 29(2), 138-162. https://doi.org/10.1108/SJME-11-2023-0309
17. Fitzmaurice, J. (2005). Incorporating consumers’ motivations into the theory of reasoned action. Psychology & Marketing. 22(11), 911-929. https://doi.org/10.1002/mar.20090
18. Türk Patent ve Marka Kurumu (2018). Erzurum Ehram Dokuma Kumaşı Erişim: 4 Kasım 2025. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38137
19. TÜİK (2024). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları. Erşim: 4 Kasım 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783
20. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (2024). Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Erişim: 20 Aralık 2024. https://erzurum.ktb.gov.tr/tr-176363/ehram.html
21. Hung, K. vd. (2011). Antecedents of luxury brand purchase intention. Journal of Product & Brand Management, 20(6), 457-467. https://doi.org/10.1108/10610421111166603
22. Jung, Carl, G. (2007). Bilinçdışına Giriş , İnsan ve Sembolleri, Okuyan (4. Baskı). US Yayınevi. İstanbul.
23. Kılıç, S. (2016). Cronbach's alpha reliability coefficient Psychiatry and Behavioral, Sciences Journal 6, 47-48. https://doi.org/10.5455/jmood.20160307122823
24. Knight, D. K., & Young Kim, E. (2007). Japanese consumers' need for uniqueness: Effects on brand perceptions and purchase intention. Journal of Fasion Marketing and management, 11, 270-280. https://doi.org/10.1108/13612020710751428
25. Kumar, R., Jain, V., Eastman, J. K., & Ambika, A. (2025). The components of perceived quality and their influence on online re-purchase intention. Journal of Consumer Marketing, 42(1), 38-55. https://doi.org/10.1108/JCM-04-2024-6798
26. Kurtuluş, K. (1998). Pazarlama Araştırmaları (6. Baskı). İÜ İşletme Fakültesi Yayınları. İstanbul
27. Le, N., Huynh, S. T., Bui, T. T., Do, Q. D., & Nguyen, T. X. (2025). Culture and Imported Products: Extending Optimal Distinctiveness Theory with Acculturation. SAGE Open, 15(2), 21582440251342092. https://doi.org/10.1177/21582440251342092
28. Özdamar, K. (2002). Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi. Kaan Yayınevi. Eskişehir.
29. Padmavathy, C. vd. (2019). A Online second-hand shopping motivation–Conceptualization, scale development, and validation, Journal Of Retailing And Consumer Services. 19-32. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.05.014
30. Rapaille, Clotaire. (2010). Kültür Kodu (4. Baskı). FGP Yayınevi. İstanbul
31. Rose, R. vd. (1992). An attributional analysis of resistance to group pressure regarding illicit drug and alcohol consumption, Journal of Consumer Research. 1-13. https://www.jstor.org/stable/2489183
32. Roux, D., & Guiot, D. (2008). Measuring second-hand shopping motives, antecedents and consequences. Recherche et Applications En Marketing, 23(4). 63-91. https://doi.org/10.1177/20515707080230040
33. Sennett, Richard. (2010). Karakter Aşınması (18. Baskı). Ayrıntı yayınevi. İstanbul.
34. Simon, D., Kriston, L., Loh, A., Spies, C., Scheibler, F., Wills, C., & Härter, M. (2010). Confirmatory factor analysis and recommendations for improvement of the Autonomy‐Preference‐ Index (API). Health expectations, 13(3), 234-243. https://doi.org/10.1111/j.1369- 7625.2009.00584.
35. Simonson, I. and Nowlis, S.M. (2000). The role of explanations and need for uniqueness in consumer decision making: unconventional choices based on reasons, Journal of Consumer Research. 49-68. https://doi.org/10.1086/314308
36. Snyder, C.R. and Fromkin, L. (1977). Abnormality as positive characteristic: the development and validation of a scale measuring need for uniqueness, Journal of Abnormal Psychology. 518- 27. https://doi.org/10.1037/0021-843X.86.5.518
37. Solomon, M.R. and Rabolt, N.J. (2004). Consumer Behavior in Fashion (2. Baskı). Prentice Hall Publishing House. USA.
38. Song, S., Tian, M., Fan, Q., & Zhang, Y. (2024). Temporal landmarks and nostalgic consumption: The role of the need to belong. Behavioral Sciences, 14 (2), 123. https://doi.org/10.3390/bs14020123
39. Spears. N. Ve Singh, S. N. (2004). Measuring attitude toward the brand and purchase intentions, Journal of Curent Issues & Research in Advertising, 26, 53-66. https://doi.org/10.1080/10641734.2004.10505164
40. Taşkın, E. vd. (2013). Marka İmaj ile Güven ve Güven ile Bağlılık Arasındaki İlişki Üzerinde Özdeşleşmenin Düzenleyici (Moderator) Etkisi.
41. Tian, K.T., Bearden, W.O. and Hunter, G.L. (2001). Consumers need for uniqueness: scale development and validation, Journal of Consumer Research, 50-56. https://www.jstor.org/stable/pdf/10.1086/321947.pdf
42. Türk, Z. (2021). Tüketicilerin kişisel nostalji eğilimi ve nostaljik ürünlere ilişkin kalite algisinin satin alma niyeti üzerindeki etkisine yönelik bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (45), 419-430. https://doi.org/10.30794/pausbed.670316
43. Vittayavarakorn, N., & Sornsaruht, P. (2024). Exploring brand attitude in Thailand's organic skincare market: The role of perceived quality, customer satisfaction, and the marketing mix. Pakistan Journal of Life & Social Sciences, 22(2). https://www.pjlss.edu.pk/pdf_files/2024_2/11031-11047.pdf
44. Weingarten, E., & Wei, Z. (2023). Nostalgia and consumer behavior. Current opinion in psychology, 49, 101555. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101555
45. Wildschut, T., & Sedikides, C. (2022). Psychology and nostalgia: Towards a functional approach. In M. H. Jacobsen (Ed.), Intimations of nostalgia: Multidisciplinary explorations of an enduring emotion (pp. 110–128). Bristol University Press. https://doi.org/10.51952/9781529214789.ch005
46. Yaşaroğlu, Hatice. (2016). Ehramın dili. 7th International Istanbul Textile Conference on Fabrics Touching Anatolia. (167-181. ss.). İstanbul.
47. Yingqing, X., Hasan, N. A. M., & Jalis, F. M. M. (2024). Purchase intentions for cultural heritage products in E-commerce live streaming: An ABC attitude theory analysis. Heliyon, 10(5). https://www.cell.com/heliyon/fulltext/S2405-8440(24)02501-5
48. Yüksel, Ü., & Yüksel-Mermod. A. (2005). Marka Yönetimi ve Marka Değerinin Ölçülmesi (1. Baskı). Beta Yayınevi. İstanbul.
49. Zeithaml, V. A. (1988). Consumer perceptions of price, quality and value: A means-end model and synthesis of evidence. The Journal Of Marketing, 52(3), 2-22. https://doi.org/10.1177/00222429880520030
50. Zong, Z., Liu, X., & Gao, H. (2023). Exploring the mechanism of consumer purchase intention in a traditional culture based on the theory of planned behavior. Frontiers in Psychology, 14, 1110191. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1110191