Çocuk Haklarının Korunmasında Bir Aktör Olarak Kamu Denetçiliği Kurumu: Tavsiye Kararlarının Etkililik Analizi

Yıl 2025, Sayı: 16, 105 - 126, 31.12.2025

Cihan Necmi Günal , Betül Göçeri

https://doi.org/10.5281/zenodo.18099293

https://izlik.org/JA26PE97AU

Öz

Bu makale, Türkiye'deki Kamu Denetçiliği Kurumu'nun (KDK) çocuk hakları alanındaki rolünü ve etkililiğini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, KDK'nin çocuklarla ilgili aldığı tavsiye kararlarını, uluslararası normatif çerçeveler ışığında analiz ederek, kurumun "etkili bir aktör" olup olmadığını sorgulamaktır. Çalışmada, nitel araştırma desenlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. KDK'nin web sayfasından erişilen ve "çocuk" anahtar kelimesini içeren 32 adet "tavsiye kararı" incelenmiştir. Kararların etkililiği; (i) normatif uyum (erişilebilirlik, katılım, mahremiyet, çocuk-dostu dil, giderim) ve (ii) kurumsal kapasite/sonuç (öneri üretimi, uygulama) olmak üzere iki bileşenli bir puanlama sistemi (0-16 puan) üzerinden değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda KDK, toplam 12 puan alarak "yüksek etkililik" kategorisinde değerlendirilmiştir. Kurumun; çocukların ebeveyn rızası olmadan doğrudan başvuru yapabilmesini sağlayan "erişilebilirlik”, kararlara "katılım" ve "mahremiyet" güvenceleri gibi alanlarda uluslararası standartlarla yüksek uyum gösterdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, kararlarda "çocuk-dostu dil" kullanılmaması (0 puan), tavsiyelerin uygulanması için "spesifik süre" belirlenmemesi ve uygulama sonuçlarının sistematik izlenmesindeki eksiklikler en belirgin zayıf yönler olarak öne çıkmıştır. Bulgular, KDK'nin çocuk hakları alanında güçlü bir politika öneri üreticisi olduğunu, ancak tavsiyelerin fiilî etkiye dönüşmesi konusunda uygulama, izleme ve iletişim (dil) mimarisinde kurumsallaşmaya ihtiyaç duyduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) , Çocuk Ombudsmanlığı (KDK Çocuk) , Çocuk Hakları , Etkililik Değerlendirmesi , Doküman Analizi , Çocuk Dostu Adalet

The Ombudsman Institution as an Actor in the Protection of Children's Rights: Effectiveness Analysis of Recommendations

https://izlik.org/JA26PE97AU

Öz

This article examines the role and effectiveness of Turkiye's Ombudsman Institution (Kamu Denetçiliği Kurumu, KDK) in the field of children's rights. The study's primary aim is to evaluate whether KDK operates as an "effective actor" by analyzing its child-related recommendation decisions against international normative frameworks. Employing a qualitative research design—document analysis—we reviewed 32 recommendation decisions retrieved from KDK's website using the keyword "child." Effectiveness was assessed with a two-component scoring scheme (0–16): (i) normative alignment (accessibility, participation, privacy, child-friendly language, remedy) and (ii) institutional capacity/outcomes (recommendation generation, implementation). KDK received a total score of 12, placing it in the "high effectiveness" category. The Institution demonstrates strong alignment with international accessibility standards—allowing children to file complaints without parental consent—as well as with international standards on participation and privacy safeguards. However, the absence of child-friendly language in the decisions (score 0), the lack of specific deadlines for implementing recommendations, and gaps in systematic monitoring of implementation outcomes are the most salient weaknesses. Overall, the findings indicate that while KDK is a strong producer of policy recommendations in the children's rights domain, it needs further institutionalization of its implementation, monitoring, and communication architecture to ensure that recommendations translate into concrete effects.

Anahtar Kelimeler

Ombudsman Institution (KDK) , Children's Ombudsman (KDK Çocuk) , Children's Rights , Effectiveness Evaluation , Document Analysis , Child-Friendly Justice

Kaynakça

• Avcı, A., ve Kayıran, D. (2023). Çocuk kavramı bağlamında ombudsman kararlarının incelenmesi. Ombudsman Akademik (18), 145-163.
• Avrupa Konseyi. (2010). Guidelines of the Committee of Ministers of the Council of Europe on child-friendly justice. Strasbourg: Council of Europe Publishing. https://rm.coe.int/16804b2cf3
• Barneombudet. (t.y.). About the Ombudsperson for Children. https://www.barneombudet.no/english/
• Barnombudsmannen. (t.y.). About the Ombudsman for Children in Sweden. https://www.barnombudsmannen.se/english/
• BMÇHK (Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi). (2002). Genel Yorum No. 2: Çocuğun Haklarının Korunması ve Geliştirilmesinde Bağımsız Ulusal İnsan Hakları Kurumlarının Rolü (CRC/GC/2002/2). https://www.refworld.org/legal/general/crc/2002/en/17892
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative research journal, 9(2), 27-40. doi.org/10.3316/QRJ0902027.
• Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101. doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Çetinkaya İstikbal, N. I. (2022) Kamu Denetçiliği Kurumunun Türk Yönetim Sisteminde İyi Yönetimin Tesisinde Rolü. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 7(2), 284-295.
• Dikili, M. (2024). Türkiye’de çocuk ombudsmanlığının olabilirliği. Academic Social Resources Journal, 7(43), 1398-1413. doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.65960
• Dilaveroğlu, A. (2022). Çocuk haklarının korunmasında kamu denetçiliği kurumu’nun rolü. Ombudsman Akademik, 8(15), 103-133.
• ENOC (European Network of Ombudspersons for Children). (2001). ENOC’s Standards for Independent Children’s Rights Institutions (2006 Revizyon). Paris/Strasbourg: ENOC Sekretaryası. https://enoc.eu/wp-content/uploads/2015/01/ENOC-Standards-as-approved-Paris-01.pdf
• ENOC (European Network of Ombudspersons for Children). (2023). Independent Children’s Rights İnstitutions: Current Strategies, Approaches and Challenges in Protecting And Promoting Children’s Rights [Synthesis Report]. https://enoc.eu/ressources/publications/reports/
• ENOC (European Network of Ombudspersons for Children). (t.y.). About. ENOC. https://enoc.eu/who-we-are/about/
• Gül, H., ve Kılıç, R. (2016). Fransa tecrübesi perspektifinden Türkiye’de “kamu denetçiliği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (49), 183-213.
• IOA (International Ombuds Association). (2022). IOA Standards of Practice & Code of Ethics. Boston: IOA. https://ioa.memberclicks.net/assets/docs/SOP-COE/IOA_Code_of_Ethics_English.pdf
• Kahraman, N. (2020). Çocuk haklarının korunmasında çocuk ombudsmanlığının önemi: Norveç ve Türkiye çocuk ombudsmanlığı karşılaştırması. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 11(2), 185-203.
• Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu. (14 Haziran 2012). Resmî Gazete (Sayı: 28338).
• KDK Çocuk. (2025a). Biz kimiz? https://kdkcocuk.gov.tr/biz-kimiz.html
• KDK Çocuk. (2025b). Örnek kararlarımız. https://kdkcocuk.gov.tr/index.html
• Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology. Sage publications.
• Mamur Işıkçı, Y. ve İnce, D. (2019). Çocuk haklarının korunması ve geliştirilmesinde örnek bir model: Norveç çocuk ombudsmanı. Ankara Barosu Dergisi, 76(4), 51-74. doi.org/10.30915/abd.514435
• NMCF (Norway Ministry of Children and Families). (1981) Act Relating to the Ombudsperson for Children. https://lovdata.no/dokument/NLE/lov/1981-03-06-5
• Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E. ve Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International journal of qualitative methods, 16(1). doi.org/10.1177/1609406917733847
• Önen, S. M. ve Ergüzel, E. (2021). İskandinavya çocuk ombudsmanlığı sistemi ve Türkiye’ye uygulanabilirliği. Ombudsman Akademik, 7(14), 33-65.
• Prior, L. (2003). Using documents in social research. SAGE.
• Şengül, R. (2005). Ombudsman kötü yönetime çare olabilir mi? [Tam metin bildiri]. 2. Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu, Türkiye, 127-141
• Şengül, R. (2007). Türkiye’de Kamu Yönetiminin Etkin Denetlenmesinde Yeni Bir Kurum: Kamu Denetçiliği Kurumu. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (14), 126-145.
• Umbodsmadur Barna. (t.y.) The Office of the Ombudsman for Children. https://www.barn.is/english/
• Kamu Denetçiliği Kurumu Kararları
• KDKK, S: 2020/6852-S.20.10873, BN: 2019/19090, KT: 04/05/2020.
• KDKK, S: 2021/2534-S.21.4064, BN: 2020/53410, KT: 12/02/2021.
• KDKK, S: 2021/9474-S.21.15294, BN: 2021/262, KT: 25/06/2021.
• KDKK, S: 2022/13994-S.22.21448, BN: 2022/6543, KT: 28/10/2022.
• KDKK, S: 2022/16605-S.22.25429, BN: 2022/11767, KT: 21/12/2022.
• KDKK, S: 2023/12625-S.23.19986, BN: 2023/5012, KT: 04/10/2023.
• KDKK, S: 2024/7694-S.24.12048, BN: 2024/3032, KT: 24/07/2024.
• KDKK, S: 2025/1635-S.25.2496, BN: 2024/10491, KT: 14/02/2025.