Farklı Boyutlarıyla Süreç Temelli Düşünceyi Anlamak

Öz: İçinden geçmekte olduğumuz çağda, rasyonaliteye ve determinizme dayalı bilimde paradigmaların büyük oranda terk edildiğini görmek mümkündür. Günümüz düşünce sistemleri, değişen paradigmaların etkisiyle yeniden yapılandırılırken bu dönemde söz konusu yeni algı boyutlarının güncel sanat ve tasarım düşüncesine de yansıması kaçınılmazdır. Bu güncel dönüşümü, dünyanın sürece doğru evrilmesi olarak tanımlamak mümkündür. Bu çalışma, yerleşik hale gelmiş sonuç odaklı düşünceye süpheyle yaklaşarak her birimizin aslında birer zaman yolcusu olduğumuz keşfini süreç temelli düşünce üzerinden cevaplandırmayı amaçlayan bir başlangıçtır. Bu çalışmada süreç, çağın getirdiği güncel algı biçimini karşılayan bir kavram olarak ele alınmış ve bu düşüncenin temellerinin farklı ilişkiler üzerinden tanımlanması amaçlanmıştır. Süreç temelli düşünce, yerleşik olanı yıkarak bir yenilik yaratma çabasından farklı olarak; sistemin yapısal/tümel olarak dönüştürülmesiyle ilgilidir. Kavramların başına “neo”, “post” gibi ön ekler getirmeksizin bir alternatif oluşturan bu düşünce şeklinin çağdaşlarımız tarafından anlaşılması önemlidir. Diğer yandan zaman ve süreç kavramları, insanlığın grafik zekâsı ile yakından ilişkili olduğu için yaratıcılık ve zihinsel imgelem açısından da çok önemlidir. Çalışmada süreç temelli düşünce, zaman kavramı bağlamında metaforik uzantıları ve etimolojik kökenleriyle ele alınmış; ek olarak kontinyum ve uzam gibi kavramlarla ilişkisi üzerinden zenginleştirilmiştir. Çalışmadan öncelikli olarak lineer olmayan zaman algısı ile süreç temelli düşünce arasında derin bir ilişki olduğu ortaya çıkmaktadır.  Diğer yandan bu düşünce şeklinin sonuç odaklı düşüncenin yerine geçmeksizin daha geniş bir düşünce ufku yarattığını görmek mümkündür. Süreç temelli düşünce tutucu veya yerleşik algıların yerine geçebilecek kapsayıcı bir alternatif olarak değerlendirilmelidir. Farklı yönlerden statik olmayan bağlantılar kurmaya dayanan bu algı; sonuç odaklı düşüncenin bize sunmadığı, bizim kendi kendimize kazanmamız gereken bir düşünce biçimidir.

Anahtar Kelimeler: Süreç, Süreç temelli düşünce, Non-lineer zaman, Kontinyum, Uzam