TÜRKIYE'NIN ORTADOĞU'DAKI ASKERÎ FALİYETLERİ VE GÜVENLIK STRATEJILERI: 2000 SONRASI DÖNEM ANALIZI

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 1, 67 - 77, 30.06.2025

Sultan Ateş

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin 2000 sonrası Ortadoğu’daki askeri müdahalelerini ve güvenlik stratejilerini analiz etmektedir. Suriye, Irak, Libya ve Katar örneklerinde, Türkiye’nin politikalarının güvenlik kaygıları, jeopolitik çıkarlar ve nüfuz mücadelesiyle şekillendiği görülmektedir. Arap Baharı sonrası Suriye’de Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı ve Barış Pınarı operasyonları, sınır güvenliği, terörle mücadele ve mülteci akınlarını önleme amaçlıdır. Irak’ta ise PKK’ya karşı Pençe harekâtlarıyla lojistik altyapıyı hedef alan bir strateji izlenmiş, sınır ötesi üsler kurularak bölgedeki etkinlik artırılmıştır. Libya’da Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne askeri destek verilerek Doğu Akdeniz’deki çıkarlar korunmuştur. Türkiye’nin askeri müdahaleleri, bölgesel güvenlik dinamiklerini yeniden şekillendirmiş, diplomasinin yetersiz kaldığı durumlarda stratejik bir araç olarak kullanılmıştır. Uzun vadede bu politikaların devamı, uluslararası meşruiyet, fayda-zarar dengesi ve diplomatik ilişkilere bağlı olacaktır. Türkiye’nin askeri ve diplomatik araçları uyumlu kullanması, bölgesel çıkarlarını sürdürmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Suriye İç Savaşı , Irak Politikaları , Libya İç Savaşı , Bölgesel Güvenlik Politikaları

TURKEY'S MILITARY ACTIVITIES AND SECURITY STRATEGIES IN THE MIDDLE EAST: AN ANALYSIS OF THE POST-2000 PERIOD

Öz

This study analyzes Turkey's military interventions and security strategies in the Middle East post-2000. Examining cases such as Syria, Iraq, Libya, and Qatar, it reveals that Turkey's policies have been shaped by security concerns, geopolitical interests, and competition for regional influence. Following the Arab Spring, operations like Euphrates Shield, Olive Branch, and Peace Spring in Syria aimed to ensure border security, counter terrorism, and prevent refugee influxes. In Iraq, the Claw operations targeted PKK logistics, with cross-border bases enhancing Turkey's regional presence. In Libya, military support for the Government of National Accord (GNA) helped safeguard Turkey's interests in the Eastern Mediterranean. Turkey's military interventions have reshaped regional security dynamics, serving as a strategic tool when diplomacy proved insufficient. The sustainability of these policies in the long term will depend on international legitimacy, cost-benefit calculations, and diplomatic relations. The harmonized use of military and diplomatic tools remains crucial for Turkey to maintain and advance its regional interests.

Anahtar Kelimeler

Syrian Civil War , Iraqi Politics , Libyan Civil War , Regional Security Policies

Kaynakça

• Altunişik, M. B., & Martin, L. G. (2011). Making Sense of Turkish Foreign Policy in the Middle East under AKP. Turkish Studies, 12(4), 569–587. Aras, B. (2012). Turkish Foreign Policy in the Middle East. In A. Carkoglu & B. Rubin (Eds.), Routledge handbook of modern Turkey.
• Aras, B., & Karakaya Polat, R. (2019). Turkey and the Middle East: New Patterns in Turkish Foreign Policy. Routledge.
• Aydinli, E. (2010). Turkey’s Foreign Policy Architecture: The Rise of Civilian Power. Turkish Studies, 11(3), 381–394.
• Bacık, G. (2020a). Türkiye’nin Irak Politikası: Terörle Mücadele ve Bölgesel Güç Mücadelesi. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 17(68), 45–67.
• Bacık, G. (2020b). Turkish Foreign Policy: The ‘Humanitarian’ Turn and Its Limits. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 22(4), 521–538.
• Balcı, K., & Aydın, M. (2021). Strategic Partnerships and the Changing Dynamics Of Turkish Foreign Policy. International Affairs, 97(4), 1123–1139.
• Çevik, S. (2021). Türkiye’nin Libya Politikası: Güvenlik, Enerji ve Jeopolitik Rekabet. Ortadoğu Etütleri, 13(1), 101–125.
• Demir, E. (2020). Barış Pınarı Harekâtı’nın Türkiye Açısından Önemi Ve Sonuçları. Diplomatik Gözlem Dergisi, 96, 36–42.
• Demir, E. (2021). Türkiye’nin Suriye Politikası Bağlamında TSK’nın Suriye’deki Sınır Ötesi Harekâtlarının Nedenleri Ve Sonuçları. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 541–588.
• Fajarini, V. I., & Anam, M. Z. (2022, March). Turkey Involvement in Libyan Civil War Under the Government of Recep Tayyip Erdogan 2019–2020. In International Conference on Public Organization (ICONPO 2021) (pp. 461–472). Atlantis Press.
• Gök, A. (2021). Suriye ve Libya’da Meydana Gelen Çatışmaların Vekâlet Savaşı Teorisi Kapsamında Karşılaştırılması. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 10(1), 121–150.
• Gök, N. (2019). Suriye Krizi’nin Türkiye’ye Yansımaları (2011–2017). Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 77–114.
• Gürzel, A., & Ersoy, M. (2022). Turkey’s Military Reflexes in Middle East Politics. Turkish Studies, 23(2), 204–221.
• Kalın, İ. (2011). Soft Power and Public Diplomacy in Turkey. Perceptions, 16(3), 5–23.
• Kardaş, Ş. (2015). Turkey’s Regional Approach in the Post-Arab Spring Era: Challenges and Opportunities. ORSAM Review of Regional Affairs, 20, 1–8.
• Kardaş, Ş. (2021). Military Engagements and Strategic Calculations of Turkey in The Middle East. Middle East Review of International Affairs, 25(3), 56–70.
• Kiraz, S. (2023). The Link Between Libyan Civil War and The Eastern Mediterranean Issue in Turkish Foreign Policy: Balancing The Threat. Bilig, 104, 95–122.
• Kınık, H. (2022). Türkiye’nin Çok Boyutlu Dış Politikasına Bir Örnek: Türkiye-Katar Ilişkilerinin Gelişimi. Barış Araştırmaları ve Çatışma Çözümleri Dergisi, 10(1), 27–46.
• Köylü, M. (2018). Suriye, PYD/YPG Yapılanması ve Zeytin Dalı Harekâtı. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 5(11), 70–86.
• Merdan, A. S., & Erdoğan, A. (2021). Türkiye’nin Körfez Açılımında Bahreyn. Çankırı Karatekin Üniversitesi İİBF Dergisi, 11(1), 441–465.
• Migdalovitz, C. (2002, October). Iraq: The Turkish Factor (CRS Report RL31533). Congressional Research Service, Library of Congress.
• Muslu, F. A. T. İ. H. (2019). Türkiye’nin Askeri Üs Stratejisi ve Irak. SETA Analiz, 276, 1–20.
• Natil, I. (2022). Turkey’s Foreign Policy Challenges in the Syrian Crisis. Irish Studies in International Affairs.
• Öniş, Z., & Kutlay, M. (2020). Turkey’s New Vision for the Middle East: A Proactive Regional Policy and Strategic Depth. Third World Quarterly, 41(1), 78–95. Özpek, B. B., & Yaşar, K. (2018). The New Turkish Militarism and The Evolution of Civil–Military Relations. Turkish Studies, 19(1), 1–22.
• Şahin, M. O. (2023). Türkiye’nin Irak’ın Kuzeyinde Yer Alan PKK Unsurlarına Yönelik 2015–2020 Yılları Arasında Icra Ettiği Sınır Ötesi Operasyonlar ve Sınır Güvenliğine Katkısı. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 33(2), 405–432.
• Tekir, G. (2020). Russian-Turkish Involvement in the Civil War in Libya. Türkiye Rusya Araştırmaları Dergisi, 3, 190–215.
• Türk, F. (2009). Adalet ve Kalkınma Partisi İktidarında Türkiye-Körfez Ülkeleri (Suudi Arabistan, Katar ve Kuveyt) Ilişkileri. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 1(2), 21–32.
• Ülgen, S. (2019). Turkey’s Military Activism in the Middle East. Carnegie Europe. https://carnegieeurope.eu/2019/05/16/turkey-s-military-activism-in-middle-east-pub-79184
• Umar, Ö. O., & Yatmaz, İ. (2019). Türkiye’nin Körfez Krizi Sırasında Dış Politikası. Tarih Yolunda Bir Ömür: Ergün Öz Akçora Armağanı (Vol. II, pp. xx–xx).
• Ulutaş, U. (2019). Türkiye-Katar ilişkileri ve Bölgesel Stratejik Ortaklık. SETA Perspektif, 243.
• Yavuz, M. H. (2020). Turkey’s Role in the Syrian Conflict: Militarization and Regional Politics. Middle East Policy, 27(1), 70–83.