Bir Üniversite Hastanesine Ayaktan Başvuran Hastaların Akılcı İlaç Kullanımı Durumlarının Değerlendirilmesi
Abstract
Bu çalışmada Karadeniz Teknik Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Farabi Hastanesi polikliniklerine ayaktan başvuran (18 yaş ve üzeri) yetişkin hastaların akılcı ilaç kullanım bilgi düzeyinin ölçülmesi amaçlanmıştır. Kesitsel ve tanımlayıcı tipteki bu çalışma, toplam 850 katılımcı ile yürütülmüştür. Veriler, sosyodemografik bilgi formu ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemler ve Pearson Ki Kare testi ve Fisher’s Exact Test kullanılmıştır. Katılımcıların %60.2’sini kadınlar, %39.8’ini erkekler oluşturmaktadır. Yaş ortancası 33 yıl (IQR:22-48) idi. Çalışma bulgularına göre, Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği yeterlilik düzeyleri; kadınlar, bekar bireyler, üniversite ve üstü eğitim almış olanlar, şehir merkezinde yaşayanlar, ailede sağlık çalışanı bulunanlar, hastalandığında ilk başvuru noktası olarak üniversite hastanesini tercih edenler, ilaç prospektüsünü okuyan ve ilaçların saklama koşullarına dikkat eden bireyler ile tavsiye üzerine ilaç kullanmayan , başkalarına ilaç tavsiyesinde bulunmayan katılımcılar ile bitkisel ürünleri ilaç yerine kullanmayanlarda daha yüksek bulunmuştur. Katılımcıların Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği puan ortancası 39 (IQR: 36-41) olup, %85.4’ünün (n=726) bilgi düzeyinin ölçek kesme puanının üzerinde (yeterli) olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda erişkin bireylerin akılcı ilaç kullanım bilgi düzeyleri yüksek bulunmuş ancak bazı değişkenlere göre anlamlı farklılıklar gözlenmiştir. Bu bulgular, bilinçli ilaç kullanımı için hedef gruplara yönelik eğitim ve farkındalık çalışmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Keywords
Akılcı ilaç kullanımı, Bilgi düzeyi, Yetişkin
Ethical Statement
Bu çalışma, Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu (Protokol No: 2025/90) tarafından onaylanmış ve 1964 Helsinki Bildirgesi ve daha sonra yapılan değişikliklerde belirtilen etik standartlara veya karşılaştırılabilir etik standartlara uygun olarak yürütülmüştür.
References
- World Health Organization. Promoting rational use of medicines: core components. WHO Policy Perspectives on Medicines. Published 2002. Accessed August 1, 2025. https://iris.who.int/handle/10665/67438
- Yılmaztürk A. Türkiye’de ve dünyada akılcı ilaç kullanımı. Kastamonu Univ Iktisadi Idari Bil Fak Derg. 2013;2(2):42-49.
- World Health Organization. Antimicrobial resistance: a threat to global health security. Rational Use of Medicines by Prescribers and Patients. WHA58. Published 2005. Accessed September 23, 2025. https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA58/A58_14-en.pdf
- Sürmelioğlu N, Kıroğlu O, Erdoğdu T, Karataş Y. Akılcı olmayan ilaç kullanımını önlemeye yönelik tedbirler. Arsiv Kaynak Tarama Derg. 2015;24(4):452-462.
- Dağtekin G, Demirtaş Z, Alaiye M, et al. Birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuran erişkinlerin akılcı ilaç kullanım tutum ve davranışları. ESTUDAM Halk Sagligi Derg. 2018;3(1):12-23.
- Acar A, Yeğenoğlu S. Pharmacoeconomics & hospital formularies from the perspective of rational drug utilization. Ankara Univ Ecz Fak Derg. 2005;34(3):207-218.
- Türkiye İstatistik Kurumu. Sağlık harcamaları istatistikleri 2023. Published February 10, 2025. Accessed June 28, 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-Harcamalari-Istatistikleri-2023-53561
- Aydın B, Gelal A. Akılcı ilaç kullanımı: yaygınlaştırılması ve tıp eğitiminin rolü. DEU Tip Fak Derg. 2012;26(1):57-63.
- Demirtaş Z, Dağtekin G, Sağlan R, et al. Akılcı ilaç kullanımı ölçeği geçerlilik ve güvenilirliği. ESTUDAM Halk Sagligi Derg. 2018;3(3):37-46.
- Çetin S, Çetin E. Researching the levels of rational drug use of individuals. J Healthc Leadersh. 2024;1:100-110.