Sağlık Çalışanlarının Kişilerarası İlişki Biçimleri ve Sosyal-Duygusal Yetkinlik Düzeyleri İle Şiddete Maruz Kalma Durumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 3, 355 - 371, 31.12.2025

Tuğba Uygun , Leyla Baysan Arabacı

https://doi.org/10.56061/fbujohs.1671646

https://izlik.org/JA82ND24TM

Öz

Amaç: Araştırma, sağlık çalışanlarının kişilerarası ilişki biçimleri ve sosyal-duygusal yetkinlik düzeyleri ile şiddete maruz kalma durumları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı tipteki araştırma, Ocak-Aralık 2023 tarihleri arasında yürütüldü. Veriler, Tanıtıcı Bilgi Formu, Kişilerarası İlişki Boyutları Ölçeği (KİBO) ve Sosyal-Duygusal Yetkinlik Ölçeği (SDYÖ) ile toplandı Verilerin değerlendirilmesinde Student-t testi, Pearson korelasyon analizi kullanıldı. Şiddet görme durumunu öngörmek için backward methodu ile lojistik regresyon analizi yapıldı.
Bulgular: Sağlık çalışanlarının %75,9’u kadın ve yaş ortalamaları 35,3±9,0’dır. Sağlık çalışanlarının %35,5’i çalışma yaşamları boyunca iş yerinde şiddeti deneyimlediğini ve bunların %61.1’i kadın hasta yakını tarafından ve %86,4’ü sözel şiddete uğradığını belirtirmiştir. Şiddetin daha çok 16.01-00.00 vardiyasında, tedavi ve bakım sırasında gerçekleştiği bildirilmiştir. Sağlık çalışanlarının, kişilerarası ilişki biçimlerine göre şiddete maruz kalma durumları arasında da fark olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Sağlık çalışanlarının kişilerarası ilişkilerde empati yeteneği, başkalarına güven duyma ve duygu farkındalığı arttıkça farklı durumlara uyum sağlama becerilerinin de (uyumluluk) arttığı saptanmıştır. Kişilerarası ilişki becerileri (başkalarına güven düzeyi ve duygu farkındalığı) daha düşük olan sağlık çalışanları daha fazla şiddete maruz kalmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Şiddet , sağlık çalışanı , kişilerarası ilişkiler , yetkinlik

Examining the Relationship Between Healthcare Workers' Interpersonal Relationship Styles and Social-Emotional Competence Levels and Their Exposure to Violence

https://izlik.org/JA82ND24TM

Öz

Purpose: The study was conducted to examine the relationship between the interpersonal relationship styles and social-emotional competence levels of healthcare workers and their exposure to violence.
Method: The descriptive study was conducted between January and December 2023. Data were collected using the Introductory Information Form, Interpersonal Relationship Dimensions Scale, and Social-Emotional Competence Scale. Student test and Pearson correlation analysis were used to evaluate the data. Logistic regression analysis was performed with the backward method to predict the exposure to violence.
Results:75.9% of healthcare workers were female and the mean age was 35.3±9.0. 35.5% of healthcare workers stated that they had experienced violence at work during their working lives, 61.1% of whom were subjected to violence by a female patient relative, and 86.4% verbally. It has been reported that violence occurs more during the 16.01-00.00 shift, during treatment and care. It has been determined that there are differences in the exposure of healthcare workers to violence according to their interpersonal relationship styles.
Conclusion: It has been determined that as healthcare workers' empathy, trust in others, and emotional awareness increase in interpersonal relationships, their ability to adapt to different situations (adaptability) also increases. Healthcare workers with lower interpersonal relationship skills (level of trust in others and emotional awareness) are exposed to more violence.

Anahtar Kelimeler

Violence , healthcare worker , interpersonal relationship , expertise

Etik Beyan

Çalışma protokolü Helsinki Bildirgesi'ne uygun olarak yürütüldü. Araştırmada kullanılan ölçme araçları için ölçek yazarlarından, bir üniversitenin Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu’ndan (26.01.2023 tarih, 0025 Karar No ve 0029 sayılı) ve kurum yönetiminden izin alındıktan sonra veriler toplandı. Ayrıca, araştırmaya katılan sağlık çalışanlarına bilgilerin gizli kalacağı ve araştırma dışında herhangi bir yerde kullanılmayacağına dair açıklama yapıldı.

Destekleyen Kurum

Yok.

Kaynakça

• 2368 Sayılı Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun. (1980, 31 Aralık). Resmî Gazete (Sayı: 17207). http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/05/20070523-1.htm
• Afonso, P., Fonseca, M., & Pires, J. (2017). Impact of working hours on sleep and mental health. Occup Med (London), 67(5), 377–382. https://doi.org/10.1093/occmed/kqx054
• Arnetz, J. E., & Arnetz, B. B. (2001). Violence towards health care staff and possible effects on the quality of patient care. Soc Sci Med, 52(3), 417–427. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(00)00146-5
• Ay, İ., & Temel, G. (2021). Sosyal-duygusal yetkinlik ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması ve güvenilirlik-geçerlilik çalışması. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 142–160.
• Aydemir, İ., Üçlü, R., & Aydoğan, A. (2020). Acil servis personeline göre şiddetin nedenleri. J Istanbul Fac Med, 83(1), 60–68.
• Bekar, E. Ö., & Çevik, E. (2021). Beyaz kod verileri işığında Düzce ilindeki sağlık çalışanlarına yönelik şiddet. Düzce Univ Sağlık Bilim Enstit Derg, 11(3), 298–304.
• Çabuk, Y., & Menteş, S. A. (2023). The effect of workplace violence on work performance and quality of life in the health sector: With the mediating role of quality of life. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences, 9(Special Issue), 162–175.
• Di Prinzio, R. R., Bondanini, G., De Falco, F., Vinci, M. R., Camisa, V., Santoro, A., et al. (2022). The management of workplace violence against healthcare workers: A multidisciplinary team for Total Worker Health® approach in a hospital. Int J Environ Res Public Health, 20(1), 196. https://doi.org/10.3390/ijerph20010196
• DiBlasio, A., & Barazandeh, M. (2020). Empathy in healthcare: Putting care back into the system. Psychology Today . Duxbury, J., & Whittington, R. (2005). Causes and management of patient aggression and violence: Staff and patient perspectives. J Adv Nurs, 50(5), 469–478.
• Edward, K. L., Stephenson, J., Ousey, K., Lui, S., Warelow, P., & Giandinoto, J. A. (2016). A systematic review and meta-analysis of factors that relate to aggression perpetrated against nurses by patients/relatives or staff. Journal of Clinical Nursing, 25(3–4), 289–299.
• Ekinci, F., Güngörmüş, Z., & Topçu, M. (2010). Sağlık hizmetlerinde iletişim ve etkileşim. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri.
• Er, T., Ayoğlu, F., & Açıkgöz, B. (2021). Sağlık çalışanına yönelik şiddet: Risk faktörleri, etkileri, değerlendirilmesi ve önlenmesi. Turk J Public Health, 19(1), 69–78.
• Ertekin, S. (2017). Hekim-hasta iletişiminde empati ve etkileşim. Ankara: Palme Yayıncılık.
• Gerberich, S. G., Church, T. R., McGovern, P. M., Hansen, H. E., Nachreiner, N. M., Geisser, M. S., et al. (2004). An epidemiological study of the magnitude and consequences of work-related violence: The Minnesota Nurses’ Study. Occup Environ Med, 61(6), 495–503. https://doi.org/10.1136/oem.2003.007294
• Görgens-Ekermans, G., & Brand, T. (2012). Emotional intelligence as a moderator in the stress–burnout relationship: A questionnaire study on nurses. Journal of Clinical Nursing, 21(15–16), 2275–2285.
• Hatunoğlu, Z., & Kıllı, M. (2014). Hastane işletmelerinin istihdam ettikleri muhasebe elemanlarında aradıkları nitelikler ve muhasebe eğitiminden beklentileri: Kahramanmaraş, Gaziantep ve Osmaniye illerinde bir alan çalışması. Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 7(1), 228–241.
• Hoşgör, H., & Türkmen, İ. (2021). Bitmeyen çile: Sağlıkta şiddet (Medimagazin haber portalı üzerinden bir araştırma). Izmir Democracy Univ Health Sci J, 4(2), 192–211.
• International Labour Organization. (2023). World employment and social outlook 2023: The value of essential work.
• İlhan, M. N., Çakır, M., Tunca, M. Z., Avcı, E., Çetin, E., Aydemir, Ö., & Bumin, M. A. (2013). Toplum gözüyle sağlık çalışanlarına şiddet: Nedenler, tutumlar, davranışlar. Gazi Med J, 24(1), 5-10.
• İmamoğlu, S. E., & Aydın, B. (2009). Kişilerarası ilişki boyutları ölçeği'nin geliştirilmesi. Psikoloji Çalışmaları, 29, 39–64.
• İnanıcı, S. Y., Yardımcı, G., Yüksel, R. G., & Binatamır, Y. (2020). Intern hekimlerin iletişim becerileri ile şiddete maruz kalma oranları arasındaki ilişki. J Surg Med, 4(2), 73–88. https://doi.org/10.25282/jsurgmed.535217
• Kumar, S., Verma, A., Bhardwaj, A., & Srivastava, A. (2019). Non-physical violence in healthcare: A study on its causes and impact on healthcare providers. J Health Manag, 21(1), 47–56.
• Lanctôt, N., & Guay, S. (2014). The aftermath of workplace violence among healthcare workers: A systematic literature review of the consequences. Aggress Violent Behav, 19(5), 492–501. https://doi.org/10.1016/j.avb.2014.07.010
• Lim, M. C., Jeffree, M. S., Saupin, S. S., Giloi, N., & Lukman, K. A. (2022). Workplace violence in healthcare settings: The risk factors, implications and collaborative preventive measures. Ann Med Surg (London), 78, 103727. https://doi.org/10.1016/j.amsu.2022.103727
• Lin, W. Q., Wu, J., Yuan, L. X., Zhang, S. C., Jing, M. J., Zhang, H. S., et al. (2015). Workplace violence and job performance among community healthcare workers in China: The mediator role of quality of life. Int. J. Environ. Res. Public Health, 12(11), 14872–14886. https://doi.org/10.3390/ijerph121114872
• McBrien, A., Wild, M., & Bachorowski, J.A. (2020) Social-Emotional Expertise (SEE) Scale: Development and Initial Validation. Assessment. 27(8), 1718-1730. https://doi.org/10.1177/1073191118794866.
• McGuire, S. S., Gazley, B., Majerus, A. C., Mullan, A. F., & Clements, C. M. (2021). Impact of the COVID-19 pandemic on workplace violence at an academic emergency department. Am J Emerg Med, 49, 433–441. https://doi.org/10.1016/j.ajem.2021.09.045
• Mento, C., Silvestri, M. C., Bruno, A., et al. (2020). Workplace violence against healthcare professionals: A systematic review. Aggression and Violent Behavior, 51, 101381. https://doi.org/10.1016/j.avb.2020.101381
• Mento, C., Silvestri, M. C., Bruno, A., Shemtob, L., Good, L., Ferris, M., Asanati, K., & Majeed, A. (2022). Supporting healthcare workers with work-related stress. BMJ, 379, e070779. https://doi.org/10.1136/bmj-2022-070779
• Mert, A., Yılmaz, H., & Kaya, Z. (2019). Öğrencilerin öfke düzeyleri ve güven duygusu arasındaki ilişki. Türk Psikoloji Dergisi, 34(2), 123–135.
• Moudatsou, M., Stavropoulou, A., Philalithis, A., & Koukouli, S. (2020). The role of empathy in health and social care professionals. Healthcare (Basel), 8(1), 26. https://doi.org/10.3390/healthcare8010026
• Okay, S. (2012). Hekim-hasta ilişkisinde iletişim ve empati. Sağlık Bilimleri Dergisi, 21(2), 125–132.
• Öz, Y. (2020). Sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin boyutları ve önlenmesine yönelik öneriler. Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 13(2), 123–134.
• Pınar, T., & Pınar, G. (2013). Healthcare workers and workplace violence. TAF Preventive Medicine Bulletin, 12, 315–326.
• Stamouli, N., & Gerbeth, T. (2021). Emotional competence and job satisfaction: The mediating role of occupational commitment. J Occup Health Psychol, 26(3), 310–322.
• Şahiner, A., Ak, R., Aygün, K., Turan, C., Öztürk, T., & Yurdakul, E. (2018). Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde şiddet nedeniyle verilen beyaz kodların analizi. Boğaziçi Tıp Dergisi, 5(1), 11–16.
• Taylor, L. A., Nong, P., & Platt, J. (2023). Exploring the influence of trust relationships on motivation in the health sector: A systematic review. Milbank Quarterly, 101(1), 126–178.
• Türk Dil Kurumu. (2024, Mart 3). Güncel Türkçe Sözlük. http://www.tdk.gov.tr
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982, 9 Kasım). Resmî Gazete (Sayı: 17863). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf
• Uskun, E., Batmaz, K., & Aydın, G. (2022). Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet ve ilişkili faktörler: Araştırma uygulama hastanesi örneği. Med J SDU, 29(1), 23–35.
• Üzümcü, F., & Oksay, A. (2019). Bir üniversite hastanesinde çalışan hekim ve hemşirelere yönelik şiddetin değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Univ Vizyoner Derg, 10(25), 584–598.
• Volger, S., Estorninos, E. M., Capeding, M. R., Lebumfacil, J., Radler, D. R., Parrott, J. S., & Rothpletz-Puglia, P. (2018). Health-related quality of life, temperament, and eating behavior among formula-fed infants in the Philippines: A pilot study. Health Qual Life Outcomes, 16, 1–13. https://doi.org/10.1186/s12955-018-0944-5
• World Health Organization. (2020, April 7). COVID-19 and violence against women: What the health sector/system can do. https://apps.who.int/iris/handle/10665/331699
• World Health Organization. (2022). Preventing violence against health workers. https://www.who.int/activities/preventing-violence-against-health-workers
• Yılmaz, C., & Onan, N. (2021). Acil servis hasta yakını örnekleminde öfke ifadesi ve sağlık çalışanlarına yönelik şiddete bakışın incelenmesi. Adıyaman Univ Sağlık Bilim Derg, 7(3), 231–242.