Türkiye’nin Gıda Ticareti Partnerlerinin Gelişmişlik Düzeyi ve Coğrafi Dağılımı: EİT Teorisi Çerçevesinde Bir Değerlendirme

Bu çalışma, Türkiye'nin tarım ticareti üzerinde neoliberal politikaların etkilerini, Endüstri İçi Ticaret (EİT) teoremi ve coğrafi konum çerçevesinde değerlendirmektedir. Türkiye, 1980 yılında uygulamaya konulan neoliberal politikalarla birlikte tarım sektöründe büyük dönüşümler yaşamıştır. 1980 öncesinde tarım sektörü Türkiye’nin GSYH'sinde önemli bir paya sahipken, neoliberal politikalar sonucunda tarımın payı giderek azalmıştır. Bu süreçte Türkiye, hem ihracatçı hem de ithalatçı konuma gelmiş ve tarımsal ürün ticaretinde coğrafi yakınlık ve gelişmişlik seviyeleri belirleyici olmuştur. Çalışmada, Türkiye’nin tarımsal ürün ticaret partnerleri, gelir seviyelerine ve coğrafi konumlarına göre sınıflandırılarak ticaret ilişkileri analiz edilmiştir. Yapılan ki-kare analizleri, Türkiye’nin tarımsal ürün ihracatında yüksek gelirli ülkelerle anlamlı ticaret ilişkileri kurduğunu göstermiştir. Buna karşın, ithalat partnerleri arasında benzer bir ilişki bulunmamıştır. Bu bulgu, Türkiye'nin tarım ürünleri ihracatında gelişmiş ülkelerle daha yoğun ticaret yaptığını ve neoliberal politikaların bu ticareti güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. İthalatın daha geniş bir coğrafyaya yayılması ise Türkiye’nin tarımsal ürünlerde dışa bağımlılığını artırmıştır. Sonuç olarak, yerel üretimi destekleyici ve dışa bağımlılığı azaltıcı tarım politikalarının geliştirilmesi önem arz etmektedir.

This study evaluates the effects of neoliberal policies on Turkey's agricultural trade within the framework of Intra-Industry Trade (IIT) theory and geographical location. Turkey has undergone significant transformations in its agricultural sector since the implementation of neoliberal policies in 1980. Before 1980, the agricultural sector had a significant share in Turkey’s GDP, but this share has steadily declined due to neoliberal policies. During this period, Turkey became both an exporter and importer, with geographical proximity and development levels playing a key role in shaping its trade relations. In this study, Turkey’s agricultural trade partners were classified based on their income levels and geographical locations, and trade relations were analyzed. The chi-square tests conducted revealed that Turkey established significant trade relationships with high-income countries in agricultural exports. However, a similar relationship was not found among its import partners. This finding suggests that Turkey's agricultural exports are more concentrated with developed countries, and neoliberal policies have reinforced this trend. The broader geographical spread of imports, on the other hand, has increased Turkey's dependence on foreign agricultural products. In conclusion, it is recommended that agricultural policies should focus on supporting local production and reducing dependency on foreign agricultural inputs.