Dijital Çağda AB Yapay Zeka Yasası’nı (AI Act) Bekleyen Zorluklar

Yapay zekâ, dijital dönüşüm sürecinde ekonomik rekabetin ötesinde, insan hakları, eğitim, sağlık ve toplumsal güvenlik alanlarını da kapsayan stratejik bir politika aracı olarak konumlanmaktadır. Bu bağlamda Avrupa Birliği (AB)’nin yapay zekâ alanındaki kurumsal yaklaşımını inceleyen araştırma; strateji belgeleri, etik yönergeler, Beyaz Kitap ve Yapay Zekâ Yasası’nın (AI Act) oluşturduğu düzenleyici çerçeveyi analitik bir bakış açısıyla değerlendirmektedir. Elde edilen bulgular; AB’nin insan merkezli ve risk temelli düzenleme anlayışının şeffaflık, güvenlik ve temel haklara uyum gibi standartlar ortaya koyduğunu göstermektedir Ancak üye devletler arasındaki yönetim farklılıkları, uygulama düzeyindeki ayrışmalar ve hukuki uyum süreçlerindeki gecikmeler nedeniyle bu düzenleyici etkinin sınırlanabildiği görülmüştür. Ayrıca, inovasyon maliyetlerinin yüksekliği, veri altyapısındaki eksiklikler ve ulusal politik önceliklerden kaynaklanan farklılaşma, AB’nin küresel ölçekte düzenleyici aktör olma hedefi karşısında önemli iç ve dış engeller olarak öne çıkmaktadır. Bu çerçevede çalışma, AI Act’in sunduğu fırsatları ve karşılaşabileceği zorlukları bütüncül biçimde analiz ederek, Avrupa’daki yapay zekâ ekosisteminin geleceğine yönelik değerlendirmeler sunmaktadır.

In the ongoing transformation driven by digital technologies, artificial intelligence (AI) has emerged as a strategic policy domain not only in terms of economic competition but also with regard to the protection of fundamental human rights, the establishment of trustworthiness standards, and the safeguarding of societal security. This study examines the institutional approach of the European Union (EU) to AI governance through an analytical assessment of its strategy documents, ethical guidelines, White Paper, and the regulatory framework established by the Artificial Intelligence Act (AI Act). The findings demonstrate that the EU’s human-centric and risk-based regulatory approach introduces standards centred on transparency, security, and compliance with fundamental rights. However, divergences in governance structures among member states, variations in implementation practices, and delays in legal harmonisation processes limit the overall regulatory effectiveness. Furthermore, high innovation costs, deficiencies in data infrastructure, and differentiation arising from national policy priorities constitute significant obstacles to the EU’s ambition of becoming a global regulatory actor. Within this framework, the study provides a comprehensive analysis of both the opportunities offered by the AI Act and the challenges it may encounter, offering critical insights into the future of the European AI ecosystem.