Dijitalleşme ve Hakikatin Ontolojik Dönüşümü: Teoman Duralı Perspektifinden Teknik Akıl Eleştirisi

Bu çalışma, Teoman Duralı’nın ontolojik temelli hakikat anlayışı çerçevesinde, yapay zekâ destekli dijital iletişim teknolojilerinin insanın hakikatle kurduğu ilişki üzerindeki etkisini incelemektedir. Duralı’ya göre insan, hakikate ancak süreye tabi aklını ve sezgisini özgür ruh doğrultusunda kullanarak ulaşabilir; hakikat, teknik aklın ötesinde varlıkla kurulan bütüncül bir idrak sürecidir. Çalışmanın amacı, yapay zekâ temelli dijital iletişim teknolojilerinin yaygınlaşmasının bireyin özgür iradesiyle seçim yapabilme kapasitesi, süreye bağlı derinleşmiş düşünme imkânı ve sezgisel kavrayışı üzerindeki etkilerini Duralı düşüncesi bağlamında analiz etmektir. Bu doğrultuda araştırma, kavramsal analiz ve eleştirel kuramsal çözümleme yöntemlerini benimsemektedir. Çalışmanın özgünlüğü, Duralı’nın doğrudan dijital teknolojilere ilişkin bir teorisi bulunmamasına rağmen, onun mekanikleşme ve teknik akıl eleştirisinin çağdaş dijital ontoloji bağlamında yeniden yorumlanmasına dayanmaktadır. Analiz, dijital ekosistemin hız, veri akışı ve algoritmik yönlendirme mekanizmalarının insanın süre deneyimini dönüştürdüğüne, aklı araçsallaştırdığına ve sezgisel derinliği zayıflattığına işaret etmektedir. Bu kuramsal çerçeve, Gazze Şeridi’ne ilişkin kamuoyuna yansıyan “Riviera” temalı yeniden yapılandırma planının dijital temsili üzerinden somutlaştırılmıştır. Sonuç olarak çalışma, dijitalleşmenin yalnızca teknik bir dönüşüm değil, insanın hakikatle kurduğu ontolojik ilişkiyi yeniden yapılandıran bir süreç olarak değerlendirilebileceğini ileri sürmektedir. Çalışma, Duralı’nın kavramsal çerçevesini çağdaş dijital olgulara uygulayarak hem teorik katkı sunmakta hem de Batı-merkezli dijital hakikat tartışmalarına alternatif bir perspektif önermektedir.

This article examines the impact of artificial intelligence–driven digital communication technologies on the human relationship to truth through the ontologically grounded conception of truth developed by Teoman Duralı. According to Duralı, human beings can approach truth only by employing reason and intuition within the horizon of duration and in alignment with a free spirit; truth is not a technical construct but a holistic mode of apprehension grounded in being itself. The study aims to analyze how the expansion of AI-based digital communication technologies transforms the individual’s capacity for free decision-making, temporally grounded reflective thinking, and intuitive comprehension within the framework of Duralı’s philosophy. To this end, the research adopts a conceptual and critical theoretical approach. Although Duralı did not formulate a direct theory of digital technologies, the originality of this study lies in reinterpreting his critique of mechanization and instrumental reason in relation to contemporary digital ontology. The analysis suggests that the speed, data flows, and algorithmic steering mechanisms of the digital ecosystem reshape human temporal experience, instrumentalize reason, and weaken intuitive depth. This theoretical framework is further illustrated through the digital representation of the publicly discussed “Riviera”-themed reconstruction plan concerning the Gaza Strip. The article concludes that digitalization can be understood not merely as a technological transformation but as a process that reconfigures the ontological relationship between human beings and truth. The study applies Duralı’s conceptual framework to contemporary digital phenomena, thereby providing a theoretical contribution and offering an alternative perspective to Western-centered discussions on digital truth.