Jeopolitik Rekabet: Küresel Güçlerin Türk Dünyası Politikaları

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: Türk Dünyası Özel Sayısı, 46 - 58, 31.10.2025

Ahmet Alan

Öz

Türk Dünyası, 21. yüzyılda küresel güçlerin stratejik çıkarları açısından kritik bir jeopolitik rekabet alanı hâline gelmiştir. Orta Asya ve Kafkasya’da bulunan Türk cumhuriyetleri, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsızlıklarını kazanarak enerji kaynakları ve stratejik ulaşım güzergâhları ile dünya siyasetinde önemli bir konuma yükselmiştir. Bu bölgenin sahip olduğu zengin petrol ve doğal gaz rezervleri ile Asya ve Avrupa arasında yer alan ulaşım koridorları, özellikle Çin’in "Bir Kuşak, Bir Yol" girişimi, Rusya’nın Avrasya Ekonomik Birliği ve Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı gibi girişimlerle küresel rekabetin merkezine yerleşmiştir. Bu çalışmada, Türk Dünyası’nın jeopolitik, enerji ve ulaşım politikaları ekseninde, ABD, Çin, Rusya, Avrupa Birliği ve Türkiye gibi küresel ve bölgesel güçlerin stratejik yaklaşımları incelenmektedir. Enerji diplomasisi, altyapı yatırımları, ekonomik işbirliği projeleri ve askerî-güvenlik stratejileri, bölgedeki rekabetin temel unsurları olarak öne çıkmaktadır. Özellikle Trans-Hazar Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru (Orta Koridor), küresel lojistik ve jeopolitik stratejiler açısından kritik bir önem taşımakta ve Türkiye’yi Avrasya’nın kalbinde stratejik bir lojistik merkez olarak konumlandırmaktadır. Makale, küresel güçlerin Türk Dünyası'ndaki rekabetinin dinamiklerini kapsamlı şekilde analiz ederek, bölgenin ekonomik ve siyasi geleceğini şekillendirecek stratejik öneriler sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türk Dünyası , Jeopolitik Rekabet , Enerji Diplomasisi , Orta Koridor , Türk Devletleri Teşkilatı , Bir Kuşak Bir Yol

Geopolitical Rivalry: Global Powers’ Policies Toward the Turkic World

Öz

In the 21st century, the Turkic World has emerged as a critical geopolitical arena for the strategic interests of global powers. Following the dissolution of the Soviet Union, the Turkic republics of Central Asia and the Caucasus gained independence and rose to geopolitical prominence due to their abundant energy resources and strategically located transportation corridors. The region's rich oil and natural gas reserves, along with its role as a land bridge between Asia and Europe, have placed it at the heart of global competition—especially with initiatives such as China’s Belt and Road Initiative, Russia’s Eurasian Economic Union, and Turkey’s efforts through the Organization of Turkic States. This study examines the strategic approaches of global and regional powers—including the United States, China, Russia, the European Union, and Turkey—toward the Turkic World within the context of geopolitics, energy, and transportation policies. Key elements of this rivalry include energy diplomacy, infrastructure investments, economic cooperation initiatives, and military-security strategies. The Trans-Caspian East-West Middle Corridor (Middle Corridor) in particular has gained significant importance in global logistics and geopolitical strategies, positioning Turkey as a strategic logistics hub at the heart of Eurasia. The article aims to comprehensively analyze the dynamics of global power rivalry in the Turkic World and to offer strategic policy recommendations that may shape the region’s economic and political future.

Anahtar Kelimeler

Turkic world , Geopolitical rivalry , Energy diplomacy , middle corridor , Organization of Turkic States

Kaynakça

• 7Deniz. (2023). *Orta Koridor’da dijitalleşme ve gümrük entegrasyonu raporu*. 7deniz.net. https://www.7deniz.net
• Atlantic Council. (2023). *China-Central Asia Summit and Beijing’s long-term vision*. https://www.atlanticcouncil.org
• Cai, P. (2020). *Understanding China’s Belt and Road Initiative*. Lowy Institute. https://www.lowyinstitute.org Carnegie Endowment for International Peace. (2023). *Russia’s southern corridor strategy: Reshaping Eurasian trade*. https://carnegieendowment.org
• Caspian Policy Center. (2021). *Russia’s security architecture in Central Asia*. https://www.caspianpolicy.org
• Clarke, M. (2017). China’s Belt and Road Initiative and the Eurasian heartland: The Silk Road economic belt. In M. Laruelle (Ed.), *The Chinese question in Central Asia: Domestic order, social changes, and the Chinese factor* (pp. 107–125). Lexington Books.
• Coşkun, B., & Bayırbağ, M. K. (2022). Türkiye’nin ulaştırma politikalarında küresel eğilimler ve bölgesel etkiler. *Ulaştırma ve Lojistik Dergisi, 5*(2), 45–61.
• Çam, M. M. (2022, Mart). Türk Dünyası’na dair büyük strateji ve Türkiye. *ATASAREN Bülteni*, (Türkistan Özel Sayısı), 5-9.
• DergiPark. (2023). *Rusya'nın Türk Dünyası’na yönelik stratejik yaklaşımı*. https://dergipark.org.tr
• EkoAvrasya. (2024). *Türkiye-Çin mutabakatı ve Orta Koridor’un stratejik önemi*. EkoAvrasya Dergisi. https://www.ekoavrasya.net
• Ekonomist. (2023). Orta Koridor’un jeopolitik önemi artıyor. *Ekonomist Dergisi, 30*(8), 10–13.
• Erşen, E. (2022). *Hazar geçişli koridorlar ve Türkiye’nin lojistik rolü*. ORSAM Yayınları.
• Eurasianet. (2023). *Turkey deepens defense cooperation with Central Asia*. https://eurasianet.org
• Fokus Plus. (2024). *Hazar Denizi Ro-Ro taşımacılığı ve altyapı sorunları*. https://www.fokusplus.org Foreign Policy Research Institute. (2023). *Logistical challenges and strategic opportunities on the Middle Corridor*. https://www.fpri.org
• Gökburun, H. (2021). *Türk Dünyası’nın jeopolitik konumu ve küresel güçler bağlamında rekabet*. Ankara Üniversitesi Yayınları.
• Jamestown Foundation. (2025). *Turkey’s ascendancy in the Turkic world: From culture to connectivity*. https://jamestown.org
• Kalyuzhnova, Y., & Nygaard, C. (2021). Energy sector reform and institutional development in Central Asia: The case of Kazakhstan. *Energy Policy, 151*, Article 112221. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2021.112221
• Kassenova, N. (2023). Transport and integration in the Turkic World. *Central Asia Forum Working Paper Series, 3*(1), 15–21.
• Kobayashi, Y. (2019). *Pipeline politics and the struggle for Central Asia*. Routledge.
• Laruelle, M. (2020). Russia’s Central Asia policy and the role of energy diplomacy. *Eurasian Geography and Economics, 61*(1), 1–19. https://doi.org/10.1080/15387216.2020.1716693
• Ministry of Transport and Infrastructure. (2023). *Turkey’s position in the Middle Corridor and infrastructure outlook*. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Yayınları.
• Petersen, A., & Barysch, K. (2011). *Russia, China and the geopolitics of energy in Central Asia*. Centre for European Reform.
• Shaffer, B. (2011). *Energy politics*. University of Pennsylvania Press.
• Stiftung Wissenschaft und Politik. (2022). *The Middle Corridor after Ukraine: Strategic adjustments and risks*. https://www.swp-berlin.org
• Szczudlik, J. (2021). *China’s strategy in the South Caucasus*. Polish Institute of International Affairs. https://pism.pl
• TRENDS Research & Advisory. (2023). *China’s rerouting strategy: Post-Ukraine logistics*. https://trendsresearch.org
• TRENDS Research & Advisory. (2024). *Türkiye’nin Orta Koridor’daki yük taşımacılığı raporu*. https://trendsresearch.org
• Türk Devletleri Teşkilatı. (2023). *Ulaştırma Bakanları Bildirgesi*. https://www.turkkon.org
• Türk Devletleri Teşkilatı. (2024). *Orta Koridor raporu: 2024 değerlendirmesi*. https://www.turkkon.org
• Tarçın, U. (2025). Türk Devletleri Teşkilatı’nın güvenlik boyutu: Kurumsal kapasite ve işbirliği ihtiyacı. *Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi*, (TDT Özel Sayısı), 244-267.
• Topsakal, İ., & Zengin, A. K. (2022, Mart). Orta Asya’da Rusya (y)etkisi: Değişen dinamikler ve Türkiye. *Kriter Dergi*.
• Umbach, F. (2010). Global energy security and the implications for the EU. *Energy Policy, 38*(3), 1229–1240. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2009.01.010
• World Bank. (2023). *Trade corridors in Central Asia: Enhancing connectivity*. https://www.worldbank.org
• Özsoy, M., Sipahi, B., & Sayın, G. (2024). *Türk Devletleri Teşkilatı’nın kurumsallaşma süreci ve bölgesel işbirliği*. Uluslararası İlişkiler Akademisi Yayınları.