AVRUPA BİRLİĞİNİN HUKUKİ ZOOMORFİZMİ: AB'NİN HAYVAN HAKLARINA YÖNELİMİNDE ETİK VE PRAGMATİZM GERİLİMİ

Öz

Bu çalışma, Avrupa Birliği’nde hayvan hakları politikalarındaki etik idealler ile ekonomik pragmatizm arasındaki gerilimi, Avrupa Birliğinin İşleyişi Hakkında Antlaşması Madde 13’te geçen “hissedebilir varlık” statüsünü ulusal düzeydeki uygulanma dinamikleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, AB Adalet Divanı içtihatları ile EFSA ve Eurostat verilerinden yararlanılmış; 27 üye ülkenin ulusal mevzuatı karşılaştırmalı hukuk ve içtihat analizi yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular üç temel gerilim alanı ortaya koymaktadır. İlki, hukuki çatışmadır; Avrupa Birliğinin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın “hissedebilir varlık” tanımı, Roma hukuku kökenli eşya kategorisiyle çelişmekte, Fransa (Medeni Kanun Art. 515‑14) ve Almanya (BGB § 90a) gibi ülkelerde kısmi reformlar gözlemlense de AAD kararları (C‑424/13, C‑219/07) ekonomik çıkarları önceliklendirmekte ve norm erozyonuna yol açmaktadır. İkincisi, ekonomik dirençtir; hayvancılık sektörünün GSYH içindeki payı yüksek ülkelerde (Macaristan: % 4,1) refah ihlalleri yaygınken, bağımlılığı düşük Hollanda’da ihlal oranı % 5’in altındadır. Regresyon analizi, hayvancılık geliri ile hukuki uyum arasında negatif korelasyon (r = – 0,67) tespit etmiştir. Üçüncü olarak kültürel filtreler,; İspanya’daki boğa güreşi (Ley 18/2013) ve Polonya’daki dini kesim istisnaları gibi pratikler, refah standartlarının aşınmasına neden olduğunu göstermektedir. Çalışma, normatif boşluğun ekonomik ve kültürel etkenlerle şekillendiğini vurgulayarak; yüksek bağımlılığa sahip ülkeler için dönüşüm fonları tahsisini, kültürel uygulamalara “zoomorfik kriterler” eklenmesini ve AAD Statüsü’nde refahın “üstün kamu yararı” olarak tanımlanmasını önermektedir. Bu yaklaşım, literatürdeki etik odaklı perspektifleri ekonomik ve kültürel direnç boyutuyla bütünleştiren özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• AB Hukuku
• hayvan refahı
• zoomorfik hukuk
• etik-pragmatizm gerilimi
• Lizbon Antlaşması

LEGAL ZOOMORPHISM OF THE EUROPEAN UNION: THE ETHICAL–PRAGMATIST TENSION IN THE EU’S APPROACH TO ANIMAL RIGHTS

Öz

This study aims to examine the tension between ethical ideals and economic pragmatism in European Union animal-rights policies by analyzing the national-level implementation dynamics of the “sentient beings” status enshrined in Article 13 of the Treaty on the Functioning of the European Union. The research draws on the case law of the Court of Justice of the European Union, as well as data from EFSA and Eurostat, and assesses the national legislation of all 27 Member States through comparative legal analysis and jurisprudential review. The findings reveal three principal areas of tension. The first is legal conflict: the TFEU’s definition of animals as “sentient beings” clashes with the Roman-law-derived classification of animals as property. Although partial reforms are observable in countries such as France (Civil Code Art. 515-14) and Germany (BGB § 90a), CJEU rulings (C-424/13, C-219/07) tend to prioritize economic interests, contributing to normative erosion. The second is economic resistance: in countries where the livestock sector accounts for a high share of GDP (Hungary: 4.1%), welfare violations are widespread, whereas in the Netherlands—where dependence is lower—the violation rate is below 5%. Regression analysis identifies a negative correlation between livestock income and legal compliance (r = –0.67). Third, cultural filters—such as bullfighting in Spain (Ley 18/2013) and exemptions for religious slaughter in Poland—demonstrate how entrenched practices can weaken welfare standards. The study argues that this normative gap is structured by economic and cultural factors, and it recommends allocating transition funds to highly dependent Member States, introducing “zoomorphic criteria” to evaluate culturally embedded practices, and defining animal welfare as an “overriding public interest” within the CJEU Statute. In doing so, the article offers an original contribution by integrating ethically oriented approaches in the literature with the dimensions of economic and cultural resistance.

Anahtar Kelimeler

• EU law
• animal welfare
• zoomorphic law
• ethics–pragmatism tension
• Treaty of Lisbon

Kaynakça

1. Alman Medeni Kanunu (Bürgerliches Gesetzbuch – BGB) § 90a: “Tiere sind keine Sachen.” 1900.
2. Anne Peters, Animals in International Law, Leiden–Boston: Brill | Nijhoff, 2021.
3. Assembleia da República, Proposta de Revisão Constitucional n.º 3/XV, Lizbon, 2024.
4. Avrupa Birliği Adalet Divanı (CJEU), Annual Report 2022: Judicial Activity, Lüksemburg: CURIA, 2023.
5. Avrupa Birliği Adalet Divanı (CJEU), Case C-219/07 Nationale Raad van Dieren, ECLI:EU:C:2008:353, § 41, 2008.
6. Avrupa Birliği Adalet Divanı (CJEU), Case C-424/13 Germany v Commission, ECLI:EU:C:2015:219, § 57–62, 2015.
7. Avrupa Birliği Adalet Divanı (CJEU), Case C-58/13 Torresi, ECLI:EU:C:2014:2088, § 44, 2014.
8. Avrupa Birliği Adalet Divanı (CJEU), Case C-592/14 Jippes v Minister van Landbouw, ECLI:EU:C:2015:63, § 89, 2015.

9. Avrupa Birliği Konseyi, Council Directive 1999/74/EC on the protection of laying hens, OJ L 203 (3 Ağustos 1999): 1–8.
10. Avrupa Birliği Konseyi, Council Directive 2008/120/EC laying down minimum standards for the protection of pigs, OJ L 47 (18 Şubat 2009): 5–13.
11. Avrupa Birliği Parlamentosu ve Konseyi, Directive 2010/63/EU on the protection of animals used for scientific purposes, OJ L 276 (20 Ekim 2010): 33–79.
12. Avrupa Birliği, Hayvanların Korunması ve Refahına Dair Protokol, OJ C 340 (10 Kasım 1997): 110.
13. Avrupa Birliği, Regulation (EC) No 1/2005 on the protection of animals during transport, OJ L 3 (5 Ocak 2005): 1–44.
14. Avrupa Birliği, Regulation (EU) 2015/2283, OJ L 327 (11 Aralık 2015).
15. Avrupa Birliği, Treaty of Lisbon, OJ C 306 (17 Aralık 2007): madde 13.
16. Avrupa Ekonomik Topluluğu, Treaty Establishing the European Economic Community, OJ 294 (25 Mart 1957): madde 38.
17. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Annual Animal Welfare Review, Parma, 2023.
18. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Annual Report on Animal Welfare 2023, Parma, 2024.
19. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Annual Report on Poultry Welfare Standards, Parma: EFSA Journal (2023): 15.
20. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Compliance Report on Animal Welfare Directives 1999/74/EC, 2008/120/EC and 1/2005, Parma: EFSA Journal 21/7 (2023): 8032.
21. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Compliance Report on Directive 1999/74/EC, Parma, 2023.
22. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Compliance Report on Poultry Welfare, Parma, 2023.
23. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), Interim Report on Animal Transport, 2024.
24. Avrupa Komisyonu, 2027–2034 Strategic Framework for Agricultural Transition in High-Dependency Member States, Directorate-General for Agriculture. Erişim: 29 Aralık 2023. https://ec.europa.eu/agriculture/strategy_en.
25. Avrupa Komisyonu, Ukraine 2024 Report, Directorate-General for Neighbourhood and Enlargement Negotiations. Erişim: 12 Aralık 2024. https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/system/files/2024-04/Ukraine-Report-2024-EN.pdf.
26. Avrupa Sayıştayı, Special Report on Animal Welfare Funding, Lüksemburg, 2023.
27. Code Civil [Fransız Medeni Kanunu], Journal Officiel de la République Française, Loi n° 2021-1539 (1 Aralık 2021), md. 515-14.
28. Code Rural et de la Pêche Maritime [Kırsal ve Deniz Balıkçılığı Kodu], Journal Officiel de la République Française, Loi n° 2021-1104 (22 Ağustos 2021), md. L214-17.
29. Department of Agriculture, Food and the Marine, Avian Influenza Report, Dublin, 2023.
30. Direction Générale de l’Alimentation (DGAL), Rapport sur la protection animale, Paris, 2023.
31. Eurogroup for Animals, Animal Welfare in the EU: Public Perception and Policy Impact, Brüksel, 2023.
32. Eurogroup for Animals, Blueprint for a European Convention on Animal Rights, Brüksel, 2023.
33. European Commission, Ukraine 2024 Report, Brüksel, 2024.
34. Eurostat, Agriculture, Forestry and Fishery Statistics: 2023 Edition, Lüksemburg: Publications Office of the EU, 2023.
35. European Court of Auditors, Special Report on Animal Welfare Funding, Lüksemburg, 2023.
36. Eurostat, agri_aw_farmincome veri seti, Tablo 5b, 2023.
37. Eurostat, Uyum Maliyeti Projeksiyonları, 2023.
38. Francesco Migliorino, “The Mask of the Beast. The Human/Animal Border in the Meshes of the Law,” Historia et Ius 14 (2018).
39. Fransa, Journal Officiel, “Pet Shop Satış Yasağı.” 2021.
40. Gaius, Institutiones 2.1: “Res sunt quae tangi possunt.” 161.
41. Hollanda, Wet belasting diervriendelijke veehouderij [Hayvan Refahı Vergisi Yasası], Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, no. 170 (2013).
42. İrlanda Tarım, Gıda ve Denizcilik Bakanlığı, Avian Influenza Report, Dublin, 2023.
43. İspanya Kültür ve Spor Bakanlığı, Anuario de Estadísticas Culturales 2023, Madrid, 2023.
44. İspanya Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı (Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación – MAPA), Anuario de Estadísticas Agrarias 2022, Madrid: MAPA, 2023.
45. Le Monde, “400 000 manifestants pour la cause animale à Paris,” 30 Mart 2023.
46. Ley 6/2016, Boletín Oficial del Estado (BOE), núm. 25 (15 Mart 2016): 4.
47. Ley 18/2013, BOE, núm. 311 (15 Mart 2013): 12.
48. Macaristan, “1999/74/EC sayılı Direktif’e uyumsuz ulusal düzenlemeler,” Magyar Közlöny, 2003.
49. Ministry of Agriculture, Nature and Food Quality, Cellular Agriculture Action Plan, Lahey, 2023.
50. Peters, A., Zoomorphic Jurisprudence in the EU, Cambridge: Cambridge University Press, 2023.
51. Peters, A., Zoomorphic Jurisprudence in the EU: Legal Personhood Beyond Humans, Cambridge: Cambridge University Press, 2023.
52. Polonya, Ustawa o ochronie zwierząt, Dziennik Ustaw (Dz.U.) 1997 nr 111 poz. 724, art. 34.
53. Protocol (No 3) on the Statute of the Court of Justice of the European Union, OJ C 202 (7 Haziran 2016).
54. State Service of Ukraine for Food Safety, Livestock Report 2022, Kiev, 2023.
55. Tribunal Judiciaire de Paris, Association 30 Millions d’Amis c. Durand, No. 22/04563 (2023).