Evaluation of the Yenişehir (Mardin) Region within the Framework of the Compact City Model

Öz

The rapid increase in urban population following the Industrial Revolution led to urban sprawl, damaging the natural environment. Sprawl causes changes not only in the physical structure but also in the social and economic structure of cities. Compact cities, considered one of the sustainable urban models that can provide a solution to sprawl, involve balanced land-use decisions that cause less harm to the ecological fabric. In this study, the current situation of the Yenişehir region of Mardin province, one of the cities experiencing intense urban sprawl, was revealed through interviews, and compact city models were created using artificial intelligence based on the data obtained. Since the compact city model may be a partial solution for Yenişehir, it was determined that planning studies should prioritize natural structural features, especially topography and climatic conditions; that different functions should coexist; that social and technical infrastructure facilities should be developed in accordance with accessibility standards; that public transportation and bicycle use should be widespread; and that energy-efficient practices that do not cause environmental pollution should be included.

Anahtar Kelimeler

• Urban Sprawl
• Natural Environment
• Urban Renewal
• Quality of Life

Yenişehir (Mardin) Bölgesinin Kompakt Kent Modeli Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Öz

Sanayi Devrimi’yle beraber hızla artan kent nüfusu, kentsel yayılmaya sebep olmuş ve doğal çevre zarar görmeye başlamıştır. Yayılma kentlerde fiziksel yapının yanı sıra sosyal ve ekonomik yapıda da değişikliklere yol açmaktadır. Yayılmaya çözüm olabilecek sürdürülebilir kent modellerinden biri olarak kabul gören kompakt kent, ekolojik dokuya daha az zarar veren, dengeli arazi kullanım kararlarını içermektedir. Çalışmada kentsel yayılmanın yoğun olarak yaşandığı kentlerden biri olan Mardin ili Yenişehir bölgesinin mevcut durumu yapılan görüşmelerle ortaya konmuş, elde edilen veriler ışığında yapay zekâ kullanılarak kompakt kent modelleri oluşturulmuştur. Yenişehir için kompakt kent modeli kısmi çözüm olabileceğinden, planlama çalışmalarında topoğrafya ve iklimsel koşullar başta olmak üzere doğal yapı özelliklerinin esas alındığı, farklı fonksiyonların bir arada olduğu, erişilebilirlik standartlarına uygun sosyal ve teknik alt yapı olanaklarının geliştirildiği, toplu taşıma ve bisiklet kullanımının yaygınlaştırıldığı, çevre kirliliği oluşturmayan enerji etkin uygulamalara yer verilmesinin gerekli olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel Yayılma
• Doğal Çevre
• Kentsel Dönüşüm
• Yaşam Kalitesi

Etik Beyan

Yenişehir (Mardin) Bölgesinin Kompakt Kent Modeli Çerçevesinde Değerlendirilmesi" başlıklı çalışma Dicle Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu Başkanlığı kararı ve Rektörlük Makamının 04.02.2026 tarih ve 1084947 sayılı Olur'u ile uygun görülmüştür.

Teşekkür

Çalışma kapsamında hazırlanan sorulara cevap vererek katkı sunan mimar, inşaat mühendisi ve şehir plancılara teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Acar, E., Dağ, M., Ardıçoğlu, R., 2022. Konut Alanlarında Kentsel Tasarımın Mardin’deki Eski ve Yeni Konut Dokusu Üzerinden Karşılaştırılması. ArtGRID - Journal of Architecture Engineering and Fine Arts, 4(1), 85-108. https://doi.org/10.57165/artgrid.1087238
2. Ardıçoğlu, R., 2022. Kentsel Formların Üretiminde Kentsel Tasarımın Önemi. artikel akademi, 9-26. Aurambout, J.-P., Barranco, R., Lavalle, C., 2018. Towards a Simpler Characterization of Urban Sprawl across Urban Areas in Europe. Land, s. 1-18.
3. Aydin, M. S., Ozcetin, Z. 2025. Urban Desıgn And Noıse Management: Envıronmental Noıse Problems And Solutıons Suggestıons In Mardın Cıty Centre. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 33(3), 2005-2016. https://doi.org/10.31796/ogummf.1767887
4. Bullard, R., Johnson, G., Torres, A., 2002. Growing Smarter: Building Equity into a Fair Growth Agenda. Clark Atlanta University, s. 1-12.
5. Corine., 2026. Tarım ve Orman Bakanlığı Corine Arazi Örtüsü. https://corinecbs.tarimorman.gov.tr/ Erişim tarihi: 26 Şubat 2026.
6. Çağlayan, M., 2018. Mardin'de Neler Oluyor? ResearchGate: https://www.researchgate.net/publicatio n/322421738_Mardin%27de_Neler_Oluyor. Erişim tarihi 22 Mart 2025.
7. ÇDP Plan Açıklama Raporu., 2013. Mardin-Batman-Siirt-Şırnak-Hakkari 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Açıklama Raporu
8. Dantzig, G.B., Saaty T.L., 1973. Compact City: A Plan for a Livable Urban Environment, W.H. Freeman & Co., San Francisco, CA.

9. Díaz-Pacheco, J., García-Palomares, J., 2014. Urban Sprawl in the Mediterranean Urban Regions in Europe and the Crisis Effect on the Urban Land Development: Madrid as Study Cas. Urban Studies Research,1-13. Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Arşivi., 2017.
10. Erdem, N., 2022. Dirençli Kent ve Kompakt Kent Modellerinin Sürdürülebilirlik Çerçevesinde Değerlendirmesi. Eurasian Journal of Forest Science. 10(3): 183-206.
11. Ewing, R., 1997. Is Los Angeles-Style Sprawl Desirable? J. Am. Plan. Assoc. 63, 107–126.
12. Ewing, R., Hamidi, S., 2015. Compactness versus Sprawl: A Review of Recent Evidence from the United States. Journal of Planning Literature, 413-432.
13. Fina, S., Siedentop, S., 2008. Urban Sprawl in Europe – İdentifying The Challenge. Real Corp, 489-501. Gargiulo, V., Sateriano, A., Di Bartolomei, R., Salvati, L., 2012. Urban Sprawl and the Envıronment. Envıronment, 46-62.
14. Google Maps., 2024. https://www.google.com/maps/ Erişim tarihi: 12 Aralık 2024.
15. Göksu, Ç., 1999. Güneş Kent. Ankara: Güneş Kitapları Dizisi.
16. Hamidi, S., Ewing, R., 2015. Is Sprawl Affordable for Americans? Transportation Research Record 2500, 75-79. Hasan, G., Koç, C., 2023. Artuklu (Mardin)’da Kentsel Büyümenin Açık ve Yeşil Alanlara Etkisi. TÜBAV Bilim Dergisi, 14(3), 1-17. https://izlik.org/JA42SH24SH
17. Kalak, M., Bakar, S., 2021. Geleneksel Mardin’den Yeni Mardin’e: Ayrışma, Kimliksizleşme, Aidiyetsizlik. Euroasia Journal of Mathematics, Engineering, Natural & Medical Sciences, 8(14), 65-85.
18. Kara, Z., 2013. Kentli Beden: Mardin’de Dokunma Eşikleri. İdealkent, 4(9), 10-41.
19. Karagülle, C., Demir, Y., 2011. Yerel Verilerin Konut Tasarım Sürecinde Değerlendirilmesi: Mardin Örneği. İtüdergisi/a, 9(2).
20. Karakurt Tosun, E., 2013. Sürdürülebilir Kentsel Gelişim Sürecinde Kompakt Kent Modelinin Analizi. Yönetim ve Ekonomi, 31-46.
21. Karakurt Tosun, E., 2019. Sürdürülebilir Kentleşme Kent Modelleri Üzerine Bir İnceleme. Bursa: DORA Basım-Yayın Dağıtım Ltd.
22. Kelly-Schwartz, A., Stockard, J., Doyle, S., Schlossberg, M., 2004. Is Sprawl Unhealthy? A Multilevel Analysis of the Relationship of Metropolitan Sprawl to the Health of Individuals. Journal of Planning Education and Research, 184-196.
23. Mardin TSO., 2025. Mardin'in Tarihçesi. Mardin Ticaret ve Sanayi Odası: https://www.mar dintso.org.tr/icerik/mardin-in-tarihcesi. Erişim tarihi 10 Haziran 2025.
24. Moir, E., Moonen, T., Clark, G. 2014. The Future of Cities: What is the GLOBALAGENDA?, UK Government Office of Science, https://www. gov.uk/government/ uploads/ system/uploads/attachment_data/ f ile/377470/futurecities-global-agenda.pdf. Erişim tarihi: 02 Aralık 2020.
25. OECD, 2012. Compact City Policies: A Comparative Assessment, OECD Green Growth Studies, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/9789264167865-en.
26. Open Street Map., 2026. https://www.openstreetmap.org. Erişim tarihi: 01 Mart 2026.
27. Orhan, O. (2021). Mersin İlindeki Kentsel Büyümenin Yer Yüzey Sıcaklığı Üzerine Etkisinin Araştırılması. Geomatik, 6(1), 69-76. https://doi.org/10.29128/geomatik.679858
28. Pınarcıoğlu, N.Ş., Kanbak, A., 2020. Sürdürülebilir Kent Modelleri. IJOPEC Publication Limited http://www.ijopec.co.uk/wp-content/uploads/2021/01/2020_25.pdf Erişim tarihi: 25 Şubat 2026.
29. Polat, Z. T. ve Çelebioğlu, B., 2025. Mardin'in Güncel Kentleşme Pratiklerine ve Kamusal Olanaklarına İlişkin Bir Değerlendirme. Kent Akademisi, 18(2), 1087-1111.
30. RTF., 2025. How Are ‘Compact Cities’ A Sustainable Option. (tarih yok). Rethinking The Future: https://www.re-thinkingthefuture.com/rtf-fresh-perspectives/a1011-how-are-compact-cities-a-sustainable-option/ Erişim tarihi:10 Haziran 2025.
31. Seifollahi-Aghmiuni, S., Kalantari, Z., Egidi, G., Gaburova, L., Salvati, L., 2022. Urbanisation-Driven land Degradation and Socioeconomic Challenges in Peri-Urban Areas: Insights from Southern Europe. Springer, s. 1446-1458.
32. Tango, U., Topçu, M., 2021. Kentsel Donatı Alanlarının Erişilebilirlik Analizi: Mardin Kızıltepe Örneği. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi, 3(2), 104-115. https://izlik.org/JA95WD28XW
33. Taşgüzen Polat, Z., Çelebioğlu, B. 2025. Mardin’in Güncel Kentleşme Pratiklerine ve Kamusal Olanaklarına İlişkin Bir Değerlendirme. Kent Akademisi, 18(2), 1087-1111. https://doi.org/10.35674/kent.1464268
34. TDTH., 2026. Türkiye Deprem Tehlike Haritaları İnteraktif Web Uygulaması. https://tdth.afad.gov.tr/TDTH/main.xhtml. Erişim tarihi: 28 Şubat 2026.
35. Tuğaç, Ç., 2018. Türkiye İçin İklim Değişikliğine Dayanıklı Kentsel Planlama Modeli Önerisi: Eko-kompakt kentler. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(4), 1047-1068.
36. Uyanık, N., 2024. Ütopik Metinlerdeki Şehir Kavramı Bağlamında Mardin-Yenişehir Üzerine Güncel Bir Değerlendirme. International Journal of Mardin Studies, s. 104-125.
37. Wheeler, S., 2010. The Evolution of Urban Form in Portland and Toronto: Implications for Sustainability Planning. Local Environment, s. 317-336.
38. Wheeler, S., 2004. Planning for Sustainability: Creating Livable, Equitable and Ecological Communities. Routledge.
39. Yalçın, E., 2023. Eko-kentler: Sürdürülebilir Kent Uygulamaları. İktisadi ve İdari Bilimlerde Uluslararası Teori, Araştırma ve Derlemeler 1(Ed. Mustafa METE). Ankara: Serüven Yayınevi.
40. Yekbun Aksu, E., Altınörs Çırak, A., 2018. Mardin Tarihi Kent Dokusunda Form Değişiminin İncelenmesi. Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 725-739. https://tnum.com.tr/index.php/tnum/article/view/132/180. Erişim tarihi: 20 Şubat 2026.
41. Yıldız, R., 2025. Rojin Yıldız Fotoğraf Arşivi.