Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi

Hüseyin Tolga Candur; Mustafa Bilgin

doi:10.29128/geomatik.1840221

Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi

Öz

Modern arkeolojik araştırmalarda, kazı verilerinin derlenmesi, işlenmesi, belgelenmesi ve sunumunda yeni teknolojilerin kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Bu çalışmada, Antalya ili Serik ilçesi sınırlarındaki Aspendos Antik Kenti kazılarında söz konusu teknolojilerin bütünleşik ve uyumlu bir şekilde uygulanması ele alınmıştır. Çalışmalarda kazı sektörlerinin dokümantasyonu, değerlendirilmesi ve karşılaştırılması amacıyla LİDAR tarama, üç boyutlu (3B) modelleme, ortofoto üretimi ve Küresel Navigasyon Uydu Sistemi (GNSS) uygulamaları etkin olarak kullanılmıştır. Söz konusu yöntemler vasıtasıyla, arkeolojik alana ve materyallere ilişkin detaylı ve çok perspektifli görüntüler elde edilmiş; alanın bütüncül bir şekilde algılanması ve arkeolojik verilerin yüksek hassasiyetle analiz edilebilmesi mümkün kılınmıştır. Ayrıca, bu dijital veriler vektörel çizimlere dönüştürülerek, alan tanımı ve karşılaştırmalı analizlerde kullanılmıştır. Çalışmanın bir diğer odağını, yapılardaki malzeme bozulmalarına etki eden faktörlerin ve süreçlerin doğru bir şekilde tespit edilmesi oluşturmaktadır. Bu tespit, uygun koruma müdahalelerinin geliştirilmesi ve ileride oluşabilecek bozulmaların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda, Geç Antik Dönem'e tarihlendirilen ve düzgün kesilmiş dörtgen taşlardan inşa edilmiş Güney Teras Sektörü'ndeki mekanlarda, deprem kaynaklı yıkıntı izleri tespit edilmiştir. Söz konusu alanda, anastylosis prensibine dayalı onarım çalışmalarına geçilmeden önce, LİDAR tarama, ortofoto ve GNSS yöntemleriyle kapsamlı bir belgeleme çalışması yürütülmüş ve tüm veriler dijital ortama aktarılarak gelecekteki koruma ve restorasyon çalışmaları için sağlam bir altlık oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Güngördü, F. V. (2022). Arkeolojik Yüzey Araştırmalarında Dijital Teknolojilerin Kullanımı: Nenesu Projesi Örneği, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Dijitalleşme Özel Sayısı, 142-150. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1121801
Polat, Y. & Polat, R. T. (2025). Arkeolojik Belgelemede Teknolojik Yaklaşımlar: Yazılıkaya/Midas Kale Çalışmaları, Geomatik, 10(3), 364-374. https://doi.org/10.29128/geomatik.1643529
Ünel, F. B., Kuşak, L., Çelik, M., Alptekin, A. & Yakar, M. (2020). Kıyı Çizgisinin Belirlenerek Mülkiyet Durumunun İncelenmesi, Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi, 2(1), 36-37.
Alyilmaz, C., Yakar, M., & Yilmaz, H. M. (2010). Drawing of petroglyphs in Mongolia by close range photogrammetry. Scientific Research and Essays, 5(11), 1216-1222Senkal, E., Kaplan, G. & Avdan, U. (2021). Accuracy assessment of digital surface models from unmanned aerial vehicles’ imagery on archaeological sites. International Journal of Engineering and Geosciences, 6(2), 81-89. https://doi.org/10.26833/ijeg.696001
Yakar, M., Yildiz, F., Alyilmaz, C., & Yilmaz, H. M. (2009). Photogrammetric study for Sircali Medrese Door. 9-th International Multidisciplinary Scientific GeoConference SGEM 2009, 879-884
Çolak, Ş. T., & Çolak, A. T. (2024). Aksaray Müzesi’nde bulunan Hitit Steli’nin 3B modellenmesi ve sesli rehberlik oluşturulması. Geomatik, 9(2), 238-244. https://doi.org/10.29128/geomatik.1427357
Karataş, L., Alptekin, A., & Yakar, M. (2022). Detection and documentation of stone material deterioration in historical masonry structures using UAV photogrammetry: A case study of Mersin Aba Mausoleum. Advanced UAV, 2(2), 51-64.
Yakar, M. & Yılmaz, H. M. (2008). Using in volume computing of digital close range photogrammetry. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 37(3b). https://doi.org/10.26833/ijeg.328919

Yılmaz, H. M., Mutluoğlu, Ö., Ulvi, A., Yaman, A., & Bilgilioğlu, S. S. (2018). İnsansız hava aracı ile ortofoto üretimi ve Aksaray Üniversitesi kampüsü örneği. Geomatik, 3(2), 129-136..
Korumaz, A. G., Dülgerler, O. N. & Yakar, M. (2011). Kültürel Mirasın Belgelenmesinde Dijital Yaklaşımlar, Selçuk Üniversitesi Müh. Mim. Fak. Dergisi, 26(3), 70-73.
Villi, O. & Yakar, M. (2022). İnsansız Hava Araçlarının Kullanım Alanları ve Sensör Tipleri, Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 4(2), 73-100. https://doi.org/10.51534/tiha.1189263
Öcalan, T., Arıcan, D., Araei, R. M., Gül, C. & Tunalıoğlu, N. (2024). Akıllı Telefon ve Tabletlerin Kamera ve LİDAR sensörlerinden Elde Edilen 3 Boyutlu Nokta Bulutlarının Doğruluk Analizi, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 39(3), 1771-1781. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1138633
Yilmaz H.M., Yakar M., Yildiz F., Karabork H., Kavurmaci M.M., Mutluoglu O., & Goktepe A. (2010). Determining rates of erosion of an earth pillar by terrestrial laser scanning. Arab. J. Sci. Eng. 35(2A), 163–172 (2010)
Yilmaz, H. M. & Yakar, M. (2008). Computing Of Volume Of Excavation Areas By Digıtal Close Range Photogrammetry. Arabian J. Sci. Eng. 33(1A), 63-78
Yurtsever, A. (2023). Taşınır ve taşınmaz kültür varlıklarının yeni nesil LİDAR sensörlü tablet bilgisayar ile belgelenmesi, Geomatik, 8(2), 200-207. https://doi.org/10.29128/geomatik.1209701
Sanchez-Diaz B., Mata-Zayas E. E., Gama-Campillo L. M., Rincon-Ramirez J. A., Vidal-Garcia F., Rullan-Silva C. D. & Sanchez-Gutierrez F. (2022). LiDAR modeling to determine the height of shade canopy tree in cocoa agrosystems as available habitat for wildlife. International Journal of Engineering and Geosciences, 7(3), 283-293. https://doi.org/10.26833/ijeg.978990
Yakar, M. & Yılmaz, H. M. (2025). Kültürel Mirasın Belgelenmesinde Modern Teknolojilerin Rolü, Kültürel Miras Araştırmaları, 6(2), 94-110. https://doi.org/10.59127/kulmira.1805373
Alyilmaz, C., Alyilmaz, S., & Yakar, M. (2010). Measurement of petroglyhps (rock of arts) of Qobustan with close range photogrammetry. International Archives of Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 38(Part 5), 29-32.
Yilmaz, H. M. & Yakar, M. (2008). Computing Of Volume Of Excavation Areas By Digıtal Close Range Photogrammetry. Arabian J. Sci. Eng. 33(1A), 63-78.
Kaya, Y., Polat, N., Şenol, H. İ., Memduhoğlu, A. & Ulukavak, M. (2021). Arkeolojik kalıntıların belgelenmesinde yersel ve İHA fotogrametrisinin birlikte kullanımı, Türkiye Fotogrametri Dergisi, 3(1), 9-14. https://doi.org/10.53030/tufod.899089
Yakar, M. & Yılmaz, H. M. (2025). The Use of Unmanned Aerial Vehicles in Cultural Heritage Documentation. International Journal of Engineering and Geosciences, 11(2), 496-509. https://doi.org/10.26833/ijeg.1801614.
Aydın, İ., Oso, C., Yaşar, M. & Polat, N. (2023). Tarihi Kızılkoyun Nekropol Alanında M54 No.lu Kaya Mezarının Fotogrametri ile 3B Modellemesi, Türkiye Fotogrametri Dergisi, 5(1), 36-42. https://doi.org/10.53030/tufod.1304794
Mohammed, O., & Yakar, M. (2016). Yersel fotogrametrik yöntem ile ibadethanelerin modellenmesi. Selcuk University Journal of Engineering Sciences, 15(2), 85-95.
Şenol, İ. H. & Orman, E. (2022). Diyarbakır Mardin Kapı’nın Yersel Fotogrametri Yöntemiyle 3B Belgelenmesi, Türkiye Fotogrametri Dergisi, 4(1), 1-6. https://doi.org/10.53030/tufod.1099940
Yakar, M., Yıldız, F., Uray, F., & Metin, A. (2010) Photogrammetric Measurement of The Meke Lake and Its Environment with Kite Photographs to Monitoring of Water Level to Climate Change. In ISPRS Commission V Mid-Term Symposium (pp. 613-616.
Yakar, M., & Yılmaz, H. M. (2025). İnsansız Hava Araçları İle Konum Verilerinin Üretiminde Yer Kontrol Noktası Dağılımı. Geomatik, 11(1), 88-96. https://doi.org/10.53030/tufod.1833201
Erbaş, N. F., Kabadayı, A. & Varlık, A. (2025). Tarihi Eserlerin İHA Fotogrametrisi Yöntemi Kullanılarak 3 Boyutlu Modellenmesi: Yozgat Garipler Köyü Kilisesi Örneği, Kültürel Miras Araştırmaları, 6(1), 15-24. https://doi.org/10.59127/kulmira.1418663
Zeybek, M. & Kaya, A. (2020). Tarihi Yığma Kiliselerde Hasarların Fotogrametrik Ölçme Tekniğiyle İncelenmesi: Artvin Tbeti Kilisesi Örneği, Geomatik, 5(1), 47-57. https://doi.org/10.29128/geomatik.568584
Köse, V., Bilgin, M., Kopçuk, İ. & Şehit, E. (2024). Aspendos’tan 12. Yüzyıla Tarihlendirilen Bir Depolama Birimi ve Kentin Akdeniz Ticaretindeki Yeri Üzerine Yeni Bulgular, Höyük, 14, 232.
Bilgin, M., Kopçuk, İ., Kaya, E., Yıldız, E., Bilgin Kopçuk, S. & Kızıltepe Bilgin, P. (2024). Aspendos Antik Kenti 2022 Yılı Kazı Çalışmaları, Kazı Sonuçları Toplantısı, 43/6, Ankara, 161.
Bilgin, M., Kaya, E., Kopçuk, İ., Kızıltepe Bilgin, P., Şehit, E., Bilgin Kopçuk, S. & Ülker Küçük, M. (2025). Aspendos Yüzey Araştırması 2023, Araştırma Sonuçları Toplantısı, 40/3, Ankara, 175-180.
Köse, V., Bilgin, M., Şehit, E. & Kopçuk, İ. (2024). Aspendosluların Şanlı Kenti, Bereketli Ovada Halkların Ahengi Pamphylia. Ed. Özdizbay, A. & Dağlı, İ., Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 402–404.
Bilgin, M., Candur, T. & Kopçuk, İ. (2025). Pamphylia’da Bir Bilge Anlatıcı Aspendos, Arkeo Atlas Antik Kentler Antalya, Ed. Sağlamtimur H. vd., 1, İstanbul, 72.
Şimşek, M., Taşkıran, M. & Doğan, U. (2025). Yinelemeli Sinir Ağlarıyla GNSS Verilerinde Birleştirilmiş ve Bireysel Model Karşılaştırılması. Geomatik, 10(1), 66-75. https://doi.org/10.29128/geomatik.1530761
Kuçak, R. A., Erol, S. & Alkan, R. M. (2023). iPad Pro LİDAR sensörünün profesyonel bir yersel lazer tarayıcı ile karşılaştırmalı performans analizi, Geomatik, 8(1), 35-41. https://doi.org/10.29128/geomatik.1105048

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fotogrametri, Fotogrametri ve Uzaktan Algılama

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hüseyin Tolga Candur ^*
0000-0001-7138-8530
Türkiye

Mustafa Bilgin
0000-0002-9069-9614
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

11 Aralık 2025

Kabul Tarihi

1 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.29128/geomatik.1840221

IZ

https://izlik.org/JA34NR57ER

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Candur, H. T., & Bilgin, M. (2026). Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi. Geomatik, 11(2), 221-231. https://doi.org/10.29128/geomatik.1840221

AMA

1.Candur HT, Bilgin M. Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi. Geomatik. 2026;11(2):221-231. doi:10.29128/geomatik.1840221

Chicago

Candur, Hüseyin Tolga, ve Mustafa Bilgin. 2026. “Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi”. Geomatik 11 (2): 221-31. https://doi.org/10.29128/geomatik.1840221.

EndNote

Candur HT, Bilgin M (01 Nisan 2026) Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi. Geomatik 11 2 221–231.

IEEE

[1]H. T. Candur ve M. Bilgin, “Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi”, Geomatik, c. 11, sy 2, ss. 221–231, Nis. 2026, doi: 10.29128/geomatik.1840221.

ISNAD

Candur, Hüseyin Tolga - Bilgin, Mustafa. “Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi”. Geomatik 11/2 (01 Nisan 2026): 221-231. https://doi.org/10.29128/geomatik.1840221.

JAMA

1.Candur HT, Bilgin M. Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi. Geomatik. 2026;11:221–231.

MLA

Candur, Hüseyin Tolga, ve Mustafa Bilgin. “Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi”. Geomatik, c. 11, sy 2, Nisan 2026, ss. 221-3, doi:10.29128/geomatik.1840221.

Vancouver

1.Hüseyin Tolga Candur, Mustafa Bilgin. Aspendos Güney Teras Yapı Kompleksindeki Deprem İzlerinin Konservasyon Öncesi Ortofoto ve Lidar Tarama ile Belgelenmesi. Geomatik. 01 Nisan 2026;11(2):221-3. doi:10.29128/geomatik.1840221