Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi
Öz
Deprem tehlikesinin belirgin olduğu alanlarda kentsel yerleşimlerin hasar risk potansiyelinin ortaya konulması, risk azaltma ve planlama süreçleri açısından kritik bir gereklilik oluşturmakta olup; bu bağlamda, farklı mekânsal ve yapısal bileşenlerin birlikte değerlendirilebilmesine olanak tanıyan Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinin kullanımı giderek önem kazanmaktadır. Bu bütünleşik yaklaşım doğrultusunda, bu çalışmada Türkiye’nin başlıca deprem alanlarından birinde yer alan Erzurum büyükşehri merkezi kentsel yayılım alanında deprem hasar riskinin mekânsal dağılımının belirlenmesi ve bütüncül olarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada, deprem hasarını etkileyen yerel zemin özellikleri, topoğrafya, fay hatlarına uzaklık, yer hareketi parametreleri ve yapılaşma karakterine ilişkin kriterlerin göreli önemleri, ÇKKV yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) kullanılarak gerçekleştirilen ikili karşılaştırmalarla belirlenmiştir. Bu süreçte elde edilen kriter ağırlıkları esas alınarak, daha önce raster formatında oluşturulan tematik kriter haritaları CBS ortamında ağırlıklı bindirme yöntemiyle bütünleştirilmiş ve Erzurum Büyükşehir kentsel yayılım alanına ilişkin deprem tehlikesi ile yapısal hasar risk potansiyelini bir arada sunan bütünleşik haritalar üretilmiştir. Analiz sonuçları, çalışma alanının yaklaşık % 93,9’unun yüksek ve çok yüksek deprem hasar riski taşıyan alanlar kapsamında olduğunu; bu alanların özellikle kentin eski yerleşim çekirdeği (yapısal kırılganlığın yüksek olduğu alanlar) ile ova tabanında (zemin tehlikesinin yüksek olduğu kesimler) yoğunlaştığını ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AFAD. (2023). Türkiye deprem tehlike haritası ve risk azaltma stratejileri. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr
- USGS. (2023). Global earthquake search database. United States Geological Survey. https://earthquake.usgs.gov
- UNDRR. (2022). Global assessment report on disaster risk reduction (GAR2022). United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org
- Alemdar, K. D. (2025). Seismic risk assessment of transportation networks for the impending Istanbul earthquake with GIS-based MCDM approach. Natural Hazards, 121(9), 10085–10123. https://doi.org/10.1007/s11069-024-06789-x
- Kangas, J., Kangas, A., Leskinen, P., ve Pajari, B. (2001). MCDM methods in strategic planning of forestry on state-owned lands in Finland. Journal of Multi-Criteria Decision Analysis, 10(5), 257–271. https://doi.org/10.1002/mcda.305
- Garni, R., ve Awasthi, A. (2017). Integration of GIS and AHP for disaster risk assessment: A case study in Nepal. Natural Hazards, 86(2), 751–772. https://doi.org/10.1007/s11069-017-2879-9
- Saaty, T. L. (1980). The analytical hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. McGraw-Hill.
- Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83–98. https://doi.org/10.1504/IJSSCI.2008.017590
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme, Planlamada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
29 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
21 Ocak 2026
Kabul Tarihi
28 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 2
APA
Demir, M., & Altaş, N. T. (2026). Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi. Geomatik, 11(2), 353-379. https://doi.org/10.29128/geomatik.1868404
AMA
1.Demir M, Altaş NT. Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi. Geomatik. 2026;11(2):353-379. doi:10.29128/geomatik.1868404
Chicago
Demir, Mucip, ve Namık Tanfer Altaş. 2026. “Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi”. Geomatik 11 (2): 353-79. https://doi.org/10.29128/geomatik.1868404.
EndNote
Demir M, Altaş NT (01 Nisan 2026) Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi. Geomatik 11 2 353–379.
IEEE
[1]M. Demir ve N. T. Altaş, “Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi”, Geomatik, c. 11, sy 2, ss. 353–379, Nis. 2026, doi: 10.29128/geomatik.1868404.
ISNAD
Demir, Mucip - Altaş, Namık Tanfer. “Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi”. Geomatik 11/2 (01 Nisan 2026): 353-379. https://doi.org/10.29128/geomatik.1868404.
JAMA
1.Demir M, Altaş NT. Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi. Geomatik. 2026;11:353–379.
MLA
Demir, Mucip, ve Namık Tanfer Altaş. “Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi”. Geomatik, c. 11, sy 2, Nisan 2026, ss. 353-79, doi:10.29128/geomatik.1868404.
Vancouver
1.Mucip Demir, Namık Tanfer Altaş. Erzurum Kentsel Yayılım Alanında Deprem Tehlikesi ve Yapısal Hasar Risk Potansiyelinin CBS Tabanlı AHP Analizine Dayalı Olarak Belirlenmesi. Geomatik. 01 Nisan 2026;11(2):353-79. doi:10.29128/geomatik.1868404