Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025)

Bülent Matpay

doi:10.29128/geomatik.1927188

Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025)

Öz

Göl seviyelerindeki dalgalanmalar, bölgenin hidro-iklimsel değişimleri ve insan faaliyetlerini yansıtan dinamik sistemlerdir. Çalışma alanı, Türkiye’nin doğusunda Van Gölü Kapalı Havzası içerisinde yer alan Erçek Gölü’nü konu almaktadır. Deniz seviyesinden 1803 m yükseklikte bulunan gölün güncel yüzey alanı 102,84 km², ortalama derinliğiyse 18,45 m’dir. Üst Pliyosen’de oluşmaya başlayan göl tektonik kökenli olup sodalı su özelliğine sahiptir. Göl çanağının morfolojik gelişimi, yine Üst Pliyosende etkin olan kuzey-güney doğrultulu fay sistemleri tarafından şekillendirilmiştir. Bu araştırma, 1984-2025 yılları arası Erçek Gölü’ndeki kıyı çizgisi/alansal değişimleri ve etkilerini; Landsat serisi (TM, ETM+, OLI/OLI-2) görüntüleri, UA ve CBS teknikleriyle analiz etmektedir. Bulgular, göl yüzey alanının 1984 yılında 101,98 km2 iken, 2020 yılında 109,17 km2 ile tarihsel maksimum seviyesine ulaştığını, 2025 yılı itibarıyla 102,84 km2seviyesine gerileyerek son beş yılda %5,8'lik (6,km2) kadar kayıp yaşadığını ortaya koymuştur. Gölün ana su kaynağı Özalp Çayı’dır. Kapalı yapısı ve yarı kurak iklim özellikleri (380,8 mm yağış/9,5°C sıcaklık), gölü iklimsel salınımlara karşı hassas kılmaktadır. Yaz aylarındaki şiddetli buharlaşma, alansal daralmaların nedenlerindendir. Bu hidrolojik dinamikler, göl kıyısına bağlı sulak alanın barındırdığı zengin biyoçeşitliliği havzanın kırılgan ekosistemlerinden biri haline getirmiştir. Araştırma sonuçları, küresel iklim değişikliğinin yerel etkilerinin çalışma alanında belirginleştiğini kanıtlamaktadır. Saha gözlemleri, göl seviyesindeki salınımlara bağlı olarak kıyı yerleşimlerinin mekânsal yer değiştirdiğini, suyun çekildiği alanların beşerî müdahaleye maruz kaldığını göstermektedir. Azalan yağış/artan sıcaklık değerlerine hassasiyet gösteren Erçek Gölü için sürdürülebilir havza yönetimi stratejilerinin uygulanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

İzbırak, R. (1986). Coğrafya terimleri sözlüğü. Milli Eğitim Basımevi.
Erinç, S. (2015). Jeomorfoloji II (Güncelleştirilmiş Yeni Basım). Der Yayınları.
Lake, P. S., Palmer, M. A., Biro, P., Cole, J., Covich, A. P., Dahm, C., Gibert, J., Goedkoop, W., Martens, K., & Verhoeven, J. (2000). Global change and the biodiversity of freshwater ecosystems: Impacts on linkages between above-sediment and sediment biota. BioScience, 50(12), 1099–1107. https://doi.org/10.1641/0006-3568(2000)050
Erkal, T. (2015). Kıyı yönetimi açısından Türkiye’de yapılan kıyı jeomorfolojisi çalışmalarının değerlendirilmesi. Türk Coğrafya Dergisi, 65, 23–34. https://doi.org/10.17211/tcd.41995
Turoğlu, H. (2017). Kıyı mevzuatı ve jeomorfolojik değerlendirmesi. H. Turoğlu & H. Yiğitbaşıoğlu (Ed.), Yasal ve bilimsel boyutlarıyla kıyı içinde (ss. 45-62). Jeomorfoloji Derneği Yayınları.
Turoğlu, H. (2023). Jeomorfolojik açıdan akarsu kıyıları ve kıyı kanunu. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, (10), 34–48. https://doi.org/10.46453/jader.1207711
Wetzel, R. G. (2001). Limnology: Lake and river ecosystems (3. bs.). Academic Press.
Ballut-Dajud, G. A., Sandoval Herazo, L. C., Fernández-Lambert, G., Marín-Muñiz, J. L., López Méndez, M. C., & Betanzo-Torres, E. A. (2022). Factors affecting wetland loss: A review. Land, 11(3), 434. https://doi.org/10.3390/land11030434

Dişli, E., & Şapcı Ayaş, Z. (2024). Erçek Gölü (Van) Kapalı Havzası arazi kullanım/arazi örtüsü değişikliklerinin uzaktan algılama yöntemi kullanılarak belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 29(2), 514–529. https://doi.org/10.53433/yyufbed.1440273
UN-Habitat. (2020). World cities report 2020: The value of sustainable urbanization. United Nations Human Settlements Programme.
Barbier, E. B. (2011). Capitalizing on nature: Ecosystems as natural assets. Cambridge University Press.
Costanza, R., de Groot, R., Sutton, P., van der Ploeg, S., Anderson, S. J., Kubiszewski, I., Farber, S., & Turner, R. K. (2014). Changes in the global value of ecosystem services. Global Environmental Change, 26, 152–158. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2014.04.002
Mitsch, W. J., & Gosselink, J. G. (2015). Wetlands (5. bs.). John Wiley & Sons.
Kundu, S., Kundu, B., Rana, N. K., & Mahato, S. (2024). Wetland degradation and its impacts on livelihoods and sustainable development goals: An overview. Sustainable Production and Consumption, 48, 419–434.
Nicholls, R. J., Wong, P. P., Burkett, V. R., Woodroffe, C. D., & Hay, J. E. (2007). Coastal systems and low-lying areas. Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Cambridge University Press.
IPCC. (2023). Climate change 2023: Synthesis report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. IPCC.
Yakar, M., Yıldız, F., Uray, F., & Metin, A. (2010) Photogrammetric Measurement of The Meke Lake and Its Environment with Kite Photographs to Monitoring of Water Level to Climate Change. In ISPRS Commission V Mid-Term Symposium (pp. 613-616.
Uçlar, S. (2012). Bütünleşik kıyı alanları yönetimi ve İstanbul örneği [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Kuzucuoğlu, C., Çiner, A., & Kazancı, N. (2019). The geomorphology of Turkey: From the terrains to the landscapes. Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-030-03515-0
Thieler, E. R., Himmelstoss, E. A., Zichichi, J. L., & Ergul, A. (2009). The Digital Shoreline Analysis System (DSAS) version 4.0 - An ArcGIS extension for calculating shoreline change (Open-File Report 2008-1278). U.S. Geological Survey.
Dörnhöfer, K., & Oppelt, N. (2016). Remote sensing for lake research and monitoring – Recent advances. Ecological Indicators, 64, 105–122. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2015.12.009
Gorelick, N., Hancher, M., Dixon, M., Ilyushchenko, S., Thau, D., & Moore, R. (2017). Google Earth Engine: Planetary-scale geospatial analysis for everyone. Remote Sensing of Environment, 202, 18–27. https://doi.org/10.1016/j.rse.2017.06.031
Bitek, D., Uludağ, M., & Kurban, E. A. (2024). Gala ve Pamuklu gölleri su yüzeyi değişim alanlarının uzaktan algılama teknikleri ile belirlenmesi ve çevresel etkilerinin izlenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 461–486. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.1479079
Alyilmaz, C., Alyilmaz, S., & Yakar, M. (2010). Measurement of petroglyhps (rock of arts) of Qobustan with close range photogrammetry. International Archives of Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 38(Part 5), 29-32.
Jiang, H., Feng, M., Zhu, Y., Lu, N., Huang, J., & Xiao, T. (2014). An automated method for extracting rivers and lakes from Landsat imagery. Remote Sensing, 6(6), 5067–5089. https://doi.org/10.3390/rs6065067
Kalkan, K., Maktav, D., & Bayram, B. (2019). Shoreline extraction from cloud removed Landsat 8 image: Case study Lake Ercek, Turkey. Mathematical Modeling of Real World Problems, Interdisciplinary Studies in Applied Mathematics, 37–54.
Yakar, M. & Yılmaz, H. M. (2025). The Use of Unmanned Aerial Vehicles in Cultural Heritage Documentation. International Journal of Engineering and Geosciences, 11(2), 496-509. https://doi.org/10.26833/ijeg.1801614
Sabuncu, A. (2020). Burdur Gölü kıyı şeridindeki değişiminin uzaktan algılama ile haritalanması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 20(4), 623–633. https://doi.org/10.35414/akufemubid.711653
Yakar, M., Yilmaz, H. M., & Yurt, K. (2010). The effect of grid resolution in defining terrain surface. Experimental Techniques, 34(6), 23-29.
Mutlu, S., & Günday, U. (2024). Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ile Çaldıran (Van) İlçe Merkezi Deprem Risk Haritasının Oluşturulması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 29(3), 967-984. https://doi.org/10.53433/yyufbed.1541330
Duman, N., & Çiçek, İ. (2011). Erçek Gölü Yakın Çevresinin Jeomorfolojik Özellikleri. E-Journal of New World Sciences Academy, 6(4), 169–188.
Demir, M. (2023). Van (Türkiye)’daki kıyı yapıları ve mevcut durumu. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(1), 22–36.
U.S. Geological Survey (USGS). (2026). EarthExplorer. 2 Şubat 2026 tarihinde https://earthexplorer.usgs.gov/ adresinden erişildi.
Alyilmaz, C., Yakar, M., & Yilmaz, H. M. (2010). Drawing of petroglyphs in Mongolia by close range photogrammetry. Scientific Research and Essays, 5(11), 1216-1222.
Congalton, R.G. and Green, K., 2008. Assessing the accuracy of remotely sensed data: principles and practices. CRC press. 200
Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. biometrics, 159-174.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM). (2026). İl ve ilçeler istatistik: Van. 2 Mart 2026 tarihinde https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=VAN adresinden erişildi.
CORINE, (2018). Corine land cover. https://land.copernicus.eu/pan-european/corine-land-cover Erişim Tarihi: 10.10.2021
Orhan, O., & Yakar, M. (2016). Investigating land surface temperature changes using Landsat data in Konya, Turkey. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 41, 285-289.
Matpay, B. (2022). Akgöl (Özalp-Van) ve çevresinin doğal ortam özellikleri, ekosistem içindeki önemi ve korunması. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi, (4), 74–96.
Ateş, E., Gül, M., Sarıman, G., & Danladi, I. B. (2024). Akarsular üzerindeki antropojenik yapıların kıyı çizgisi üzerindeki etkisi: Dalaman Çayı. Geomatik, 9(2), 245–258. https://doi.org/10.29128/geomatik.1434927
Demirdağ, G. E., & Cubukcu, K. M. (2025). Mapping Urban Growth Through Landscape Expansion Index and Land Use Analysis: Evidence from Western Turkey. International Journal of Engineering and Geosciences, 11(2), 252-262. https://doi.org/10.26833/ijeg.1659422
Gupta, R. (2025). GIS-Based Analysis of Land Surface Characteristics and Urban Heat Islands in Metropolitan Cities of India. International Journal of Engineering and Geosciences, 10(3),440-455. https://doi.org/10.26833/ijeg.1638818
Baytar, İ. (2025). Arazi Kullanımının Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Haritalanması ve Analizi: Van Şehri Örneği. Geomatik, 11(1), 1-16. https://doi.org/10.29128/geomatik.1673220
El- Bouhali, A., Amyay, M., & El Ouazanı Ech- Chahdi, K. (2024). Changes in water surface area of the Middle Atlas-Morocco lakes: A response to climate and human effects. International Journal of Engineering and Geosciences, 9(2), 221-232. https://doi.org/10.26833/ijeg.1391957
Karataş, L., Alptekin, A., Karabacak, A., & Yakar, M. (2022). Detection and documentation of stone material deterioration in historical masonry buildings using UAV photogrammetry: A case study of Mersin Sarisih Inn. Mersin Photogrammetry Journal, 4(2), 53-61.
Erener, A., & Yakar, M. (2012). Monitoring coastline change using remote sensing and GIS technologies. Lecture Notes in Information Technology, 30, 310-314.
Erener, A., ve Sarp, G. (2017). Barajların Çevresel Etkilerinin Zamansal Ve Mekansal Olarak Uzaktan Algılama İle Değerlendirilmesi: Atatürk Barajı Örneği. Geomatik 2(1), 1–10. https://doi.org/10.29128/geomatik.300012.
Kaynarca, M., Demir, N., & San, B. T. (2020). Yeraltı Suyu Kaynaklarının Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri Kullanarak Modellenmesine Yönelik bir Yaklaşım: Kırkgöz Havzası (Antalya). Geomatik, 5(3), 241-245. https://doi.org/10.29128/geomatik.649221
Rahman, M. M., Islam, M. T., Roknuzzaman, M., Ansari, S., & Hossain, M. N. (2025). GIS-Based Physiochemical and Regression Analysis of Drinking Water Quality in Dhaka South City Corporation, Bangladesh. International Journal of Engineering and Geosciences, 11(2), 321-335. https://doi.org/10.26833/ijeg.1705195

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Bülent Matpay ^*
0000-0002-2938-8913
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

10 Nisan 2026

Kabul Tarihi

27 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.29128/geomatik.1927188

IZ

https://izlik.org/JA95CZ74FC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Matpay, B. (2026). Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025). Geomatik, 11(2), 266-276. https://doi.org/10.29128/geomatik.1927188

AMA

1.Matpay B. Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025). Geomatik. 2026;11(2):266-276. doi:10.29128/geomatik.1927188

Chicago

Matpay, Bülent. 2026. “Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025)”. Geomatik 11 (2): 266-76. https://doi.org/10.29128/geomatik.1927188.

EndNote

Matpay B (01 Nisan 2026) Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025). Geomatik 11 2 266–276.

IEEE

[1]B. Matpay, “Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025)”, Geomatik, c. 11, sy 2, ss. 266–276, Nis. 2026, doi: 10.29128/geomatik.1927188.

ISNAD

Matpay, Bülent. “Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025)”. Geomatik 11/2 (01 Nisan 2026): 266-276. https://doi.org/10.29128/geomatik.1927188.

JAMA

1.Matpay B. Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025). Geomatik. 2026;11:266–276.

MLA

Matpay, Bülent. “Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025)”. Geomatik, c. 11, sy 2, Nisan 2026, ss. 266-7, doi:10.29128/geomatik.1927188.

Vancouver

1.Bülent Matpay. Uzaktan Algılama ve CBS Teknikleri ile Erçek Gölü (Van) Kıyı Çizgisinin Mekânsal-Zamansal Değişim Analizi (1984–2025). Geomatik. 01 Nisan 2026;11(2):266-7. doi:10.29128/geomatik.1927188