Philadelpheia Antik Kentinden (Isauria – Kilikia Trakheia) Yazıtlı Cam Bir Bardak

Öz

Philadelpheia antik kenti, Isauria - Kilikia Trakheia Bölgesi’nde gösterilmektedir. Bugün Karaman ili, Ermenek ilçesi, Gökçeseki köyünün kuzeyinde yer almaktadır. 2015 yılında Philadelpheia antik kentinin nekropolisinde bir kurtarma kazısı yapılmıştır. Kazılarda podyumlu lahitler ortaya çıkarılmıştır. Bu mezarların bitiminde 10x10 m boyutlarındaki bir alanda yoğun arkeolojik buluntu tespit edilmiştir. Çok sayıdaki pişmiş toprak kap, heykeltıraşlık eserler, sikkeler, metal ve kemik objeler ile cam kaplar bunlar arasındadır. Bu çalışmanın konusu, söz konusu bu alandan ele geçen kalıba üfleme tekniğinde üretilmiş, yazıtlı cam bir bardaktır. Philadelpheia buluntusu bardak, kalıba üfleme tekniğinde üretilmiştir. Dışa dönük ağız kenarı işlenmeden bırakılmıştır. Gövde silindiriktir. Tabanının az bir bölümü korunmuş olan bardağın dipteki ilk halkaya geçişi olduğu anlaşılan kısmı görülebilmektedir. Ağız kenarı altından kaide geçişine kadar yatay ve dikey yerleştirilmiş kabartma tarzda çeşitli bitkisel ve geometrik bezemelerle süslüdür. Gövdesindeki ana frizinde ise yazıtı yer almaktadır. Ağız kenarı altında iki yatay kaburga, bunun altında ikili birbirine bakar şekilde toplam dört palmiye yaprağı, altında yazıt frizi, yazıtın altında tekrar yatay iki kaburga bezemesi, en altta kenar boyunca devam eden balık sırtı deseni vardır. Aynı zamanda gövdede yazıtı da ikiye bölen, yaprakları alttaki kaburgalarla birlikte başlayıp üstteki kaburgalara kadar devam eden dikey palmiye yaprağı vardır. Bu yaprağın orta dalı kabın tabanına kadar ince bir şekilde devam etmektedir ve palmiye yaprağının dikey orta dalının kabın eklenti yeri olduğu anlaşılmaktadır. Her iki dikey palmiye yaprağının orta dalına gizlenen eklenti yeri, bardağın iki parçalı kalıba üflendiğini göstermektedir. Bardağın ana frizindeki yazıtı Eski Yunanca "katachaire kai euphrainou", yani "sevin ve mutlu ol" veya "neşeli ol ve tadını çıkar" biçimindedir. MS 1. yüzyılın 2. yarısı ile MS 2. yüzyılın başlarına tarihlenmektedir. Philadelpheia nekropolis buluntusu söz konusu yazıtlı bardak, hem formu hem de bezemesiyle literatürde iyi bilinen örnekleriyle paraleldir. Suriye’de Yahmour’dan bardaklarla olan bezeme düzeni, yükseklik ve olasılıkla genişliğindeki paralellik, bu bardaklarla aynı kalıptan çıkmış olabileceğini düşündürmektedir. Buna göre üretim yerinin bu tip bardaklar için çoğunlukla önerildiği gibi Suriye olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Isauria – Kilikia Trakheia
• Philadelpheia
• Roma Dönemi
• Yazıtlı Cam Bardak
• Kalıba Üfleme Tekniği

A Glass Beaker with Inscription from the Ancient City of Philadelpheia (Isauria – Cilicia Tracheia)

Abstract

The subject of this paper is a glass beaker with an inscription found in the necropolis of the Isaurian city of Philadelpheia. It bears the inscription "katakhaire kai euphrainou" in ancient Greek, a motto that can be translated as “Rejoice and be merry”. It was found, along with numerous other vessels, during a rescue excavation conducted in a refuse heap in the necropolis of the ancient city of Philadelpheia, situated north of the village of Gökçeseki in the Ermenek district of Karaman province. The glass beaker from Philadelpheia, of which other examples of its type are documented in the literature, appears to be the only example so far discovered in Anatolia. It is dated to between the 2nd half of the 1st century AD and the beginning of the 2nd century AD. The “motto” or “phrase” on the glass expresses good wishes. This must be intended for “wishing good health” to those who were served drinks in these vessels. The beaker was produced using the mould-blowing technique. It is decorated from below the rim to the lowermost part of its body with horizontal and vertical floral and geometric motifs in relief. The inscription is in the main frieze on the body. The glass was blown into a two-part mould. The similarities in decoration, height and width between this glass and the ones found in Syria indicate a Syrian origin for this glass, which is the most commonly suggested origin for this type of beaker.

Keywords

• Isauria-Cilicia Tracheia
• Philadelpeia
• Roman Period
• Glass Beaker with Inscription
• Mould-Blowing Technique

References

1. Alkan, M. – Kurt, M. 2017. Aşağı Akın. Isauria Bölgesi’nde Bir Kale Yerleşimi. Akron 15. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
2. Aşkın, E. – Yıldız, A. – Ergürer, H. E. – Körsulu, H. – Kurt, M. – Alkan, M. 2016. “Philadelphia (Ermenek/Gökceseki) Kazısı 2015.” ANMED 14: 357-361.
3. Arveiller-Dulong, V. – Nenna, M. D. 2005. Les verres antiques du Musée du Louvre II. Paris: Musée du Louvre.
4. Bean, G. E. – Mitford, T. B. 1970. Journeys in Rough Cilicia 1964-1968. Österreichische Akademie der Wissenschaften Phil.-hist. Kl., Denkschriften 102. Ergänzungsbände zu den Tituli Asiae Minoris 3. Vienna: Hermann Böhlau.
5. Çakmaklı, Ö. D. 2017a. “Roma Dönemi Cam Kaplarında Temenni Yazıtları.” Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi (AKAR) 4/2: 142-152.
6. Çakmaklı, Ö. D. 2017b. “Opifices Artı Vitri: Roma İmparatorluğu’nda Cam Ustaları.” Cedrus V: 325-336.
7. Corning Museum of Glass. 1957. Glass from the Ancient World: The Ray Winfield Smith Collection. Corning, New York: Corning Museum of Glass.
8. Deonna, W. 1923. “Monuments orientaux du Musée de Genève.” Syria 4/3: 224-233.

9. Erten-Yağcı, E. 1993. Başlangıcından Geç Antik Dönem Sonuna Kadar Anadolu’da Cam. Ph.D. Diss., Ankara Üniversitesi.
10. Garzoli, G. S. (ed.) 2006. Museo Archeologico della pietra ollare del Parco Nazionale Val Grande: Guida Breve. Torino: Soprintendenza per i Beni Archeologici del Piemonte.
11. Gastaldi, E. C. – Panto, G. 2014. I Greci a Torino. Storie di Collezionismo Epigrafico. Soprintendenza per i Beni Archeologici del Piemonte e del Museo Antichita Egizie. Torino: Museo di Antichita di Torino.
12. Grossman, R. A. 2002. Ancient Glass. A Guide to the Yale Collection. New Haven: Yale University Art Gallery.
13. Harden, D. B. 1935. “Romano-Syrian Glasses with Mould-Blown Inscriptions.” JRS 25: 163-186.
14. Harden, D. B. 1944-1945. “Two Tomb-Groups of the First Century A. D. from Yahmour, Syria, and a Supplement to the List of Romano-Syrian Glasses with Mould-Blown Inscriptions.” Syria, T. 24, Fasc. 1/2: 81-95.
15. Harris, J. R. 1927 [1852-1941]. "Glass Chalices of the First Century.", BRL 11.2: 286-295.
16. Hayward, J. 1962. “Roman Mold-Blown Glass at Yale University.” JGS 4: 48-60.
17. Hild, F. – Hellenkemper, H. 1990. Kilikien und Isaurien. Tabula Imperi Byzantine 5. Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften.
18. Jaffe, M. 1978. Glass at the Fitzwilliam Museum. Cambridge: Cambridge University Press.
19. Janssen, L. J. F. 1851. “4. Eine antike Trinkschale mit einem griechischen Ermunterungsspruche im Museum zu Leyden.” BJ XVI: 71-80.
20. Kisa, A. 1908. Das Glas im Altertume. Band III. Liebzig: Karl W. Hiersemann.
21. Körsulu, H. – Ergürer, H. E. 2018. “Philadelphia (Ermenek/Gökçeseki) Hellenistik ve Roma Dönemi Seramikleri: Ön Rapor.” In: H. Muşmal – U. E. Yüksel – M. A. Kapar (edd.), Ermenek Araştırmaları I, Arkeoloji- Sanat Tarihi-Tarih, Konya: Palet Yayınları, 53-66.
22. Körsulu, H. 2024a. “Philadelphia Antik Kentinden (Isauria – Kilikia Trakheia) Kaburga Bezemeli Cam Kâse/Fincanlar.” Cedrus XII: 105-122.
23. Körsulu, H. 2024b. “Glass Beaker with Mythological Figures from the City of Philadelphia in Isauria.” Tüba-Ar 34: 121-132.
24. Körsulu, H. – Geçit, A. S. 2025. “Decorated Mold-Blown Glass Vessels from the Ancient City of Philadelpheia (Isauria – Cilicia Tracheia).” Arkhaia Anatolika 8: 32-49.
25. Lazar, I. 2003. Rimsko steklo Slovenije/The Roman Glass of Slovenia. Opera Instituti Archaeologici Sloveniae 7. Ljubljana: Tiskarna List.
26. Lightfoot, C. S. 2017. The Cesnola Collection of Cypriot Art: Ancient Glass. Online Publication. New York: The Metropolitan Museum of Art.
27. Morin. J. A. J. (aka Morin-Jean) 1913. La Verrerie en Gaule sous L’empire Romain: Essai De Morphologie et de Chronologie. Paris: H. Laurens.
28. Oliver, A. J. 1980. Ancient Glass in the Carnegie Museum of Natural History. Pittsburgh: Board of Trustees. Carnegie Institute.
29. Price, J. 1991. “Decorated Mould-Blown Glass Tablewares in the First Century AD.” in: M. Newby – K. Painter (edd.), Roman Glass: Two Centuries of Art and Invention. Occasional Papers from the Society of Antiquaries of London. Vol. XIII, 56-75.
30. Ruge, W. 1938. “Phladelphia (2).” in: RE XIX/2: 2093-2094.
31. Stern, E. M. 1995. The Toledo Museum of Art Mould- Blown Glass. Ohio: L’Erma di Bretschneider.
32. Stern, E. M. 2010. “Audacis plebeia toreumata vitri. Souffler le verre dans des Moules.” In: C. Fontaine-Hodiamont (ed.), D’Ennion au Val Saint-Lambert. Le verre souflé-moulé. Actes des 23e Rencontres de l’Association française pour l’Archéologie du Verre (Scientia Artis, 5). Bruxelles: Institut royal du Patrimoine artistique, 25-37.
33. Vessberg, O. –Westholm, A. The Hellenistic and Roman Periods in Cyprus. The Swedish Cyprus Expedition. Vol. IV. Part 3. Stockholm, Lund: H. Ohlssons Boktryckeri.
34. Weinberg, G. D. 1992. Glass Vessels in Ancient Greece. Athens: Archaeological Receipts Fund.
35. Wight, K. B. 2014. “The Mold-Blowing Process.” In: C. S. Lightfoot (ed.), Ennion: Master of Roman Glass. New York: The Metropolitan Museum of Art, 49-55.
36. Yıldız, A. – Aşkın, E. 2016. “Philadelphia Antik Kenti (Ermenek/ Gökçeseki) 2015 Yılı Temizlik Amaçlı Kazı ve Bitki Temizliği Çalışmaları.” MKKS 25: 251-266.