Zeus Theopomenos ve Theopoma ("İlahi İçki (Su)"?)

Öz

Bu dergide, V. Sauer ve E. Olshausen (Sauer - Olshausen, Gephyra, 29, 2025, 56 no. 2) yakın zamanda tanımlayamadıkları bir tanrıya İmparatorluk dönemine ait ilginç bir ithaf (“Votiv- oder Weihinschrift eines Altar”) yayınladılar. Metni aydınlatmaya yönelik bir girişimin ardından, bu yazıtın ortaya çıkardığı Zeus epiteti hakkında kısa bir tartışma sunulmaktadır. Bu Theopomenos (Θεοπομηνός), antik bir yer adı olan Θεοπόμα (Theopoma) veya Θεοπόμη (Theopome)'ye işaret eden toponimik bir epitettir. Etimolojik olarak bunun bir bileşik kelimeden -θεός + πόμα = “İlahi İçecek (Su)” - oluştuğu düşünülebilir ve bu da belki de yazıtın buluntu yeri olan Samsun İli, Vezirköprü yakınlarındaki Ayvalı'da, yani Neoklaudiopolis bölgesinde bulunan bir tatlı su kaynağı ile özdeşleştirilebilir. Theopoma / Theopome mevkii ve muhtemel kutsal pınarı büyük olasılıkla yakınlarda akan Halys/Kızılırmak nehrinin daha geniş kol sistemine bağlıydı. Translated with DeepL.com (free version)

Anahtar Kelimeler

• Zeus
• Pontus
• ithaf
• adak yazıtı
• Theopoma
• Theopome
• Neoklaudiopolis
• Vezirköprü

Zeus Theopomenos and Theopoma (“Divine Drink (of Water)”?)

Abstract

In this journal, V. Sauer and E. Olshausen (Sauer - Olshausen, Gephyra, 29, 2025, 56 no. 2) have recently published an interesting Imperial-period dedication (“Votiv- oder Weihinschrift eines Altar”) to a deity which they were not able to identify. Following an attempt to elucidate the text, a brief discussion of the epithet of Zeus revealed by this inscription is offered. This is Theopomenos (Θεοπομηνός), a toponymic epithet which points to an ancient place name Θεοπόμα (Theopoma) or Θεοπόμη (Theopome). Etymologically, this can be thought to have been formed from a compound word—θεός + πόμα = “Divine Drink (of Water)”?—which in turn could perhaps be identified with a source of fresh water near the findspot of the inscription, at Ayvalı near Vezirköprü, Samsun İli, that is to say in the region of Neoklaudiopolis. The locality Theopoma / Theopome and its probable divine spring was most likely connected to the broader tributary-system of the Halys/Kızılırmak river which flows nearby.

Keywords

• Zeus
• Pontus
• dedication
• votive inscription
• Greek epigraphy
• Neoklaudiopolis
• Theopoma
• Theopome
• Vezirköprü

References

1. Ekici, K. – Kınacı, M. 2024. “The Rivers of the Pontos Region in Ancient and Medieval Sources: The Haly, Iris & Thermodon”, Tarih İncelemeleri Dergisi 39/1: 145-162.
2. Parker, R. C. T. 2016. “‘For Potamos, A Vow’: River Cults in Graeco-Roman Anatolia”, in M.-P. de Hoz – J.P. Sánchez Hernández – C. Molina Valero (edd.), Between Tarhuntas and Zeus Polieus, Cultural Crossroads in the Temples and Cults of Graeco-Roman Anatolia. Leuven/Pari /Bristol, CT: Peeters, 1-13.
3. Sauer, V. – Olshausen, E. 2025. “Weih-, Dank- und Votivinschriften aus Neoklaudiopolis (Vezirköprü/Samsun İli, Türkei).” Gephyra 29: 51-61.