Türkiye’de Sporda Şiddet Araştırmalarının Derlemesi: 2015–2025 Yılları Arası Tezlerin Analizi

Öz

Sporda şiddet olayları tarih boyunca var olmuştur, ancak spordaki şiddetin alanı yıllar geçtikçe önemli ölçüde genişlemiştir. Ancak yıllara göre bu alanda yapılan çalışmalar bazen artış gösterirken bazen de düşüş göstermiştir. Bu çalışmanın amacı, spor alanında yapılmış olan sporda şiddet araştırmalarının derlemesini yaparak, bu konu ile ilgili olan durum hakkında ayrıntılı ve güncel bir görünüm sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda Ulusal Tez Merkezi veri tabanından yararlanılmıştır. Tarama yapılırken “şiddet”, “spor” anahtar kelimeleri kullanılmıştır. 2015 Ocak ile 2025 Mayıs tarihleri arasını kapsayan dönemde, PRISMA Bildirimi kriterlerine uygun biçimde gerçekleştirilen tarama sonucunda 21 tez çalışması incelemeye alınmıştır. Bulgular, sporda şiddet çalışmalarını incelediğimizde örneklem grubu olarak en çok kullanılan değişkenin öğrenciler olduğunu göstermiştir. Ayrıca en çok yüksek lisans seviyesinde sporda şiddet konusunun çalışıldığı görülmüştür. Bu sonuçlar, araştırmacılara sporda şiddet konusundaki çalışmalara genel bir bakış sağlamakta ve sonuçların değerlendirilmesine yardımcı olacak bir yol haritası sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Spor
• Şiddet
• Saldırganlık
• PRISMA Bildirimi

A Compilation of Research on Violence in Sports in Turkey: Analysis of Theses Between 2015 and 2025

Öz

Events of violence in sports have existed throughout history, but the area of violence in sports has significantly expanded over the years. Studies conducted in this field have sometimes shown an increase and at other times a decrease. The aim of this study is to review the research on violence in sports and provide a clear overview of the current situation. Keywords such as “violence,” “sport,” and “sports violence” were used during the search. A review was conducted in accordance with the PRISMA guidelines between January 2015 and May 2025, evaluating 21 thesis studies. The findings indicate that the majority of studies on sports violence involve students. Additionally, it has been observed that the topic of sports violence has been researched in many Master's theses. This study aims to provide a general overview of the research on sports violence and serve as a roadmap for evaluating the results.

Anahtar Kelimeler

• Sports
• Violence
• Aggression
• PRISMA Notification

Kaynakça

1. Acet, M. (2001). Futbol seyircisini fanatik ve saldırgan olmaya yönelten sosyal faktörler [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Ankara.
2. Akdeniz, A. (1996). Türkiye’de şiddet hareketleri ve gençlik üzerine olumsuz etkileri [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
3. Akpınar, Ö. (2023). Sporda liderlik alanında yapılan çalışmaların bibliyometrik analizi. Eurasian Journal of Sport Sciences and Education, 5(2), 116-132.
4. Aksoy, F. (2008). Psikolojik şiddet’ in (mobbing) sağlık çalışanlarına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
5. Ayan, S. (2006). Şiddet ve fanatizm. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(2), 191-209.
6. Aydın, E. H. (2019). İlköğretim ve lise düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin: sporda şiddet ve istenmeyen davranışlara karşı görüşlerinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sivas.
7. Di Martino, V. (2003). Relationship between work stress and workplace violence in the health sector. Geneva: International Labour Organization (ILO).
8. Dumangöz, P. (2021). Spor bilimleri alanında yapılan iletişim araştırmalarına ilişkin bir değerlendirme. İletişim Çalışmaları Dergisi, 7(3), 425-452.

9. Ekşi, H. & Yaman, E. (2010). Çocuk ve ergende şiddet. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
10. Erkal, M., Güven, Ö. & Ayan, D. (1998). Sosyolojik açıdan spor. İstanbul: Der Yayınları.
11. Erşen, E. (2000). Spor ortamında seyirci şiddetinin sergilenmesi bağlamında bazı özel durum değişkenleri. 1. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Kongresi Bildiriler Kitabı, Ankara.
12. Fişek, K. (1998). Devlet politikası ve toplumsal yapıyla ilişkileri açısından dünyada ve Türkiye’de spor yönetimi. Ankara: Bağırgan Yayınevi.
13. Garland, J. & Rowe, M. (2000). The hooligan's fear of the penalty. Soccer&Society, 1(1), 144-158.
14. Gülahmetoğlu, Y. (2015). Türk sporundaki şiddet olaylarının reklam ve pr aktiviteleri kullanarak değiştirebilme çalışması [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
15. Gül, A. N. (2022). Üniversite öğrencilerinin sporda şiddet ve holiganizm eğilimlerinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Kütahya.
16. Gümüşgül, O. (2016). Futbol seyircilerinde saldırganlık, şiddet ve holiganizme yönelik davranışların önlenmesinde serbest zaman etkinliklerine katılım etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kütahya.
17. Kağıtçıbaşı, Ç. (1999). Yeni insan ve insanlar. İstanbul: Evrim Yayınevi.
18. Kale, N. & Dumangöz, P.D. (2021). Spor ve felsefe. Ankara: Nobel Yayınevi.
19. Kesen, N. F., Deniz, M. E. & Durmuşoğlu, N. (2007). Ergenlerde saldırganlık ve öfke düzeyleri arasındaki ilişki: Yetiştirme yurtları üzerinde bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(17), 353-364.
20. Köknel, Ö. (1996). Bireysel ve toplumsal şiddet. İstanbul: Altın Kitaplar Basımevi.
21. Kuru, E. & Var, L. (2009). Futbol seyircilerinin spor alanlarındaki saldırganlık davranışları hakkında betimsel bir çalışma (Kırşehir ili örneği) [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 141-153.
22. Şahin, M. H. (2003). Sporda şiddet ve saldırganlık. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
23. Taptık, A. (2010). İlköğretim okullarında şiddet ve sebeplerine yönelik öğretmen ve yönetici görüşleri (İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi örneği) [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
24. Tenenbaum, G., Stewart, E., Sınger, R.N. & Duda, J. (1997). Aggression and violence in sport: An ISPP position stand. The Sport Psychologist, 11(1), 1-7.
25. Üsdiken, B., & Pasadeos, Y. (1993). Türkiye’de örgütler ve yönetim yazını. Amme İdaresi Dergisi, 26(2), 73-93.
26. Yaman, G. (2024). Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanunda Düzenlenen Suçlar [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuk Anabilim Dalı, Kayseri.
27. Yekeler, B. (2010). Malatya’da kırsal bir bölgede ergenlik dönemindeki gençlere yönelik şiddet ve etkileyen faktörleri [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
28. Yetim, A.A. (2005). Sosyoloji ve spor. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları.
29. Yetim, A.A. (2010). Sosyoloji ve spor. Ankara: Berikan Yayınevi.
30. Yılmaz, H. (2010). Aile içi şiddet ve huzur/din eğitimi. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(1), 93-124.
31. Yoka, K. (2023). Farklı branşlarda spor yapan sporcuların saldırganlık ve öfke düzeylerinin fairplay davranışları üzerine etkisi ve sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesi kanununa yaklaşımlarının incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı, Niğde.
32. Yücel, A.S., Atalay, A. & Gürkan, A. (2015). Sporda şiddet ve saldırganlığı etkileyen unsurlar. Uluslararası Psikiyatri ve Psikoloji Araştırmaları Dergisi, 2(2), 68-90.