ETİK İLKELER VE YAYIN POLİTİKASI

GİDB DERGİ, bilimsel yayıncılıkta şeffaflık, tarafsızlık ve akademik dürüstlük ilkelerini benimsemekte; süreçlerinde COPE standartlarını esas almaktadır.

Etik Kurul Onayı Gerektiren Çalışmalar

Çalışmalar, Helsinki Bildirgesi ve ICMJE önerileri gibi ilgili ulusal/uluslararası mevzuatlara tam uyum içinde yürütülmelidir. Araştırmanın bilimsel dürüstlük çerçevesinde yürütüldüğünü belgelemek adına, aşağıda belirtilen çalışma türleri için Etik Kurul Onayı alınması zorunludur. Alınan bu onaylar makale metni içerisinde açıkça beyan edilmeli ve başvuru sırasında sisteme belgelendirilmiş şekilde yüklenmelidir.

·         Katılımcı Odaklı Araştırmalar: Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem veya görüşme gibi tekniklerle doğrudan kişilerden veri toplanan tüm nitel ve nicel araştırmalar.

·         Deneysel ve Klinik Çalışmalar: İnsanların veya hayvanların (materyal ve verileri dahil olmak üzere) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanıldığı tüm klinik araştırmalar.

·         Retrospektif Analizler: Geçmişe dönük verilerin kullanıldığı çalışmalar. Bu araştırmalar, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) gereğince özel bir hassasiyet taşımakta olup, kullanılan her veri seti için ayrı bir onay belgesi sunulmasını gerektirir.

·         Disiplinlerarası Yaklaşımlar: Sosyal bilimler dahil olmak üzere, etik kurul kararı gerektiren her türlü bilimsel faaliyet bu kapsamdadır.

Yazar Sorumlulukları

Yazarların tam adları, kurum bilgileri ve ORCID iD bilgileri başlık sayfasında yer almalıdır. Sorumlu yazarın geçerli e-posta adresi, telefon bilgisi ve varsa diğer iletişim bilgileri ilk sayfada eksiksiz verilmelidir.

·         Bilimsel ve Hukuki Sorumluluk: Makalelerin içeriği, verilerin doğruluğu ve hukuki sorumluluğu tamamen yazarlara aittir.

·         Özgünlük: Gönderilen çalışmaların orijinal olması, başka bir yerde yayımlanmamış veya eş zamanlı değerlendirmeye alınmamış olması şarttır.

·         Yazarlık Hakkı: Yazarlık, çalışmaya doğrudan bilimsel katkı sağlayan kişilerle sınırlı tutulmalı; katkı sağlamayan isimlere "Teşekkür" bölümünde yer verilmelidir.

·         Veri ve Telif: Yazarlar, gerektiğinde ham verileri sunmak ve kullanılan üçüncü taraf materyaller (ölçek, fotoğraf vb.) için telif izinlerini almakla yükümlüdür.

·         Düzeltme ve İş Birliği: Yayımlanan çalışmada hata tespit edilmesi durumunda yazar, editörü derhal bilgilendirmek ve düzeltme/geri çekme süreçlerinde tam iş birliği yapmak zorundadır.

İntihal Taraması ve Benzerlik Politikası

Dergimize sunulan her çalışma, hakem değerlendirmesine geçmeden önce bilimsel özgünlüğün korunması amacıyla intihal tespit yazılımları aracılığıyla benzerlik taramasından geçirilir.

Toplam benzerlik oranının %20’nin altında kalması beklense de editörlük kararlarını sadece sayısal bir yüzde üzerinden değil; benzerliğin niteliği, yoğunluğu ve metin içerisindeki dağılımı üzerinden verir. Bu kapsamda kaynak göstermeden yapılan doğrudan kopyalamalar, yazarın kendi önceki çalışmalarını uygun atıf yapmadan yeniden kullanması (öz-intihal), tek bir araştırmayı anlamlı bir katkı sunmaksızın bölerek yayımlamak (dilimleme) veya mükerrer yayın girişimleri etik ihlal olarak kabul edilir.

Değerlendirme veya yayım sonrası süreçte bu tür ihlallerin tespit edilmesi durumunda, COPE protokolleri uyarınca makalenin reddi, geri çekilmesi veya ilgili akademik mercilere bildirilmesi gibi yaptırımlar kararlılıkla uygulanır.

 Etik İhlaller ve Akademik Dürüstlük

GİDB DERGİ, bilimsel güveni sarsan her türlü etik ihlale karşı gerekli editoryal işlemleri uygular. Bu çerçevede gerçek olmayan verilerin üretilmesi, araştırma bulgularının yanıltıcı şekilde değiştirilmesi veya gizlenmesi gibi veri manipülasyonları kesinlikle kabul edilemez. Ayrıca, çalışmaya doğrudan bilimsel katkı sağlamayan kişilerin yazar listesine eklenmesi veya hak sahiplerinin dışlanması gibi yazar hakları ihlalleri ile akademik etkiyi yapay olarak artırmaya yönelik manipülatif atıf kullanımları etik dışı kabul edilir. Etik kurul onayı gerektiren çalışmalarda gerekli izinlerin alınmaması veya hakemlik süreçlerini yanıltıcı bilgilerle etkileme girişimleri de bu kapsamda değerlendirilerek, derginin bilimsel niteliğini ve tarafsızlığını korumak adına gerekli yasal ve idari süreçler işletilir.

 Editör Sorumlulukları

Editörler, gönderilen çalışmaları yazarların cinsiyeti, etnik kökeni, dini inancı veya kurumsal aidiyeti gibi kişisel özelliklerinden tamamen bağımsız olarak, yalnızca bilimsel nitelikleri temelinde değerlendirir.

Editoryal Karar Ölçütleri:

·         Bilimsel Değer: Çalışmanın özgünlüğü, bilime sağladığı katkı ve bulguların güvenilirliği.

·         Metodolojik Kalite: Yöntemsel yeterlilik, geçerlilik ve akademik sunumun açıklığı.

·         Uygunluk ve Risk Yönetimi: Derginin amaç/kapsamına uygunluk ile telif hakları ve intihal risklerinin denetimi.

Editörlerin Temel Yükümlülükleri:

·         Adil Değerlendirme: Uygun uzmanlık alanına sahip hakemleri atamak, hakem gizliliğini korumak ve objektif bir süreç yürütmek.

·         Gizlilik ve Güven: Çalışmalar yayımlanana kadar içeriklerin gizliliğini korumak ve her türlü çıkar çatışmasını şeffaflıkla yönetmek.

·         Etik Gözetim: Olası etik ihlal şüphelerini COPE protokolleri doğrultusunda titizlikle incelemek ve sonuçlandırmak.

 Hakem Sorumlulukları

Hakemler, değerlendirme sürecinin bilimsel kalitesini ve tarafsızlığını korumakla yükümlüdür. İnceledikleri her çalışmayı "gizli belge" olarak kabul eder ve editörün onayı olmadan üçüncü kişilerle paylaşamazlar.

·         Objektiflik ve Üslup: Değerlendirmeler; kişisel eleştiriden uzak, bilimsel temelli, yapıcı ve profesyonel bir dille yapılmalıdır.

·         Uzmanlık ve Zamanlama: Hakemler, yeterli uzmanlığa sahip olmadıkları veya belirlenen süreye uyamayacakları durumlarda editörü bilgilendirmelidir.

·         Çıkar Çatışması: Herhangi bir taraflılık riski veya çıkar çatışması fark edildiğinde değerlendirme görevi kabul edilmemelidir.

·         Etik Gözetim: Önemli benzerlikler, olası etik ihlaller veya eksik kaynak gösterimi gibi durumlar ivedilikle editöre raporlanmalıdır.

·         Bilgi Güvenliği: Süreç sırasında elde edilen veriler gizli tutulmalı ve yayımlanmadan önce kendi çalışmaları için kullanılmamalıdır.

 Hakemlik ve Değerlendirme Süreci

·         Ön Editoryal İnceleme: Makaleler öncelikle; kapsam, yazım kuralları, şekilsel yeterlilik, etik uyum ve benzerlik oranı açısından incelenir. Uygun bulunmayan çalışmalar hakem sürecine geçmeden reddedilebilir veya iade edilebilir.

·         Hakem Değerlendirmesi: Ön incelemeyi geçen çalışmalar, en az iki bağımsız hakeme gönderilir. Raporlar arasında çelişki olması durumunda üçüncü bir hakem atanabilir veya editör nihai kararı verir.

·         Editoryal Karar: Hakem görüşleri doğrultusunda; kabul, minör revizyon, majör revizyon veya ret kararlarından biri verilir.

·         Revizyon ve Yayın: Revizyon kararı verilen yazarlar, editör ve hakem yorumlarını içeren bir mektupla bilgilendirilir. Gerekli düzeltmeleri tamamlanan ve kabul edilen makaleler, yazar onayının ardından nihai hâliyle çevrim içi olarak yayımlanır.

·         Revizyon Esasları: Düzeltme talep edilen çalışmalarda yazarlar; hakem yorumlarına madde madde yanıt vermeli ve metin üzerindeki değişiklikleri net bir şekilde belirtmelidir.

YAYIN POLİTİKASI

GİDB DERGİ, bilimsel niteliği yüksek ve alana katkı sağlayan özgün çalışmaları, akademik dürüstlük ve editoryal bağımsızlık ilkeleriyle yayımlamayı amaçlar. Türkçe ve İngilizce dillerinde yılda iki sayı olarak dijital ortamda yayımlanan hakemli bir dergidir. Türkçe ve İngilizce dillerinde kabul edilen makalelerde, her iki dilde de özet bulunması zorunludur. Yazım şablonuna uygun olarak gönderilen makaleler, en az iki uzmandan oluşan bir hakem heyeti tarafından incelenir. Aday çalışmaların özgün olması, başka bir yerde yayımlanmamış olması ve tüm yazarların onayının alınmış olması temel şarttır. Süreç boyunca yazarlar, editörler ve hakemler olası çıkar çatışmalarını beyan etmekle; yazarlar ise editoryal iletişime zamanında yanıt vermekle yükümlüdür. Makale gönderimi veya yayınlanması için herhangi bir ücret talep edilmez ve yayımlanan tüm makaleler ücretsiz olarak erişime açıktır. Makaleler yayımlandığı andan itibaren geri dönülemeyecek şekilde Creative Commons BY lisansı hükümlerine tabiidir.

Yapay Zeka Destekli Teknolojilerin Kullanımı

Bilimsel araştırmalarda üretken yapay zekanın (GenAI) etik kurallar çerçevesinde kullanımı ile ilgili aşağıdaki kurallar uygulanmaktadır.

·         Kullanım Kapsamı: Yapay zeka araçları; literatür taraması, veri analizi, dil kontrolü ve veri etiketleme gibi yardımcı süreçlerde kullanılabilir. Ancak hipotez geliştirme, tartışma, sonuçların yorumlanması ve uygulama gibi uzmanlık gerektiren temel akademik aşamalar tamamen araştırmacının özgün katkısı olmalıdır.

·         Yazarın Sorumluluğu: Ortaya çıkan metnin bilimsel doğruluğu, tutarlılığı, tarafsızlığı ve olası yapay zeka önyargılarının elenmesi konusundaki nihai sorumluluk tamamen yazar(lar)a aittir.

·         Şeffaflık ve Beyan: Üretken yapay zeka kullanan yazarlarımız; hangi aracın (ve sürümünün) çalışmanın hangi aşamasında kullanıldığını makale içerisinde açıkça belirtmelidir. Ayrıca, bu kullanıma dair dergi yönetim kuruluna yazılı bir beyan sunulması zorunludur.

·         Denetim: Editörlük, akademik titizliği korumak adına gerekli gördüğü durumlarda yapay zeka kullanımına ilişkin ek açıklama veya kanıtlayıcı belge talep etme hakkını saklı tutar. Konuyla ilgili daha kapsamlı bilgi için YÖK Etik Kılavuzu esas alınmalıdır.