“Alara X” Üzerinden Türkiye’de Yapay Zekâya Yönelik Algıların Dijital Söylemdeki Görünümleri

Öz

Günümüzde yapay zekâ (YZ) teknolojileri, insan yaşamının çeşitli alanlarında dönüştürücü bir rol üstlenmekte ve sosyal medya iletişim pratiklerini de yeniden şekillendirmektedir. Bu bağlamda, geleneksel influencer kavramı, YZ destekli sanal influencerların ortaya çıkışıyla birlikte anlam ve işlev değişimine uğramıştır. Bu çalışma, Türkiye'nin ilk yerli sanal influencer’ı olarak konumlandırılan Alara X'in YouTube programına yapılan kullanıcı yorumları üzerinden yürütülen eleştirel bir söylem çözümlemesidir. Yorumlar tematik olarak olumlu, olumsuz ve nötr olmak üzere üç gruba ayrılmış; her gruptaki söylemler YZ algısı, dijital gerçeklik, medya temsili ve teknolojik milliyetçilik gibi anahtar kavramlar etrafında analiz edilmiştir. Olumlu söylemlerde, Alara X’in gerçek bir insana benzerliği karşısında duyulan şaşkınlık ve hayranlık, teknolojik gelişmelere duyulan güven ve ulusal gurur öne çıkmıştır. Olumsuz söylemler ise YZ ile animasyon arasındaki ayrımın belirsizliğine ve bu durumun izleyiciyi yanıltıcı niteliğine odaklanarak dijital temsile duyulan güvensizliği yansıtmıştır. Nötr söylemler, sanal karakterin kimliği, sesi ve medya figürleriyle benzerlikleri üzerine yapılan gözlemsel yorumları içermektedir. Çalışma, sanal influencer fenomeninin yalnızca bir pazarlama stratejisi değil, aynı zamanda toplumsal teknoloji algısı, dijital okuryazarlık ve kültürel temsillerle iç içe geçmiş bir medya olgusu olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda araştırma, sanal figürlerin yarattığı yeni medya gerçekliklerine dair sosyolojik ve iletişimsel bir farkındalık üretmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• yeni medya
• sanal influencer
• söylem analizi
• yapay zeka
• alara x

Social Reflections of Artificial Intelligence Discourse in Türkiye Through “Alara X”

Öz

Today, artificial intelligence (AI) technologies play a transformative role in various areas of human life and also reshape social media communication practices. In this context, the traditional concept of influencer has undergone a change in meaning and function with the emergence of AI-supported virtual influencers. This study is a critical discourse analysis conducted on user comments made on the YouTube program of Alara X, who is positioned as Türkiye's first local virtual influencer. The comments were thematically divided into three groups as positive, negative and neutral; the discourses in each group were analyzed around key concepts such as AI perception, digital reality, media representation and technological nationalism. In positive discourses, the surprise and admiration felt towards Alara X's resemblance to a real person, the trust in technological developments and national pride came to the fore. Negative discourses, on the other hand, focused on the vagueness of the distinction between AI and animation and the misleading nature of this situation for the audience, reflecting the distrust felt towards digital representation. Neutral discourses included observational comments made on the identity, voice and similarities of the virtual character with media figures. The study reveals that the virtual influencer phenomenon is not only a marketing strategy but also a media phenomenon intertwined with social technology perception, digital literacy and cultural representations. In this context, the research aims to produce a sociological and communicative awareness of the new media realities created by virtual figures.

Anahtar Kelimeler

• New media
• virtual influencer
• discourse analysis
• artificial intelligence
• alara x

Kaynakça

1. References Arsenyan, J., & Mirowska, A. (2021). Almost human? A comparative case study on the social media presence of virtual influencers. International Journal of Human-Computer Studies, 155, 102694.
2. Bayçu, S., & Artukarslan, B. (2023). Sanal bir influencer üzerine duygu analizi: Ay Pera. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 8(1), 189-205.
3. Bayuk, N. & Aslan, M. (2018). Influencer Marketing: Hatırlı Pazarlama. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(75), 173-178.
4. Blueshift. (2018). Activating customer data for AI powered marketing. Retrieved, 10.05.2025: https://downloads.blueshift.com/ report-customer-data-for-ai/
5. Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2017). Machine, Platform, Crowd: Harnessing Our Digital Future. W. W. Norton & Company. Cambridge Dictionary. (n.d.). Influence. Retrieved from https://dictionary.cam bridge.org/
6. Campbell, C., Sands, S., Ferraro, C., Tsao, H. Y. J., & Mavrommatis, A. (2020). From data to action: How marketers can leverage AI. Business horizons, 63(2), 227-243.
7. Conti, M., Gathani, J., & Tricomi, P. P. (2022). Virtual influencers in online social media. IEEE Communications Magazine, 60(8), 86-91.
8. Crevier, D. (1993). AI: The Tumultuous History of the Searchfor Artificial Intelligence. Basic Books. Çiçekdağı, C. (2016). Aristoteles’ te mantık kavramı ve temel akıl yürütme çeşitleri. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 3, 55-63.

9. Davenport, T. H., Guha, A., Grewal, D., & Bressgott, T. (2020). How Artificial Intelli gence Will Change the Future of Marketing. Journal of the Academy of Marketing Science, 48(1), 24-42. Demir, A. (2021). Dijital Influencerlar ve Yapay Zekâ Tabanlı İçerik Üreticileri. Sosyal Medya Çalışmaları Dergisi, 12(3), 45-62.
10. Drenten, J., & Brooks, G. (2020). Celebrity 2.0: Lil Miquela and the rise of a virtual star system. Feminist Media Studies, 20(8), 1319-1323.
11. Efe, A., & Tunçbilek, M. (2023). Yapay Zekâ Algoritmaları ile Dönüşen Denetim Araçları Üzerine Bir Değerlendirme. Denetişim, (27), 72-102.
12. Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
13. Gunkel, D. J. (2020). An Introduction to Communication and Artificial Intelligence. PolityPress.
14. IAMX Live. (2023). Alara X: Türkiye'nin İlk Yapay Zekâ Influencer'ı [Basın bülteni]. https://www.iamxlive.com/press Moustakas, E., Lamba, N., Mahmoud, D., & Ranganathan, C. (2020, June). Blurring lines between fiction and reality: Perspectives of experts on marketing effectiveness of virtual influencers. In 2020 international conference on cyber security and protection of digital services (cyber security) (s. 1-6). IEEE.
15. Nilsson, N. J. (2009). The Questfor Artificial Intelligence. Cambridge University Press.
16. Reeves, B., & Nass, C. (1996). The media equation: How people treat computers, television, and new media like real people and places. Cambridge University Press.
17. Sammis, K., Lincoln, C., & Pomponi, S. (2015). Influencer marketing for dummies. John Wiley & Sons.
18. Steffens, O. (2020). Leibniz, Llull and the Logic of Truth: Precursors of Artificial Intelligence.
19. Tang, M. T., Zhu, V. L., & Popescu, V. (2021, October). Alterecho: Loose avatar-streamer coupling for expressive vtubing. In 2021 IEEE International Symposium on Mixed and Augmented Reality (ISMAR) (pp. 128-137). IEEE. Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. Mind, 59(236), 433–460.