Tıpta Karar Verme ve Bilimsel Yaklaşım: Tanıtım, Temel Kavramlar ve (Yerli) Bir Model Önerisi

Öz

Sağlıklı olmak ve olası en iyi sağlık hizmetine ulaşmak, insanlığın en öncelikli ihtiyacı ve hakkıdır. Kişi ve bireylerin sağlık durumunu belirleyen önemli konulardan birisi tıbbi işlemlerde, akıl yürütme ve karar verme süreçlerinin bilimsel temellerle yürütülmesidir. İnsanların akıl yürütme ve karar verme süreçlerinde bulunan “bias” (yanlı olma), “confounding” (karıştırıcı faktörler) gibi etkenlerin dikkate alınmasının yararlı olması beklenir. Ayrıca tıptaki belirsizlikler ve bu belirsizliklerin azaltılması için gerekli olan doğru düşünme yöntemleri ve Bayes kuramı ile kanıta dayalı tıp gibi daha sağlıklı bilgi edinme ve bilgileri kullanma yöntemleri aracılığıyla, sağlıklı olma sürecine katkı sağlanabilir. Hasta hekim ilişkisinin tüm aşamalarında kullanılan bilimsel yaklaşımın, tanı-tedavi süreçlerini hasta yararına geliştirmeye katkı sağlaması da beklenmelidir. Sağlık işlemlerinde akıl yürütme, karar alma ve bilimsel süreçlerin geliştirilmesi, insan ve toplum sağlığına önemli katkı sağlama potansiyeli taşımaktadır

Anahtar Kelimeler

• Bayes kuramı
• kanıta dayalı tıp
• klinik karar verme
• yanlılık
• karıştırıcı etken

Kaynakça

1. Ceyhan D, Bektaş H, Emre S, Kurt M. Tıpta Bazı Yeni Yaklaşımlar ve Hekimler Üzerine Olası Etkileri: "Kanıta Dayalı Tıp". Turk J Ophthalmol 2007; 37: 172-7.
2. Croskerry P. A Universal Model of Diagnostic Reasoning. Acad Med 2009; 84: 1022-8.
3. Trimble M, Hamilton P. The thinking doctor: clinical decision making in contemporary medicine Clin Med (Lond) 2016; 16: 343-6.
4. Eva KW. What every teacher needs to know about clinical reasoning. Med Educ 2005; 39: 98-106.
5. Gordon D, Rencic JJ, Lang VJ, Thomas A, Young M, Durning SJ. Advancing the assessment of clinical reasoning across the health professions: Definitional and methodologic recommendations. Perspect Med Educ 2022; 11; 108-14.
6. Hammond MEH, Stehlik J, Drakos SG, Kfoury AG. Bias in Medicine. Lessons Learned and Mitigation Strategies. JACC Basic Transl Sci 2021; 6: 78-85.
7. Joober R, Schmitz N, Annable L, Boksa P. Publication bias: what are the challenges and can they be overcome? J Psychiatry Neurosci 2012; 37: 149-52.
8. Ioannidis JP. Effectiveness of antidepressants: An evidence myth constructed from a thousand randomized trials? Philos Ethics Humanit Med 2008; 3: 14.

9. Ananth CV, Schisterman EF. Confounding, causality, and confusion: the role of intermediate variables in interpreting observational studies in obstetrics. Am J Obstet Gynecol 2017; 217: 167-75.
10. Edwards R, Wiholm BE, Martinez C. Concepts in risk-benefit assessment. A simple merit analysis of a medicine? Drug Saf 1996; 15: 1-7.
11. Pelaccia T, Tardif J, Triby E, Charlin B. An analysis of clinical reasoning through a recent and comprehensive approach: The dual-process theory. Med Educ Online 2011; 16: 1.
12. Helou MA, DiazGranados D, Ryan MS, Cyrus JW. Uncertainty in Decision-Making in Medicine: A Scoping Review and Thematic Analysis of Conceptual Models. Acad Med 2020; 95: 157-65.
13. Weatherall M. Information provided by diagnostic and screening tests: improving probabilities. Postgrad Med J 2018; 94: 230-5.
14. Bours MJL. Bayes’ rule in diagnosis. J Clin Epidemiol 2021; 131: 158-60.
15. Straus SE, Glasziou P, Richardson WS, Haynes RB. Evidence-Based medicine: how to practice and teach EBM. Fifth edition. Elsevier, Edinburgh, Scotland: 2019.
16. Ceyhan D, Yaşar T. Göz hekimliğinin felsefeye ihtiyacı var mı? Turk J Ophthalmol 2021; 51: 301-7.
17. Wang MY, Asanad S, Asanad K, Karanjia R, Saduna AA. Value of medical history in ophthalmology: A study of diagnostic accuracy. J Cur Ophthalmol 2018; 30: 359-64.
18. Aslam T M, Patton N. Measurement validity in ophthalmology. Ophthalmic Epidemiol 2005; 12: 155-61.
19. Singh H, Giardina TD, Meyer AN, Forjuoh SN, Reis MD, Thomas EJ. Types and origins of diagnostic errors in primary care settings. JAMA Intern Med 2013; 173: 418-25.
20. Verghese A, Charlton B, Kassirer JP, Ramsey M, Ioannidis JPA. Inadequacies of physical examination as a cause of medical errors and adverse events: a collection of vignettes. Am J Med 2015; 128: 1322-4.
21. Laupacis A, Sackett DL, Roberts RS. An assessment of clinically useful measures of the consequences of treatment. N Engl J Med 1988; 318: 1728-33.
22. Driessen E, Hollon SD, Bockting CLH, Cuijpers P, Turner EH. Does Publication Bias Inflate the Apparent Efficacy of Psychological Treatment for Major Depressive Disorder? A Systematic Review and Meta-Analysis of US National Institutes of Health-Funded Trials. PLoS One 2015; 10: e0137864.
23. de Vries YA, Roest AM, de Jonge P, Cuijpers P, Munafò MR, Bastiaansen JA. The cumulative effect of reporting and citation biases on the apparent efficacy of treatments: the case of depression. Psychol Med 2018; 48: 2453-5.