Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Tarihçesi

Öz

Endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları, endokrin bezlerin ve fizyolojik olarak bu bezlerden salgılanan hormonların rahatsızlıklarını ve yanı sıra metabolizmayı ilgilendiren bozuklukları inceleyen bir tıp alanıdır. Endokrinolojinin tarihi genel olarak üç aşamaya ayrılır. Birinci aşama endokrinin bileşenlerinin tanımlanması, ikinci aşama analitik endokrinoloji aşaması ve üçüncü aşama sentetik endokrinolojinin oluşması olarak ele alınabilir. Endokrinin bileşenlerinin tanımlanması endokrin bezlerin ilk kez tarif edildiği dönemleri içerir ve iç salgı kavramının ortaya çıkmasıyla son bulur. Analitik endokrinoloji aşamasında hormon kavramı ortaya atılmıştır ve pek çok hormon tanımlanmıştır. Sentetik endokrinoloji döneminde ise hastalıkların oluşumunda hormonların rolü araştırılmaya başlanmış ve teşhis ve tedavi yöntemleri bu dönemde geliştirilmiştir. Thomas Addison 1855’de halsizlik, kusma ve ciltte pigmentasyondan şikayetçi olan bazı hastalarda sorunun adrenal bez kaynaklı olduğunu bildirmiştir. Bu, tarihte ilk defa bir endokrin bez salgı yetersizliğinin gösterilmesidir. Starling sekretin hormonunu tanımlamış ve hormon kelimesini Yunanca "heyecanlandırmak" veya "uyandırmak" (ormao) fiilinden türetmiştir. Sekretin hormonu bu bağlamda ilk kez tanımlanan hormondur. Harvey W. Cushing şimdi Bovie olarak bilinen yeni bir elektro-cerrahi cihazını ilk kez kullanmış ve transsfenoidal cerrahinin önünü açmıştır. Jules Hardy binoküler mikroskop ile hipofiz adenomlarında seçici adenomektomiyi geliştirmiş ve transsfenoidal mikrocerrahide devrim yaratmıştır. Banting, Macleod, Best ve Coolip’in keşfinde rol oynadıkları insülin, tip 1 diyabet tedavisinde kullanılmış ve yaşamı tehdit eden bir sağlık durumunu tamamen tersine çeviren ve mutlak bir ölümün önüne geçilmesini sağlayan bir hormon tedavisi olarak tarihte yerini almıştır. Bu derlemede endokrinolojinin tarihçesine bir bakış yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• endokrinoloji
• metabolizma hastalıkları
• hormon
• endokrin tarihi

Kaynakça

1. Dutta, Sanchari Sinha. Endocrinology History. News-Medical. https://www.news-medical.net/health/Endocrinology-History.aspx. (2022, December 30).
2. Cawadias AP. The History of Endocrinology: (Section of the History of Medicine). Proc R Soc Med 1941; 34: 303-8.
3. Henderson J. Ernest Starling and 'Hormones': an historical commentary. J Endocrinol 2005; 184: 5-10.
4. Arkan GM, İnce F, Saygın M. Ord. Prof. Dr. Kemal Cenap Berksoy ve Türk Fizyolojisindeki Önemi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2021; 12: 430- 40.
5. Creutzfeldt W. The [pre-] history of the incretin concept. Regul Pept 2005; 128: 87-91.
6. Jeffcoate W. Thomas Addison: one of the three "Giants" of Guy's Hospital. Lancet 2005; 365: 1989-90.
7. Leblanc R. The memory for words: Armand Trousseau on aphasia. J Hist Neurosci 2022; 31: 1-19.
8. Michel CC, Woodcock TE, Curry FE. Understanding and extending the Starling principle. Acta Anaesthesiol Scand 2020; 64: 1032-7.

9. Fraser HD. The Date of the Introduction of the Term “Metabolic”. Nature 1917; 98: 389-90.
10. Goldfarb WB. Harvey Cushing and the New England Surgical Society. Arch Surg 2009; 144: 476-9.
11. Bliss M. Harvey Cushing: A Life In Surgery. University Of Toronto Press; 2005: 591.
12. Cordingley GE. Harvey Cushing's circus friend, the "world's ugliest woman". J Lab Clin Med 1991; 118: 297-8.
13. Editorial Board. Harvey Cushing. N Engl J Med 1939; 221: 623-5.
14. Findling JW, Raff H. Diagnosis and differential diagnosis of Cushing's syndrome. Endocrinol Metab Clin North Am 2001; 30: 729-47.
15. Patel SK, Husain Q, Eloy JA, Couldwell WT, Liu JK. Norman Dott, Gerard Guiot, and Jules Hardy: key players in the resurrection and preservation of transsphenoidal surgery. Neurosurg Focus 2012; 33: E6.
16. Hardy J. Reflections on the Evolution of Pituitary Tumor Surgery with Emphasis on the Transsphenoidal Approach.Editor(s): Edward R. Laws, Giuseppe Lanzino,Transsphenoidal Surgery, W.B. Saunders, 2010, pp 1-3.
17. Dow GR. Pituitary Surgery: A Historical Perspective. Endocrinologist. 2015; Spring: 8-9.
18. Wass J. The Fantastical World of Hormone. Endocrinologist. 2015; Spring: 6-7.
19. Wright JR Jr. Frederick Banting's actual great idea: The role of fetal bovine islets in the discovery of insulin. Islets 2021; 13: 121-33.
20. Wright JR Jr. Almost famous: E. Clark Noble, the common thread in the discovery of insulin and vinblastine. CMAJ 2002; 167: 1391-6.
21. Rosenfeld L. Insulin: discovery and controversy. Clin Chem 2002; 48: 2270-88.
22. Tan SY, Merchant J. Frederick Banting (1891-1941): Discoverer of insulin. Singapore Med J 2017; 58: 2-3.
23. Wellington A. Leonard Thompson 'ever remembered': The first person to receive insulin. J Med Biogr 2022; 30: 64-6.
24. University of Toronto Libraries. Discovery of Insulin at University of Toronto. https://heritage.utoronto.ca/exhibits/insulin
25. Pratt JH. A reappraisal of researches leading to the discovery of insulin. J Hist Med Allied Sci 1954; 9: 281-9.