Performance of rosehip (Rosa sp.) varities in Tokat ecology

Yıl 2025, Cilt: 42 Sayı: 3 , 214 - 223 , 30.12.2025

Resul Gerçekcioğlu , Taha Karadağ

https://doi.org/10.55507/gopzfd.1705111

https://izlik.org/JA62BN87YR

Öz

In this study, the performances of 'Gercekcioglu (Rosa montana Chaix subsp. Woronovii (Lonacz) O. Nilsson L.)' and 'Yıldız (Rosa canina L.)' rosehip varities registered in our country were investigated in Tokat ecology. In the research conducted in 2022; phenological, pomological, vegatative and chemical properties of both varities were observed and analyzed. Flowering was observed on 20 May in ‘Gercekcioglu’ variety and on 16 May in ‘Yıldız’ variety. Full bloom time was recorded as the same date (25 May) for both 'Gercekcioglu' variety and 'Yıldız' variety. Harvest dates varied, 'Yıldız' variety was harvested on 5 August and ' Gercekcioglu ' variety was harvested on 22 August. The average fruit weight of ‘Gercekcioglu’ and "Yıldız" varities was 2.39-3.72 g, seed weight 6.73 - 3.86 g/100, seed weight/fruit weight ratio 9.12 - 32.27%, seed count between 2.93-28.99 pieces/fruit, respectively. From its vegatative properties; yield was 1765.80 - 2179.52 g/ bush community, the number of summer shoots per main shoot in the plant was 4.23-2.52 pieces/plant, the harvested fruit rates were 86.89-84.76%.From their chemical properties, total soluble solids are 18.18-20.71%, total acidity values are 1.86-2.03%, pH amounts are 4.20 – 4.27, C-vitamin contents are 769.30-464 mg/100g and total dry matter ratios are 51.60 – 54.83%, determined.

Anahtar Kelimeler

Rosehip (Rosa sp.) , ‘Yıldız’ and ‘Gerçekçioğlu’ rosehip varities , Tokat province

Etik Beyan

There is no need to obtain permission from the ethics committee for this study.

Kuşburnu (rosa sp.) çeşitlerinin tokat ekolojisindeki performansları

https://izlik.org/JA62BN87YR

Öz

Bu çalışmada, ülkemizde tescil edilmiş 'Gerçekcioğlu (Rosa montana Chaix subsp. Woronovii (Lonacz) Ö. Nilsson L.)' ve 'Yıldız (Rosa canina L.)' kuşburnu çeşitlerinin, Tokat ekolojisindeki performansları araştırılmıştır. 2022 yılında yürütülen araştırmada; her iki çeşidin fenolojik, pomolojik, bitkisel ve kimyasal özellikleri gözlem ve analiz edilmiştir. ‘Gerçekcioğlu' çeşidinde çiçeklenme, 20 Mayıs, 'Yıldız' çeşidinde ise 16 Mayıs tarihinde gözlemlenmiştir. Tam çiçeklenme zamanı, hem 'Gerçekcioğlu' çeşidi hem de 'Yıldız' çeşidi için aynı tarih olarak (25 Mayıs) kaydedilmiştir. Hasat tarihleri, farklılık göstermiş, ‘Yıldız' çeşidi 5 Ağustos'ta ve 'Gerçekcioğlu' çeşidi ise 22 Ağustos’ ta hasat edilmiştir. ‘Gerçekcioğlu’ ve ‘Yıldız’ çeşitlerinin sırasıyla, ortalama meyve ağırlıkları 2.39–3.72 g, çekirdek ağırlıkları 6.73 – 3.86 g/100 adet, çekirdek ağırlığı/meyve ağırlığı oranları % 9.12 – 32.27, çekirdek sayıları 2.93–28.99 adet/meyve aralığında saptanmıştır. Bitkisel özelliklerinden; verim 1765.80 - 2179,52 g/ocak, ocaktaki ana sürgün başına oluşan yazlık sürgün sayıları 4.23–2.52 adet/bitki, hasat edilen meyve oranları % 86.89–84.76 olarak tespit edilmiştir. Kimyasal özelliklerinden, suda çözünebilir kuru madde miktarları % 18.18–20.71, toplam asitlik değerleri % 1.86–2.03, pH miktarları 4,20 – 4.27, C-vitamini içerikleri 769.30-464 mg/100g ve toplam kuru madde oranları ise % 51.60 – 54.83 olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kuşburnu (Rosa sp.) , ‘Yıldız’ ve ‘Gerçekçioğlu’ kuşburnu çeşitleri , Tokat ili

Kaynakça

• Adıgüzel, S. (2006). Kuşburnu meyvesinin pulpa işlenmesi sırasında bazı bileşim öğelerinin değişimi. Yüksek Lisans Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Gıda Müh. Anabilim Dalı, Samsun.
• Ağaoğlu, S., & Gerçekcioğlu, R. 2013. Üzümsü Meyveler. Bölüm 10. kuşburnu: 421 (güneş, m). Tomurcuk Bağ Ltd. Şti. Eğitim Yayınları, No.1. Ankara, 2013. ısbn:978-975-978-605-64181-1-nan.
• Akkuş, E. (2015). Hamur (Ağrı) yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnu genotiplerinin (Rosa spp.) morfolojik tanımlanması. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ordu: Ordu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Anonim.(1972). TSE 1972. Meyve ve sebze mamulleri titre edilebilen asitlik tayini. Standart numarası: TS 1125. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
• Anonim. (1974). TSE 1974. Meyve ve sebze mamulleri pH tayini. Standart numarası: TS 1728. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
• Anonim.(2012). ‘Yıldız’ kuşburnu çeşidi (Arı Fidan). (http://www. tarim.gov.tr/ bugem/ ttsm/ menu/ 30/ kayit-listeleri) (Meyve ve Asma Çeşit Listesi (Fruit/Vine).
• Anonim.(2015). ‘Gerçekcioğlu’ kuşburnu çeşidi.
• (http://www.tarim.gov.tr/bugem/ttsm /menu/30/kayit–listeleri) (Meyve ve Asma Çeşit Listesi (Fruit/Vine). Anonim. 2022a. Kuşburnu Fizibilite Raporu ve Yatırımcı Rehberi. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı ve Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı.
• Anonim.(2022b). Tokat Merkez Meteoroloji ve Tokat/Orta Karadeniz Geçit Kuşağı Arş.Ens.(TAGEM) istasyon verileridir.
• Anşin, R.(1996). Doğu karadeniz bölgesinde doğal olarak yetişen Rosa l. taksonları. Kuşburnu Sempozyumu. 5-6 eylül 1996, Gümüşhane. 85-95.
• Atasever, Ö., Gerçekcioğlu, R., & Karagül, Ş. (2016). Kuşburnu yetiştiriciliğinde ocaktaki gövde sayısının bitki ve meyve özellikleri üzerine etkisi.Bahçe, 45 (Özel Sayı 2): 129–134.
• Azgın, P. (2017). Akkuş (Ordu) yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnu genotiplerinin (Rosa spp.) bitki ve meyve özelliklerinin tanımlanması (Master's Thesis, Fen Bilimleri Enstitüsü).
• Baloğlu, T., & Bilir, N. (2020). Kuşburnu’nda (rosa canina L.) bazı meyve ve büyüme özellikleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(2), 124-129.
• Cemeroğlu, B. (1992). Meyve ve sebze işleme endüstrisinde temel analiz metotları. Biltav Yayınları, 381 s, Ankara. Chrubasik, C., Duke, R. K., & Chrubasik, S. (2006). The evidence for clinical efficacy of rose hip and seed: A Systematic Review. Phytotherapy Research: An International Journal Devoted To Pharmacological And Toxicological Evaluation Of Natural Product Derivatives, 20(1), 1-3.
• Çelik, F., Doğan, A., Kazankaya, A., & Uyak, C. (2007). Erciş (Van) yöresinde doğal olarak yetişen Rosa dumalis ve Rosa iberica taksonlarının fenolojik, pomolojik ve morfolojik özelliklerinin belirlenmesi. https://avesis.yyu.edu.tr/yayin/332a7a79-c8ee-40dc-ae01-1aab87aca5bc
• Dölek, Ü.(2008). Amasya yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (Rosa spp.) seleksiyon yoluyla ıslahı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). GOÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı.
• Düzgüneş, O., Kesici., T., & Gürbüz, F. (1983). İstatistik Metotları I. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayın No:861. Ders Kitabı:229. Ankara.
• Ekincialp, A., & Kazankaya, A. (2011). Hakkâri yöresi kuşburnu genotiplerinin (Rosa spp.) bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, Y.Y.Ü. Tarım Bilimleri Dergisi (YYU J Agr Sci) 2012, 22 (1):7-11.
• Ercişli, S. (2005). Rose (Rosa spp.) germplasm resources of turkey. Genetic Resources And Crop Evolution 52: 787–795.
• Ercişli, S.,& Güleryüz, M.(1999). A study of the propagation of the hardwood cuttings of some rose hips. Turkish Journal Of Agriculture And Forestry, 23(8), 305-310.
• Gerçekcioğlu, R., & Öz Atasever, Ö.(2017). Kuşburnu’nda (Rosa montana Chaix subsp. woronovii (Lonacz) Ö. Nilsson L.) çekirdeksiz meyve oluşumu ve meyve özellikleri üzerine farklı hormon dozlarının etkileri. Bahçe Dergisi Özel Sayı 1. cilt, 46, 45-52.
• Gerçekcioğlu, R. (2009). Selekte edilen bir çekirdeksiz kuşburnu tipinin bitkisel ve meyve özellikleri. III. Ulusal Üzümsü Meyveler Sempozyumu Bildiri Kitabı 169– 175.
• Gerçekcioğlu, R., Karagül, Ş., & Atasever, Ö.(2019). Kuşburnu çeşitlerinin çelikle çoğaltımı üzerine bir araştırma. Bahçe (48):121-126. Issn 1300-8943.
• Güleryüz, M., & Ercişli, S. (1996). “Kuşburnu yetiştiriciliği”. Kuşburnu Sempozyumu Bildiriler Kitabı, S: 103-117, 1996. Güneş, M.(2008). Kuşburnu Yetiştiriciliği. Akkuş ve Köyleri Çiftçi Eğitim ve Danışmanlık Merkezi Projesi Uygulama ve Ders Kitabı. TR 90 Düzey 2 Kalkınma Bölgesi Programı(tr0502.02/ldı/123), Akkuş, Ordu.
• Güneş, M., & Çilali, E.(2018). Tokat-Amasya karayolu çevresinde doğal olarak yetişen kuşburnunda (Rosa spp) mesafeye bağlı olarak kirliliğin belirlenmesi. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 7(3), 118-129.
• Güneş, M. ve Edizer, Y. 2007. “Bazı kuşburnu tiplerinin (rosa spp.) Tokat ekolojik koşullarına adaptasyonu (seleksiyon ıı)”. ıı. ulusal üzümsü meyveler sempozyumu 14-16 eylül 2006 tokat. bildiri kitabı, s: 157-162, 2007.
• Güneş, M., & Şen, S. M.(2001). Tokat yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (Rosa spp) seleksiyon yoluyla ıslahı üzerinde bir araştırma. Bahçe 30(1– 2):9–16.
• Güneş, M.(1997). Tokat Yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (Rosa spp.) seleksiyon yoluyla ıslahı ve çelikle çoğaltılması üzerine bir araştırma. Doktora Tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı.
• Güneş, M., Güneş, S., & Dölek, Ü.(2017). ‘Yıldız’ Kuşburnu çeşidinin bazı fenolojik pomolojik ve morfolojik özellikleri. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 34(1), 170-178.
• Güneş, S. (2011). Ümitvar bir kuşburnu (Rosa canina) Genotipinin farklı iki lokasyondaki fenolojik, morfolojik ve pomolojik özellikleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı.
• Karaçalı, İ.(1990). ‘‘Bahçe ürünlerinin muhafazası ve pazarlanması’’, Ege Üniv. Zir. Fak.Yayınları S. 494.
• Karakuş, S., & Bostan, Z. S.(2017). Akıncılar (Sivas) yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnu genotiplerinin (Rosa spp.) seleksiyon yoluyla ıslahı. Nevşehir Bilim Ve Teknoloji Dergisi, 6, 215-225.
• Kazankaya, A., Yılmaz H., & Yılmaz, M. (2001). Adilcevaz yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnu (Rosa spp.) seleksiyonu. Yüzüncü Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 11(2), 29-34.
• Kazankaya, A., Yörük, E., & Doğan, A. (2004). Effect of IBA on rooting of Rosa canina hardwood cuttings from Lake Van Region, Turkey. In I.International Rose Hip Conference, 690 (pp. 153-158).
• Kınık, E. D., & Çelikel, F. G.(2020). Mikoriza ve oksin uygulamalarının kuşburnu (Rosa canina l.) çeliklerinin çoğaltılması üzerine etkisi. Uluslararası Tarım Ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi, 6(1), 1-7.
• Leahu, A., Damian, C., Oroian, M., Ropciuc, S., & Rotaru, R. (2014). Influence of processing on vitamin c content of rosehip fruits. Animal Science And Biotechnologies, 47(1), 116-120.
• Lind, D.A., Marchal, W.G., & S.A. Wathen.(2005).“Statistical techniques in business and economics”, 12th Edition, Mcgraw-Hill Irwin, New York, 2005.
• Oblak, M.(1980). Contribution to studying some pomological properties of indigenous small fruit species in Slovenja. Productions Spontenees,Cooloque, Comlar. 17–20 Juin 1980, Paris, France, 49–57.
• Öztürk, B., Karakaya, O., Yıldız, K., & Saraçoglu, O.(2019). Effects of aloe vera gel and map on bioactive compounds and quality attributes of cherry laurel fruit during cold storage. Scientia Horticulturae, 249, 31-37.
• Önal, A., & Oruç, Ş.(2012). Kuşburnu (Rosa canina L.) meyvelerinden elde edilen ekstrakt ile pamuklu ve yünlü kumaşların boyanma özelliklerinin incelenmesi. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, (1), 21-26.
• Öz, M., Baltacı, C., & Deniz, İ. (2018). Gümüşhane yöresi kuşburnu (Rosa canina l.) ve siyah kuşburnu (rosa pimpinellifolia l.) meyvelerinin c vitamini ve şeker analizleri. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 8(2), 284-292.
• Sayılı, M., Adıgüzel, F., & Gözener, B.(2010). Tokat ili merkez ilçede kuşburnu ürünleri durumları ve tüketimde etkili faktörlerin belirlenmesi, Tarım Ekonomisi Dergisi 2010; 16(2): 33 – 43.
• Taşova, M., Ergüneş, G., Gerçekcioğlu, R., & Karagül, Ş.(2019). "Konvektif ve mikrodalga yöntemlerle kurutulan kuşburnu meyvelerinde kalite değişimleri", Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 341308-8769., doi: 10.7161/omuanajas.541230 (yayın no: 5651612).
• Uçaral, H. (2017). Yozgat ve ilçelerinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (Rosa spp.) seleksiyon yoluyla ıslahı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yozgat Bozok Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
• User, E. T.(1967). Memleketimizde orta ve kuzey anadolu’da yetişen kuşburnunun c vitamini bakımından durumu, bununla ilgili halk gelenekleri hakkında bir araştırma. Türk Hijyen Ve Tecrübi Biyoloji Dergisi, 27(1), 39-60.
• Yamankaradeniz, R.(1983). Farklı oluşum aşamalarındaki kuşburnu (Rosa spp.)'nun fiziksel ve kimyasal nitelikleri, Gıda, 8(4):151-156.
• Yamankaradeniz, R. (1982). Erzurum yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnunun bileşimi ve değerlendirme olanakları üzerine araştırmalar (Doktora Tezi). Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Erzurum.
• Yıldız, Ü., & Çelik, F.(2011). Muradiye (Van) yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnu (Rosa spp.) genetik kaynaklarının bazı fiziko-kimyasal özellikleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(2), 45-53.