A study on the physicochemical properties of honeys purchased by the Agricultural Credit Cooperative in Bingöl

Abstract

This study was conducted to determine the physicochemical properties and quality of honey produced in Bingöl province and purchased by the Agricultural Credit Cooperative. Through the Agricultural Credit Cooperative, quality analyses of honey samples collected from beekeepers in Bingöl were conducted in accredited laboratories, and those that met the standards were purchased and marketed. This practice is of great importance for improving the quality of Bingöl honey and ensuring its sustainability. Therefore, the analysis results of honey collected from producers over the past six years (2019-2024) were examined and evaluated. When the quality characteristics of the honey were analyzed by year, significant differences were observed between years for some parameters. The average values of moisture content (16.84%), diastase number (20.72), electrical conductivity (0.28 mS/cm), proline value (608.25 mg/kg), delta C13 protein value (-0.887%), free acidity (16.94 meq/kg), HMF value (2.88 mg/kg), C4 sugar content (0.20%), difference between C13 values (0.08%), delta C13 raw honey value (-0.895%), fructose content (40.45%), glucose content (32.59%), maltose content (0.06%), sucrose content (0.24%), fructose/glucose ratio (1.24) and fructose + glucose ratio (73.11 g/100 g) of honey samples were determined. The differences in delta C13 protein values, delta C13 raw honey values, fructose contents, and glucose contents between the years were found to be significant (P≤0.05), while the differences in other characteristics were found to be insignificant. All the honey samples produced and analyzed between 2019 and 2024, and purchased, were found to comply with the Turkish Food Codex Honey Communique (2020/7). In conclusion, considering the support provided by the Agricultural Credit Cooperative to producers during the production and marketing stages, as well as the economic and health-related benefits offered to consumers, it would be beneficial to continue this practice until producers reach the desired level of production awareness.

Keywords

• Bingöl honey
• honey quality
• delta C13 values
• fructose/glucose ratio
• marketing.

Bingöl ilinde Tarım Kredi Kooperatifi tarafından satın alınan balların fizikokimyasal özellikleri üzerine bir araştırma

Öz

Bu çalışma, Bingöl ilinde üretilen ve Tarım ve Kredi Kooperatifi tarafından satın alınan balların fizikokimyasal özelliklerinin ve kalitesinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Tarım ve Kredi Kooperatifi aracılığıyla, Bingöl’de üretim yapan arıcılardan alınan balların akredite laboratuvarlarda kalite analizleri yapıldıktan sonra standartlara uygun olanları satın alınarak pazarlanmaktadır. Bu uygulama, Bingöl balının kalitesinin arttırılması ve bu kalitenin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, son 6 yıllık dönemde (2019-2024 yılları) üreticilerden alınan balların analiz sonuçlarına ilişkin değerler incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Balların kalite özellikleri, incelenen yıllara göre analiz edildiğinde bazı parametreler bakımından yıllar arasında önemli farklılıklar gözlenmiştir. Bal örneklerinin nem içeriği (%16,84), diastaz sayısı (20,72), elektriksel iletkenlik (0,28 mS/cm), prolin değeri (608,25 mg/kg), delta C13 protein değeri (%-0,887), serbest asitlik (16,94 meq/kg), HMF değeri (2,88 mg/kg), C4 şeker içeriği (%0,20), C13 değerleri arasındaki fark (%0,08), delta C13 ham bal değeri (%-0,895), fruktoz içeriği (40,45), glikoz içeriği (%32,59), maltoz içeriği (%0,06), sakaroz içeriği (%0,24), fruktoz/glikoz oranı (1,24) ve fruktoz + glikoz oranı (73,11 g/100 g) değerlerinin ortalamaları belirlenmiştir. Delta C13 protein değerleri, delta C13 ham bal değerler, fruktoz oranları ve glukoz oranları bakımından yıllar arasındaki farklılıklar önemli (P≤0.05) olurken, diğer özellikler arasındaki farklılıklar önemsiz bulunmuştur. 2019-2024 yıllarında üretilen ve analiz edilerek satın alınan balların tümünün Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği'ne uygun olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, Tarım ve Kredi kooperatifinin hem üreticiye sağladığı üretim ve pazarlama aşamalarındaki destekler, hem de tüketiciye ekonomik yönden ve sağlıklı gıda tüketimi açısından sağladığı yararlar değerlendirildiğinde, üreticinin arzu edilen üretim bilinci düzeyine ulaşıncaya kadar bu uygulamanın sürdürülmesi yararlı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Bingöl balı
• bal kalitesi
• delta C13 değerleri
• fruktoz/glukoz oranı
• pazarlama.

Kaynakça

1. Acar, İ., & Yıldırım, İ. (2000). Mandıra işleten dönerlere tarımsal kalkınma kooperatifine ortak işletmelerin ekonomik analizi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi, 10(1), 61–70.
2. Abu-Tarbousch, H. M., Al-Kahtani, H. A., & El-Sarrage, M. S. (1993). Floral-type identification and quality evaluation of some honey types. Food Chemistry, 46, 13–17.
3. Akyüz, N., Bakırcı, İ., Ayar, A., & Tunçtürk, Y. (1995). Van piyasasında satışa sunulan balların bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri ve bunların ilgili standarda uygunluğu üzerinde bir araştırma. Gıda, 20(5), 321–326.
4. Anonymous, (2012). Türk Gıda Kodeksi 2012/58 Sayılı Bal Tebliği. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/07/20120727-12.htm (Erişim tarihi 03.10.2025 )
5. Anonymous. (2024a). Tarım Kredi Kooperatifleri. https://www.tarimkredi.org.tr/ (Erişim tarihi 03.10.2025 )
6. Anonymous. (2024b). Türkiye İstatistik Kurumu. http://www.tuik.gov.tr (Erişim tarihi 07.10.2025 )
7. Anonymous (2025). Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği. [e-mail]. Ankara (Erişim tarihi 01.10.2025)
8. Anonymous, (2024c). Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri. Ankara. (Erişim tarihi 04.10.2025)

9. Batu, A., Küçük, E., & Çimen, M. (2013). Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Bölgeleri çiçek ballarının fizikokimyasal ve biyokimyasal değerlerinin belirlenmesi. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 8(1), 52–62.
10. Bilgen Çınar, S. (2010). Türk çam balının analitik özellikleri. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Doktora tezi, Ankara.
11. Bozkurt, M., & Aydoğan, A. (1986). Research on the chemical composition of honeys from different regions of Turkey. Tin-Biyoloji Dergisi, 43(1), 1–22.
12. Costa, L. S. M., Albuquerque, M. L. S., Trugo, L. C., Quinteiro, L. M. C., Barth, O. M., Ribeiro, M. C., & DeMaria, A. B. (1999). Determination of non-volatile compounds of different botanical origin Brazilian honeys. Food Chemistry, 64, 1–6.
13. Çetin, K., Akın, E., & Uçurum, H. (2011). Piyasada satılan çiçek ballarının kalite kriterlerinin belirlenmesi. Gıda ve Yem Bilimi-Teknolojisi Dergisi, 11, 49–56.
14. Çiftçi, M., & Parlat, S. S. (2018). Konya bölgesindeki marketlerde satılan farklı ticari çiçek ballarının bazı kimyasal özelliklerinin Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliğine uygunluğunun araştırılması. Selçuk Journal of Agriculture and Food Sciences, 32(1), 38–42.
15. Çıkın, A., & Yercan, M. (1995). Tarımda üretici örgütlenmesi. Türkiye Ziraat Müh. IV. Teknik Kongresi, TOBB, Ziraat Mühendisleri Odası, Ankara.
16. Doğan, M. (2013). Ege bölgesinde üretilen hayıt ve çam ballarında ısıtmanın ve depolama süresinin hidroksimetilfurfural miktarı ve diastaz sayısı üzerine etkileri. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Yüksek lisans tezi, Aydın.
17. Genç, F., & Dodoloğlu, A. (2011). Arıcılığın temel esasları. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ofset Tesisi.
18. Gomes, S., Dias, L. G., Moreira, L. L., Rodrigues, P., & Estevinho, L. (2010). Physicochemical, microbiological and antimicrobial properties of commercial honeys from Portugal. Food and Chemical Toxicology, 48, 544–548.
19. Gültekin-Özgüven, M., Berktaş, İ., Gönül, Ö., & Özçelik, B. (2020). Development of dark chocolate enriched with matcha green tea (Camellia sinensis). GIDA – The Journal of Food, 45(5), 850–860. https://doi.org/10.15237/gida.GD20034
20. Kahraman, T., Büyükünal, S. K., Vural, A., & Altunatmaz, S. S. (2010). Physico-chemical properties in honey from different regions of Turkey. Food Chemistry, 123(1), 41–44.
21. Kaplan, H. B. (2014). Ege bölgesi ballarının kimyasal özellikleri [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi].
22. Kurt, A., & Yamankaradeniz, R. (1982). Erzurum ili merkezinde tüketilen süzme ballar üzerinde bir araştırma. Gıda, 7(3), 115–120.
23. Küçük, M., Kolaylı, S., Karaoğlu, Ş., Ulusoy, E., Baltacı, C., & Candan, F. (2007). Biological activities and chemical composition of three honeys of different types from Anatolia. Food Chemistry, 100, 526–534.
24. Mendes, E., Brojoproença, E., Ferreira, I. M. P. L. V. O., & Ferreira, M. A. (1998). Quality evaluation of Portuguese honey. Carbohydrate Polymers, 37, 219–223.
25. Mutlu, C., Erbaş, M., & Arslan, T. S. (2017). Bal ve diğer arı ürünlerinin bazı özellikleri ve insan sağlığı üzerine etkileri. Akademik Gıda, 15, 75–83.
26. Ötleş, S. (1995). Bal ve bal teknolojisi: Kimyası ve analizleri (Yayın No. 2). Ege Üniversitesi Matbaası.
27. Özbek, H. (2003). Türkiye’de arılar ve tozlaşma sorunu. Uludağ Arıcılık Dergisi, 3(3), 41.
28. Özgüven, M.G., Demircan, E & Özçelik, B., (2020). Çeşitli yörelerimizde üretilen çiçek ballarinin fizikokimyasal özelliklerinin belirlenmesi ve Türk Gıda Kodeksi’ne uygunluğunun değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi Sayı 20, S. 321-326.
29. Pehlivan, T., & Gül, A. (n.d.). Türkiye’de üretilen keçiboynuzu, kekik ve sütleğen ballarının kimyasal özellikleri. MKÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(1), 48–56.
30. Rodriguez, C., Mayo, J. C., Sainz, R. M., Antolín, I., Herrera, F., Martín, V., & Reiter, R. J. (2004). Regulation of antioxidant enzymes: A significant role for melatonin. Journal of Pineal Research, 36(1), 1–9. https://doi.org/10.1046/j.1600-079X.2003.00092.x
31. Singh, I. & Singh, S., (2018). Honey moisture reduction and its quality. J Food Sci Technol. 2018 Jul 24;55(10):3861–3871. doi: 10.1007/s13197-018-3341-5.
32. Sunay, A. E., & Boyacıoğlu, D. (2008). Türk çam balının belirleyici özellikleri. 1. Uluslararası Muğla Arıcılık ve Çam Balı Kongresi, 25–27 Kasım, Muğla.
33. Sunay, E., Altıparmak, Ö., Doğaroğlu, M., & Gökçen, J. (2003). Türkiye’de ve dünyada bal üretimi, ticareti ve karşılaşılan sorunlar. II. Marmara Arıcılık Kongresi, 151–178.
34. Tolon, B. (1999). Muğla ve yöresi çam ballarının biyokimyasal özellikleri üzerine bir araştırma. Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Doktora tezi, İzmir.
35. Turan, A., & Mülayim, Z. G. (1994). Süt fabrikası işleten Tonya ve bütün köylerini kalkındırma kooperatifinin tarımsal kooperatif işletmeciliği yönünden analizi. 94 Kooperatifçilik Yıllığı, Türk Kooperatifçilik Kurumu Yayın No: 85, 34–45.
36. Yıldız, İ., Göçrasgele, P., & Kekeçoğlu, M. (2016). Çam, pamuk, yayla ve ayçiçeği ballarının fiziko-kimyasal özelliklerinin belirlenmesi. Uludağ Arıcılık Dergisi, 16(1), 12–19.
37. Yücel, B. (2008). Çam balı ile ilgili genel özellikler. 1. Uluslararası Muğla Arıcılık ve Çam Balı Kongresi, 25–27 Kasım, Muğla.