Bir Tutam Baharat Filminde Yemek ve Kültürel Bellek: Sinegastronomik Bir Çözümleme

Öz

Bu çalışma, Bir Tutam Baharat (2003) filminde yemek, baharat, mutfak ve sofra imgelerinin kültürel belleğin kurulmasındaki işlevini sinegastronomik bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışmanın temel hareket noktası, filmde gastronomik unsurların yalnızca anlatıyı destekleyen estetik ya da dekoratif öğeler olarak değil, geçmişin hatırlanmasını ve kuşaklar arasında aktarılmasını sağlayan kültürel göstergeler olarak kullanılmasıdır. Bu doğrultuda araştırma, yemek ve baharat temsillerinin Fanis’in çocukluk belleği, aile ilişkileri, yerinden edilme deneyimi ve İstanbul’a yönelik hatırlama pratikleriyle nasıl ilişkilendirildiğine odaklanmaktadır.

Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yapılandırılmış ve film, sinegastronomi ile kültürel bellek ekseninde önceden belirlenen çözümleme kategorileri doğrultusunda betimsel analiz tekniğiyle incelenmiştir. Film, özellikle Fanis karakterinin çocukluk belleği, dedesi Vassilis ile kurduğu ilişki, İstanbul ve Atina arasındaki mekânsal karşıtlık, baharatların sembolik anlamları ve sofra ritüellerinin kimlik kurucu işlevi üzerinden ele alınmıştır. Çözümleme sonucunda, filmde yemeğin yalnızca geçmişi hatırlatan nostaljik bir unsur olmadığı; aynı zamanda kaybedilen mekânı yeniden kuran, sürgün deneyimini anlamlandıran ve diasporik aidiyeti sürdüren kültürel bir pratik olduğu görülmüştür. Karabiber, tarçın ve tuz gibi baharatlar; acı, aşk, kayıp, denge ve yaşamın sürekliliği gibi anlamlarla ilişkilendirilerek karakterlerin iç dünyasını ve tarihsel deneyimlerini ifade eden göstergelere dönüşmektedir.

Çalışma, Bir Tutam Baharat (2003) filminde gastronomik imgelerin bireysel hatırlama ile kültürel bellek arasında aracılık eden temel anlatı unsurlarına dönüştüğünü ortaya koymaktadır. İstanbul, Fanis’in çocukluk deneyimleri, aile ilişkileri, tatlar ve kokular aracılığıyla yeniden kurulan duyusal bir bellek mekânı olarak temsil edilirken; Atina yerinden edilme sonrasında belleğin ve kültürel aidiyetin yeniden üretildiği mekân olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda film, yemek pratiklerini geçmişin hatırlanmasını, aktarılmasını ve gündelik yaşam içerisinde yeniden 

Anahtar Kelimeler

• Bir Tutam Baharat
• Sinegastronomi
• Kültürel bellek
• Gastronomik temsil
• Yemek

Destekleyen Kurum

Çalışmayı destekleyen bir kurum bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Çalışma, etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz, literatür taraması ve benzeri tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davranıldığı, Committee on Publication Ethics (COPE)'in tüm şartları kabul edilerek etik görev ve sorumluluklara riayet edildiği taahhüt edilmiştir.

Food And Cultural Memory in a Touch of Spice: A Cine-Gastronomic Analysis

Öz

This study examines the functions of food, spices, the kitchen, and dining table imagery in the construction of cultural memory in A Touch of Spice (2003) through a cine-gastronomic approach. The study is based on the premise that gastronomic elements in the film do not function merely as aesthetic or decorative devices supporting the narrative, but rather as cultural signs that enable the remembrance of the past and its transmission across generations. Accordingly, the research focuses on how representations of food and spices are associated with Fanis’s childhood memories, family relationships, experience of displacement, and practices of remembering Istanbul.

The research was designed within a qualitative research framework, and the film was examined through descriptive analysis based on predefined analytical categories developed around the axes of cine-gastronomy and cultural memory. The film was analyzed particularly through Fanis’s childhood memories, his relationship with his grandfather Vassilis, the spatial contrast between Istanbul and Athens, the symbolic meanings attributed to spices, and the identity-forming function of dining rituals. The analysis revealed that food in the film is not merely a nostalgic element evoking the past; it also functions as a cultural practice that reconstructs a lost place, gives meaning to the experience of exile, and sustains diasporic belonging. Spices such as black pepper, cinnamon, and salt are associated with meanings including pain, love, loss, balance, and the continuity of life, thereby becoming signs that express both the characters’ inner worlds and their historical experiences.

The study demonstrates that gastronomic imagery in A Touch of Spice (2003) becomes a central narrative device mediating between individual recollection and cultural memory. Istanbul is represented as a sensory site of memory reconstructed through Fanis’s childhood experiences, family relationships, tastes, and smells, whereas Athens emerges as a space in which memory and cultural belonging are renegotiated following displacement. In this context, the film employs food practices as a form of cultural memory through which the past is remembered, transmitted, and reproduced within everyday life.

Anahtar Kelimeler

• A Touch of Spice
• Cine-gastronomy
• Cultural memory
• Gastronomic representation
• Food

Destekleyen Kurum

There is no organization supporting this study.

Etik Beyan

The study does not require ethics committee approval. It is hereby declared that all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, literature review, and similar processes, were conducted in accordance with scientific ethical principles and rules, and that all conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE) were accepted, thereby complying with ethical duties and responsibilities.

Kaynakça

1. Akdemir Dilek, B. (2025). Digital dining tables: Visual consumption of cinematic gastronomy on Instagram. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 9(3), 289–324. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2025/ejnm_v9i3001.
2. Alpyıldız, E. (2022). Dijital kültür çağında geleneksel Türk yemek kültürü ve kuşaklararasılık. Folklor Akademi Dergisi, 5(2), 311–326. https://doi.org/10.55666/folklor.1114729.
3. Alpyıldız, E. (2023). Yemek ve bellek ilişkisinden hareketle Şemsi Yastıman’ın Memleket Hasreti şiirinde gastronostalji. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(41), 210–229. https://doi.org/10.12981/mahder.1244458.
4. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge, England: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511996306.
5. Baron, C., Carson, D., & Bernard, M. (2012). Appetites and anxieties: Food, film, and the politics of representation. Detroit, MI: Wayne State University Press.
6. Bower, A. L. (Ed.). (2004). Reel food: Essays on food and film. New York, NY: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203337233.
7. Boym, S. (2001). The future of nostalgia. New York, NY: Basic Books.
8. Cohen, R. (2008). Global diasporas: An introduction (2nd ed.). London, England: Routledge.

9. Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge, England: Cambridge University Press.
10. Doğan, M. (2024). Gastronomiye yeni bir kavram: Sinegastronomi. Hotel Restaurant & Hi-Tech Dergisi, (8), 1–7.
11. Duruz, J., & Manganas, N. (2023). Introduction to sticky memories: The emotional landscape of food special issue. PORTAL Journal of Multidisciplinary International Studies, 19(1–2), 1–8. https://doi.org/10.5130/pjmis.v19i1-2.8903.
12. Ekinci, E. İ., & Özkul, E. (2024). Semiotic analysis of table and food representation in Turkish cinema in the context of migration phenomenon: The migration trilogy example. Journal of Travel and Tourism Research, 25(25), 261–280. https://izlik.org/JA79BX78TP.
13. Fellner, A. M. (2013). The flavors of multi-ethnic North American literatures: Language, ethnicity and culinary nostalgia. In C. Gerhardt, M. Frobenius, & S. Ley (Eds.), Culinary linguistics: The chef's special (pp. 241–260). Amsterdam, Netherlands: John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/clu.10.10fel.
14. Geis, D. R. (2025). Culinary cinema: Appetite, narrative, and community in contemporary film. Lanham, MD: Lexington Books. https://doi.org/10.5040/9781978748545.
15. Grgić, A. (2015). Food as transnational object in Balkan cinema. East European Film Bulletin, (58). Retrieved from https://eefb.org/perspectives/food-as-transnational-object-in-balkan-cinema/.
16. Günaltay Başak, M. (2025). Birleşme ve aidiyetin simgesi olarak yiyecek ve içecek: “Bashu, Küçük Yabancı” filmine folklorik bir bakış. Aydın Türklük Bilgisi, 11(2), 177–199. https://izlik.org/JA83AX59WK.
17. Haboucha, R. (2020). Reimagined community in London: The transmission of food as heritage in the Afghan diaspora. In R. Matta, C.-E. de Suremain, & C. Crenn (Eds.), Food identities at home and on the move: Explorations at the intersection of food, belonging and dwelling (pp. 34–48). London, England: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003085430-4.
18. Halbwachs, M. (1992). On collective memory (L. A. Coser, Ed. & Trans.). Chicago, IL: University of Chicago Press.
19. Hedi Nairi, A. (2023). Food and foodways of the Maghrebian diaspora in Turkey: Identity, belonging, and integration. Moment Dergi, 10(1), 176–199. https://doi.org/10.17572/mj2023.1.176199.
20. Keller, J. R. (2006). Food, film and culture: A genre study. Jefferson, NC: McFarland.
21. Koçak, A., & Can Kösekahya, M. N. (2025). Anadolu’nun şifa yemeklerine işlevsel bir yaklaşım: Yemek ve Kültür Dergisi örneği. Aydın Türklük Bilgisi, 11(1), 77–100. https://izlik.org/JA44MJ46GK.
22. Kostopoulou, L. (2021). When food mobilizes emotions: Reaching foreign and domestic audiences. Digital Age in Semiotics & Communication, 4, 146–160. https://doi.org/10.33919/dasc.20-21.3-4.9.
23. Levent, S. (2016). Zorunlu göçe ilişkin belleğin oluşmasında filmlerin katkısı: Dedemin İnsanları ve Bir Tutam Baharat filmlerinin alımlanması. Moment Dergi, 3(2), 436–466. https://doi.org/10.17572/moment.410101.
24. Öztürk, A. (2025). Göç hikayeleri: Sinema perdesinde yaşamak. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 12(1), 58–81. https://izlik.org/JA94RR22GU.
25. Sağır, A. (2020). Yeni bir yaklaşım önerisi: Katmanlaşma teorisi bağlamında yemeğin sosyolojik izdüşümleri (Karabük örneği). İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 40(1), 309–338. https://doi.org/10.26650/SJ.2020.40.1.0023.
26. Straczuk, J. (2020). “I still remember this taste”: Senses and emotions in perceiving cultural change. Etnografia Polska, 64(1–2), 107–124. https://doi.org/10.23858/EP64.2020.005.
27. Şerbetçioğlu, N. (2025). Görkemli tabağın ardındaki yoksulluk: Hunger filminde iktidar, gösteri ve etik direniş. Tirebolu İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 2(2), 179–201. https://izlik.org/JA29ZC75RU.
28. Taranç, R. (2019). Akdeniz sinemasının genel özellikleri. Ö. Yılmazkol (Ed.), Akdeniz sineması (ss. 25–35) içinde. İstanbul, Türkiye: Doruk Yayınları.
29. Tekeli, M., Yıldırım, İ., & Çıtak, B. (2024). Kültürel miras unsuru olarak ulusal mutfağın sürdürülebilirliği: Gastromilliyetçilik çerçevesinde nitel bir araştırma. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(1), 45–65. https://doi.org/10.32572/guntad.1318209.
30. Tiryaki, S., & Mohammed, R. (2023). Yeni medya çağında dijital diaspora. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 50–59. https://izlik.org/JA33XP53XA.
31. Üçer, A. (2024). Collective memory according to Maurice Halbwachs. 4. Boyut Journal of Media and Cultural Studies, (25), 275–282. https://doi.org/10.26650/4boyut.2024.1541723.
32. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Ankara, Türkiye: Seçkin Yayıncılık.
33. Yumul, A. (2021). Ne yemeli? Nasıl yemeli? Nerede yemeli?: Yeşilçam filmlerinde sofra adabı. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi, (15), 64–77. https://izlik.org/JA68PY37BJ.
34. Yurtseven, B., & Oğuz, D. (2022). Kentsel yenileme kapsamında kentsel peyzajın “habitus” kavramı üzerinden değerlendirilmesi. Duzce University Journal of Science and Technology, 10(3), 1136–1150. https://doi.org/10.29130/dubited.943176.