Histeri Belası: Medea vs Hedda Gabler

Öz

Tüm dünyada ‘histeri’ ya da ‘isteri’ olarak bilinen, ani ve aşırı duygusal tepkimelerin yol açtığı psikosomatik ve psikonevrotik bozukluk; ilk kez tanılandığı çağlarda anatomik bilginin yetersizliği sebebiyle ‘rahim kaynaklı bir hastalık’ olarak tanımlanmış; antik zamanlardan on dokuzuncu yüzyıl sonlarına değin kadına özgü bir rahatsızlık olarak tıp literatüründe yer almıştır. Bu ‘bilimsel’ yanılgı yüzlerce yıl sürecek tarihsel bir yanılgıya kapı açmış ve birçok kadın için ezber bir yargıya varılmasına sebep olmuştur. Çağlar boyunca aklını işletmeye çalışan, duygusunu dile getirmeye cüret eden, kendini ifade etmeye,varlığını ispat etmeye çabalayan kadınlar histeri etiketi altında gizil ‘cinsel kıskançlık’ yargısıyla yaftalanmış; bu sözde rahatsızlığın giderilmesi adına ilkel tedavi yöntemlerine maruz bırakılmış ya da yalnızlaştırılmıştır. Bu çalışma, tiyatro sanatının en ünlü iki kadın karakterini, antik çağlardan Medea ve modern zamanlardan Hedda Gabler’i merkezine alarak, histeri mefhumunun tarihsel sürecini feminist bir bakış açısı ile tartışmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Histeri
• Medea
• Hedda Gabler
• Toplumsal Cinsiyet
• Tiyatro

Hysteria Trouble: Medea vs Hedda Gabler

Öz

The psychoneuratic disfunction which causes sudden and extreme emotional reactions is known as “hystreia” all around the world. During the ancient times it is first diognaised as “an uterus related disfunction” due to the lack of anatomical knowledge and it had defined as a female related disorder in medical litarature until the end of nineteenth century. This “scientific” delusion led to a historical mistake for centuries and caused a rote provision about numerous women. This delusion had put a label named as latent “sexual envy” on women who tried to prove their own exsistance, dared to express their feelings and their own identity and women were exposed of primitive approaches to cure the so-called disorder or they were isolated. The indicated study aims to debate the historical process of hysteria notion by centeralizing around two famous female theatre characters ,Medea from the ancient times and Hedda Gabler from modern times, from the feminist perspective.

Anahtar Kelimeler

• Hysteria
• Medea
• Hedda Gabler
• Gender
• Theatre

Kaynakça

1. Aydın, Suavi &Emiroğlu, Kudret, Antropoloji Sözlüğü, Ankara, Bilim Sanat Yay., 2009
2. Belkıs, Özlem, Feminist Tiyatro, İstanbul, Mitos Boyut Yay., 2015
3. Berktay, Fatmagül, Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın, İstanbul, Metis Yay., 2019
4. Budak, Selçuk, Psikoloji Sözlüğü, Bilim Sanat Yay., Ankara,2009
5. Case, Sue-Ellen, Feminizm ve Tiyatro, çev: Ayşan Sönmez, İstanbul, BGST Yay., 2010
6. Cavarero, Adriana, Platon’a Rağmen, çev:Bilge Tanrısever, İstanbul, Otonom Yay., 2017
7. Connel, R.W, Toplumsal Cinsiyet ve İktidar, çev:Cem Soydemir,, İstanbul, Ayrıntı Yay., 2019
8. Çabuklu, Yaşar, Toplumsalın Sınırında Beden, İstanbul, Kanat Yay., 2004

9. Erkızan-Beyaz, H.Nur, Aristotales Yazıları, Bursa, Sentez Yay., 2012
10. Ersöz-Günindi, Aysel, Toplumsal Cinsiyet Sosyolojisi, Ankara, Anı Yay., 2016
11. Euripides, Medea, çev: Metin Balay, İstanbul, Mitos Boyut Yay., 2002
12. Freud, Sigmund & Breuer, Josef, Histeri Üzerine Çalışmalar, çev: Emre Kapkın, İstanbul, Payel Yay., 2013
13. Hippokrates, Hippokrates Külliyatı, çev: Nur Nirven, İstanbul, Pinhan Yay., 2018
14. İbsen, Henrik, Hedda Gabler, çev: T.Yılmaz Öğüt, İstanbul, Mitos Boyut Yay., 2019
15. Mitchel, Juliet, Psikanalizm ve Feminizm, çev: Ayşe Kurtulmuş, İstanbul, Yaprak Yay., 1984
16. Mitchel, Juliet &Oakley,Ann, Kadın ve Eşitlik, çev:Fatmagül Berktay, İstanbul, Pencere Yay.,1998
17. Nişanyan, Sevan, Sözlerin Soyağacı, İstanbul, Everest Yay., 2012
18. Janet, Pierre, Histerinin Ana Semptomları, çev: Burcu Tümkaya, İstanbul, Pinhan Yay., 2020
19. Scott, Joan W., Feminist Tarihin Peşinde, çev: Fahriye Dinçer-Özlem Aslan, İstanbul, BGST, 2013
20. Uğurlu, Cemil, M, ‘Hipokrat’, Ankara Üniversitesi Tıp Fak. Mecmuası, Cilt:50, Sayı:2, 1997
21. Vernant, Jean-Pierre, Yunan Düşüncesinin Kaynakları, çev: Hüseyin Portakal, İstanbul, Cem Yay., 2017