Risk, Rekabet ve Koruma: Türkiye’de Mevduat Sigortası Sistemine Eleştirel Bir Yaklaşım
Öz
Bu çalışma, mevduat sigorta sisteminin teorik temellerinden başlayarak Türkiye’deki tarihsel gelişimini, mevcut yapısını ve uygulama sorunlarını ulusal ve uluslararası karşılaştırmalar ışığında incelemektedir. Türkiye’de 1933 yılında çıkarılan Mevduatı Koruma Kanunu ile başlayan mevduat güvence süreci, 1983 yılında TMSF’nin kurulmasıyla kurumsallaşmış ve 2000’li yıllarda risk temelli primlendirme modeline geçilmiştir.
Uluslararası uygulamalarla karşılaştırıldığında Türkiye’deki sistemin temel yapısal çerçevesi benzerlik gösterse de, uygulamada özellikle kamu bankalarına yönelik ayrıcalıklı puanlandırma sistemi, sigorta limitinin güncelliği, dijital finans sistemlerine adaptasyon ve şeffaflık konularında bazı sorunlar barındırdığı görülmüştür. Risk temelli prim sisteminde kamu bankalarına otomatik tam not verilmesi, rekabet eşitliği ilkesine aykırı bir durum yaratmakta ve sigorta sisteminin mali yükünün özel bankalar üzerinde yoğunlaşmasına neden olmaktadır.
Çalışmada bu sorunlara yönelik olarak, kamu-özel eşitliğinin sağlandığı bir puanlama sistemine geçilmesi, sigorta limitinin enflasyona endekslenerek düzenli güncellenmesi, kapsamın tüzel kişiler açısından farklılaştırılması gibi politika önerilerine yer verilmiştir. Bu öneriler, Türkiye’de hem finansal sistemin daha güçlenmesi hem de daha kapsayıcı, adil ve sürdürülebilir bir mevduat sigorta sisteminin oluşturulması için yol gösterici niteliktedir.
Anahtar Kelimeler
Mevduat Sigorta Sistemi, Finansal İstikrar, Rekabet Eşitliği, Kamu Bankaları
Destekleyen Kurum
Bulunmamaktadır.
Proje Numarası
1736104
Etik Beyan
u çalışmada yer alan tüm analiz ve değerlendirmeler, kamuya açık ikincil veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sürecinde herhangi bir deneysel uygulama yapılmamış, insan ya da hayvan denek kullanımı söz konusu olmamıştır. Dolayısıyla etik kurul onayı gerektirecek bir durum bulunmamaktadır.
Çalışma, akademik etik ilkelere uygun biçimde yürütülmüş olup, intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme, haksız yazarlık gibi etik dışı davranışlara başvurulmamıştır.
Yazar, bu beyanla birlikte çalışmanın tüm etik sorumluluğunu kabul ettiğini beyan eder.
Kaynakça
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu. (2005). Resmî Gazete, 1 Kasım 2005, Sayı: 25983 (Mükerrer). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5411&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- Akyüz, Y., & Boratav, K. (2003). The making of the Turkish financial crisis. World Development, 31(9), 1549–1566.
- Alper, C. E., & Öniş, Z. (2004). The Turkish banking system, financial crises and the IMF in the age of capital account liberalization: A political economy perspective. New Perspectives on Turkey, 30, 25–54.
- Anginer, D., Demirgüç-Kunt, A., & Zhu, M. (2014). How does deposit insurance affect bank risk? Evidence from the recent crisis. Journal of Banking & Finance, 48, 312–321.
- Barth, J. R., Caprio, G., & Levine, R. (2008). Rethinking bank regulation: Till angels govern. Cambridge University Press.
- Bryant, J. (1980). A model of reserves, bank runs, and deposit insurance. Journal of Banking & Finance, 4(4), 335–344.
- Calomiris, C. W., & Jaremski, M. (2019). Stealing deposits: Deposit insurance, risk-taking, and the removal of market discipline in early 20th century banks. The Journal of Finance, 74(2), 711-754.
- CDIC. (2025). Canada Deposit Insurance Corporation – Coverage Overview. https://www.cdic.ca
- Cinskızan, K. (2024). Mevduat Sigorta Sistemi ve Finansal Sağlamlık İlişkisi -OECD ve IADI Üyesi Örnek Ülkeler Uygulaması-. Başkent Üniversitesi SBE Uluslararası Finans ve Bankacılık Anabilim Dalı Bankacılık ve Finans Doktora Tezi.
- Cull, R., Senbet, L. W., & Sorge, M. (2005). Deposit insurance and financial development. Journal of Money, Credit and Banking, 43–82.