Kadim Çağlardan Günümüze Tedavide Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Rolü

Öz

Bitkiler çok eski çağlardan bu yana sağlık, besin ve bazı diğer amaçlarla kullanılarak insanlığa hizmet etmektedir. Dolayısıyla bitkilerin tedavi amacıyla kullanıldığı yüzyıllar boyunca hekimlik ve eczacılık birbirinden ayrılmayan iki meslek olagelmiştir. Tarih öncesi çağlardan itibaren bitkilerin tedavi amacıyla kullanımına dair pek çok yazılı kaynak mevcuttur. Tedavide kullanılan bitkilerin bilimsel süzgeçten geçirilerek kullanımlarının sağlanması toplum sağlığı açısından önem ihtiva etmektedir. Tıbbın ve bitkilerle tedavinin gelişim sürecine bakıldığında, bu derlemede başta Mezopotamya kökenli olmak üzere kadim medeniyetler (Sümer, Babil, Hitit, Yunan, vs) ile Hint, Çin, Japon ve İslam medeniyetlerinin katkıları gözden geçirilmiştir. Bu derleme ile kadim bilgiler gün ışığına çıkartılmış olup, geleneksel bilgilerin modern fitoterapi araştırmalarında kullanılabilmesi için literatüre katkıda bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Tıbbi bitki
• Bitkilerle tedavi
• Fitoterapi

The Role of Medicinal and Aromatic Plants in the Treatment From Ancient Times

Öz

Plants have served humanity for health, food, and other purposes since ancient times. Therefore, medicine and pharmacy have been two professions that are not separated from each other for centuries, when plants were used for therapeutic purposes. There are many written sources about the therapeutic use of plants since prehistoric times. Ensuring the use of the plants used in treatment by passing them through a scientific filter is important in terms of public health. In this review, contributions of the ancient civilizations, particularly in Mesopotamia (e.g., Sumerian, Babillion, Hittite, Greek) as well as Indian, Chinese, Japanese, and Islamic civilizations, are briefly reviewed in the “General Information” section, considering the development process of medicine and herbal therapy.

Anahtar Kelimeler

• Medicinal plant
• Therapy with plant
• Phytotherapy

Kaynakça

1. Bayat AH. Tıp Tarihi Kitabı. İstanbul: Merkez Efendi Geleneksel Tıp Derneği, 2016: p. 34-240.
2. Lewis P. Tıp Tarihi (Çev. Dr. Güdücü N.), İstanbul: Hürriyet Matbaacılık A.Ş., 1998: p. 10.
3. Ronan CA. Bilim Tarihi. (Çev. İhsanoğlu E., Günergun F), Ankara: TÜBİTAK, 2003, p. 36.
4. Karaöz Arıhan S. Antik dönemde tıp ve bitkisel tedavi, Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Türkiye, 2003.
5. Lyons AS, Petrucelli JR. Medicine: An Illustrated History. New York: Harry N. Abrams Inc. Publishers, 1978: p. 12.
6. Asil E. Dünden bugüne eczacılık. Meslekiçi Sürekli Eğitim Dergisi (MİSED). 2001;12: 4-19.
7. Hajar R. The pulse in ancient medicine part 1. Heart Views. 2018;19(1):36-43.
8. Mandacı Uncu E. Eski Mezopotamya’da tıp. Int J History. 2013;5(5):107-118.

9. Retief FP, Cilliers L. Mesopotamian medicine. South Afr Med J. 2007;97(1):27-30.
10. Dafni A, Boeck B. Revisiting the medicinal plants of the Bible and the Holy Land. Res Outreach. 2020;114:122-125.
11. Sarı NH, Altıntaş A, Başağaoğlu İ, Özaydın Z, Doğan H, Ülman YI, Hot İ. Tıp Tarihi ve Tıp Etiği Ders Kitabı. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayın No. 00249, Fakülte Yayın No. 4711, 55-106, 2007.
12. Ünal A. Hitit Tıbbının Ana Hatları. Türk Tarih Kurumu, 1980:14(175):475-495.
13. Jaiswal YS, Williams LL. A glimpse of Ayurveda – The forgotten history and principles of Indian traditional medicine. J Tradit Complement Med. 2017;7(1):50-53.
14. Ravishankar B, Shukla VJ. Indian systems of medicine: A brief profile. Afr J Tradit Complement Altern Med. 2007;4(3):319-337.
15. Bodeker GC. Ayurvedic medicine. CMAJ. 1991;145(1):9-12.
16. Hankey A. Ayurvedic physiology and etiology: Ayurvedo Amritanaam. The doshas and their functioning in terms of contemporary biology and physical chemistry. J Altern Complement Med. 2001;7(5):567-574.
17. Zhu YP, Woerdenbag HJ. Traditional Chinese herbal medicine. Pharm World Sci. 1995;17(4):103-112.
18. Zhang ZJ, Wang XM, McAlonan GM. Neural acupuncture unit: A new concept for interpreting effects and mechanisms of acupuncture. Evid-Based Complement Altern Med. 2012;2012:429412.
19. Motoo Y, Arai I, Hyodo I, et al. Current status of Kampo (Japanese herbal) medicines in Japanese clinical practice guidelines. Complement Ther Med. 2009;17(3):147-154.
20. Motoo Y, Seki T, Tsutani K. Traditional Japanese medicine, Kampo: Its history and current status. Chin J Integr Med. 2011;17(2):85-87.
21. Arai YC, Makino I, Ikemoto T et al. Kampo for the treatment of pain in Japan: A review. Pain Ther. 2020;9(1):161-170.
22. Palgi P, Dorban J. An analysis of the self of the western physician: A study on the evolution of homo Hippocratus. Cult Med Psychiatry. 1997;21(3):261-281.
23. Uğurlu MC. Hipokrat. Ank Üniv Tıp Fak Mecmuası. 1997;50(2):67-78.
24. Singer C, Underwood EA. (1962). A Short History of Medicine (Second Edition), Oxford University Press, 12.
25. Sadeghi S, Ghaffari F, Heydarirad G, et al. Galen's place in Avicenna's the canon of medicine: Respect, confirmation and criticism. J Integr Med. 2020;18(1):21-25.
26. Afshar A, Tabrizi A. Razi and his concepts on bone and joint disorders. Arch Iran Med. 2020;23(9):624-628.
27. Abivardi C. Iranian Entomology - An Introduction: Volume 1: Faunal Studies, Springer-Verlag, 2001.
28. Ardi MN, Abdullah FM, Al-Tamimi S. Al Biruni: A Muslim critical thinker. Int J Nusantara Islam. 2016;4(1):1-12.
29. Beyler F. Ebü’l-Kasım ez-Zehravi ve Kitabu’t-Tasrif adlı eseriyle ilgili Rusça araştırmalar. J Acad Soc Sci Studies. 2020;13(79): 431-443.
30. Kahya E (çeviren). Kitab El-Tasrif Li Men Acize En At-Ta’lif. Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2019.
31. Acıduman A. İbn-i Sina'nın bilim tarihindeki yeri: Kuhn’ca bir yaklaşımla. Ank Üniv Tıp Fak Mecmuası. 2002;55(2):115-122.
32. Topkar K. Tercüme-i Müfredat-ı İbn Baytar. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Yayınları, 2017.
33. Dündar M, Emekli R, Şener E. Anadolu’daki tıbbın doğuşu, dünyadaki ilk tıp okulu olarak: Gevher Nesibe tıp medresesi ve darüşşifası. Bilimname. 2019;39:79-103.
34. Ünver AS. Osmanlı Türklerinde Hekimlik ve Eczacılık Tarihi Hakkında. İstanbul: Hüsnütabiat Basımevi; 1952:22.
35. Yılmaz N, Yılmaz C. Evliya Çelebi’nin seyahatnamesine göre Osmanlılarda sağlık hayatı. İçinde: Yılmaz N, Yılmaz C, editörler. Osmanlılarda Sağlık I. İstanbul: Biyofarma Yayınları; 2006:343-359.
36. Bilgin A. Osmanlılarda ilaç yapımında kullanılan tıbbî bitkiler. İçinde: Yılmaz, N, Yılmaz, C, editörler. Osmanlılarda Sağlık I. İstanbul: Biyofarma Yayınları; 2006:257-263.
37. Özvar E. Osmanlı dünyasında yazma eser üretkenliği. Sahn-ı Semân’dan Dârülfünûn’a, Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası (Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler) - XVII. Yüzyıl, İlk baskı. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları; 2017:19.
38. Kaya E. Envâ-ı Emrâz: İnceleme-Metin-Dizin. Yüksek lisans tezi. Çanakkale; 2009.
39. Bácskay A. Two Sumerian incantations against migraine (sag̃-ki-dab-ba) on amulets and cuneiform tablets. Revue d'Assyriol d'Archeol Orientale. 2019;113(1):175-188.
40. Džaja P, Severin K. Veterinary profession in Antiquity. Vet Stanica. 2019;50(6):577-586.