Gaziantep Bey Mahallesi Taş Ocağı Temizlik Çalışmalarında Ele Geçen Sırlı Seramik ve Porselen Buluntuların Müslim-Gayrimüslim İmar Faaliyetleri Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmanın konusunu, Gaziantep Oyun ve Oyuncak Müzesi avlusunda bulunan taş ocağı toprak dolgusunun 2010-2011 yıllarındaki temizlik çalışmalarında ortaya çıkan sırlı seramik malzeme grubu oluşturmaktadır. Tespitlerimize göre Roma Dönemi’nde su sarnıcı, sonrasında taş ocağı, sonrasında ahır ve ambar ve son yüzyılda ise yeni inşa edilen yapıların temel kazılarından çıkan toprakların atıldığı alan olarak kullanılmıştır. 2010-2011 yılı temizlik çalışmalarında bulunan sırlı-sırsız seramikler, lüleler, metal ve porselen buluntular ele geçmiş, müze girişinde üç adet vitrinde sergilenmiş ancak üzerine yayın yapılmamıştır. Sırlı seramik buluntular içinde 13. yüzyıla tarihlenen Rakka Seramiği, 9-14. yüzyıllar arasına tarihlenen kazımalı-akıtmalı seramikler, 16. yüzyıl ile 17 yüzyıl arasına tarihlenen Şam seramikleri, 9-14. yüzyıllar arasın tarihlendirilen kandiller ve 1836 yıllında Hollanda’da üretilen Çin desenli porselen parça görülmektedir. Benzer sırlı seramik ve porselen buluntuların 2021 yılında yapılan Çınarlı Parkı Sondaj Kazısı buluntuları içinde de görülmesi, Ortaçağ’da, günümüzde Bey Mahallesi olarak bilinen alanda İslamların meskûn olduğu bulgumuzu desteklemesi bakımından önemlidir. Sırlı seramik buluntuların lüks ve yarı lüks tüketim eşyalar olması döneminde İbn Eyüp Mahallesi olarak anılan bölgede gelir düzeyi yüksek nüfuzlu kişilerin meskûn olduğunu göstermektedir. Ortaçağ’a tarihlenen buluntuların toprak altında kalması ve son yüzyıllarda temel kazılarından çıkması bölgedeki yerleşimin bir dönem kesintiye uğradığını göstermektedir. K-6 ve K-23 numaralı buluntularda görülen yanık izleri bölgede bir dönem yaşanan işgal veya savaşı işaret etmesi bakımından mühimdir. Bölgedeki yerleşimin yaşanan bu işgal veya savaştan ötürü kesintiye uğraması ihtimali gözden kaçırılmaması gereken bir bulgudur. Taş ocağında bulunan sırlı seramik buluntuların 2023-2024 Şehitkâmil (Survey) Yüzey Araştırmasında da bulunması Ortaçağ’da İslamların Ayıntab kırsalında da meskûn olduklarını göstermektedir. Taş ocağı buluntuları arasındaki “TANCREDE” marka porselen Hollanda porseleni, Çınarlı Parkı sondaj kazısında bulunan “I. Poulos Smyrni” İzmir isminin geçtiği Yunan porseleni ve “Opaque De Sarreguemines” markalı Fransız porseleni bölgedeki ahalinin Avrupa ile ticari, siyasi ve sosyolojik ilişkilerini kanıtlayan buluntular olarak dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Rakka Seramiği
• Tand Sancai Seramiği
• Kazımalı Akıtmalı Seramik
• Bey Mahallesi
• Çınarlı Parkı Sondaj Kazısı

Destekleyen Kurum

Gaziantep Üniversitesi BAP

Proje Numarası

FEF.YLT.24.03

Teşekkür

FEF.YLT.24.03 Güneydoğu Anadolu Bölgesi Eyyûbî Dönemi Mimarisi (Diyarbakır, Gaziantep, Şanlıurfa, Silvan, Harran, Hasankeyf) Yüksek Lisans BAP projesi kapsamında bölgedeki Eyyûbî Dönemine tarihlenen mimari yapıların tespit edilmesi, belgelenmesi, envanterinin oluşturulması amaçlanmıştır. Bu amaçla başladığımız araştırma çalışmamızı finansal olarak desteklerinden dolayı Gaziantep Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Dairesine teşekkür ederiz.

Evaluating the Glazed Ceramic and Porcelain Finds Recovered During the Stone Quarry Cleaning Works in Gaziantep Bey Neighborhood in the Context of Muslim and Non-Muslim Urban Development Activities

Öz

The subject of this study is a group of glazed ceramic materials uncovered during the 2010-2011 cleaning of the quarry soil fill in the courtyard of the Gaziantep Game and Toy Museum. Our findings indicate that the site served as a water cistern during the Roman period, then as a quarry, then as a stable and warehouse, and, in the last century, as a dumping ground for soil from foundation excavations for newly constructed structures. Glazed and unglazed ceramics, pipes, metal, and porcelain artifacts were uncovered during the 2010-2011 cleaning efforts. These artifacts are displayed in three display cases at the museum entrance, but no publication has been published on them. Among the glazed ceramic artifacts are Raqqa pottery dating to the 13th century, incised and flowed ceramics dating from the 9th to 14th centuries, Damascus pottery dating from the 16th to 17th centuries, oil lamps dating from the 9th to 14th centuries, and a piece of Chinese patterned porcelain produced in the Netherlands in 1836. The occurrence of similar glazed ceramic and porcelain finds among the finds from the Çınarlı Park Drilling Excavation conducted in 2021 is significant, as it supports our finding that Muslims lived in the area now known as the Bey Neighborhood during the Middle Ages. The fact that the glazed ceramic finds were luxury and semi-luxury consumer goods indicates that the area, known as the İbn Eyüp Neighborhood during this period, was inhabited by high-income, influential individuals. The fact that the finds dating to the Middle Ages were buried underground and were recovered from foundation excavations in recent centuries indicates that settlement in the region was interrupted for a period. The burn marks seen in finds K-6 and K-23 are significant, as they indicate a period of occupation or war in the region. The possibility that settlement in the region was interrupted by this occupation or war is a finding that should not be overlooked. The presence of glazed ceramic finds found in the quarry during the 2023-2024 Şehitkamil (Survey) Survey also indicates that Muslims lived in the Ayıntab countryside during the Middle Ages. Among the quarry finds, the Dutch porcelain with the brand name "TANCREDE", the Greek porcelain bearing the name "I. Poulos Smyrni" İzmir, found in the Çınarlı Park drilling excavation, and the French porcelain with the brand name "Opaque De Sarreguemines" attract attention as finds that prove the commercial, political and sociological relations of the people of the region with Europe.

Anahtar Kelimeler

• Rakka Ceramics
• Tang Sancai Ceramics
• Incised and Slipped Ceramics
• Bey Neighborhood
• Çınarlı Park Borehole Excavation

Proje Numarası

FEF.YLT.24.03

Kaynakça

1. Acara-Eser, Meryem, “Divriği Kale Kazısı Sırlı Seramik Buluntuları: İlk Sonuçlar ve Yerel Üretim İzleri”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, S.37/1, 2020, ss.136-153.
2. Altın, Alper, Gaziantep Türk İslam Mimarisi (Eyyûbilerden Cumhuriyete), Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
3. Arda, Berna, Türk Tıp Tarihinde İlginç Bir Olay: Anadolu'da Yabancı Bir Tıp Okulu Gaziantep Amerikan Hastanesi, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, C.46 (2), 1993, ss.327-340.
4. Arık, Rüçhan, “Selçuklu Saraylarında Çini”, ed. Gönül Öney-Zehra Çobanlı, Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, İstanbul: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2007, ss.73-104.
5. Aslanapa, Oktay, Anadoluda Türk Çini ve Keramik Sanatı, İstanbul: Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1965.
6. Avşar, Mezahir, Lale Avşar, “Orta Çağ İslam Kazımalı-Akıtmalı Seramikler ve Taklid Teorisi”, Akademik Bakış Dergisi, S.39, 2013, ss.1-13.
7. Aykaç, Razan, “Suriye Şam Milli Müzesindeki Türk İslam Dönemine Ait Eserlerden Örnekler”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, S.10/3, 2021, ss.1246-1270.
8. Bağbaşı, Tuğba, “Kayseri Arkeoloji Müzesi ve Kayseri Selçuklu Uygarlığı Müzesindeki Selçuklu Dönemi Seramik Kandilleri”, Mecmua Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5/10, 2020, ss.416-439.

9. Başgelen, Nezih, Dünya Kültür Mirasında Gaziantep, İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 1999.
10. Bayraktar, Hilmi, Ayntâb Vakıfları, Konya: Palet Yayınları, 2014.
11. Bulut, Nagihan, “II. Dünya Savaşı Yıllarında (1939-1945) Bir Müzenin Doğuşu: Sabahat Göğüş ve Gaziantep Arkeoloji Müzesi”, Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3, 01 Aralık 2025, ss.27-44.
12. Cansunar-Yetkin, Gaye, Gaziantep Geleneksel Mimarisinde Taş Malzemenin Kullanımı ve Korunmasına Yönelik Yöntem Araştırması, İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Doktora Tezi, 2019.
13. Cephanecigil, Gül, “Preliminary Remarks on the Late Ottoman Churches in Aintab”, ITU A|Z, Vol.12, No.2, July 2015, pp.131-143.
14. Cuinet, Vital, La Turquie D’Asie Geographıe Admınıstratıve, Vol.II, Paris: Ernest Leroux, 1891.
15. Çağbayır, Yaşar, Ötüken Türkçe Sözlük, İstanbul: Ötüken Yayınları, C.1, 2007.
16. Çam, Nusret, Türk Kültür Varlıkları Envanteri Gaziantep, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2006.
17. Çayan, Servet, “Geleneksel Antep Evlerinde Duvar ve Tavan Resimleri”, Uluslararası Çağlar Boyunca Hatay ve Çevresi Arkeolojsi Sempozyumu Bildirileri, (21-24 Mayıs 2013), Antakya: Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları, 2014, ss.377-396.
18. Çeken, Muharrem, “Kubad Abad Sarayı Kazısı Selçuklu Seramikleri”, ed. Gönül Öney-Zehra Çobanlı, Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, İstanbul: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2007, ss.108-119.
19. Çelebi, İlyas, “Vefk”, İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, C.42, 2012, ss.605-607.
20. Çınar, Hüseyin, 18. Yüzyılın İlk Yarısında Ayıntâb Şehri’nin Sosyal ve Ekonomik Durumu, İstanbul: İÜ. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2000, s.36.
21. Çulpan, Cevdet, Türk Taş Köprüleri Orta Çağdan Osmanlı Devri Sonuna Kadar, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2002.
22. Demir, Enver, “Ayıntab’da Bir Cami Kilise: Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Kurtuluş Cami)”, Ortadoğu ve Göç, C.11, S.1, 2021, ss.111-132.
23. Demir, Timur, Gaziantep’te 19. Yüzyıldan Günümüze Gerçekleştirilen Arkeolojik Çalışmalar, Rıfat Ergeç Armağanı, Gaziantep: Bilgi Kültür Sanat Yayınları, 2019, ss.111-125.
24. Durma, Abdulhalim, Evliyalar Şehri Gaziantep, Samsun: Erol Yayıncılık, 2015.
25. Engin, Atilla, ve diğerleri, “Gaziantep Savunması ile İlgili Bir Kentsel Arkeoloji Çalışması: Çınarlı Parkı Sondaj Kazısı”, Gaziantep’in Kurtuluşunun 100. Yılında Mîsâk-ı Milli ve Güney Hattı, Gaziantep: Gazi Kültür AŞ. Yayınları, 2022.
26. Evişen, Abdulkadir, Gaziantep’te Söylenen Deyimler ve Atasözleri Sözlüğü, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2023.
27. Eyice, Semavi, “Hüsrreviyye Cami”, İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1999, C.19, s.57,58.
28. Fehervari, Geza, Ceramics of the İslamic World in the Tareq Rajab Museum, London, New York: İ.B.Tauris Publishers, 2000.
29. Gaziantep Kültür Envanteri, Gaziantep: Gaziantep Valiliği, 2005.
30. Gibson, Melanie, ‘An Oriental Kiosk’: the Building of the ‘Arab Hall’ at Leighton House in London: Orientations, 51/2, 2020, pp.2-15.
31. Grube, Ernst J. İslamic Pottery of the 8 to the 15 Century in the Keir Collection, London: Faber & Faber Limited, 1976.
32. Göğüş-Atay, Zülal, M. Oğuz Göğüş Arşivi’nden Antep Harbi, Gaziantep: Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı Kültür Yayınları, 2011.
33. Gök, Turgay, “Kadı Kemaleddin (Boyacı) Cami Banisi ve İnşa Tarihi ile İlgili Önermeler”, Gaziantep: Arulis Dergisi, S.11, 2022, ss.47-51.
34. Gök, Turgay, “Gaziantep’te Bir Mimar Sinan Eseri: Şeyh Fethullah Zaviyeli-Cami Mimarisinde Sembolizm”, Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi, C.6, S.1 (Haziran 2023), ss.28-86.
35. Gül, Gonca, Gaziantep ili Bey (Kayacık) Mahallesi Geleneksel Doku Koruma ve Geliştirme Önerisi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Gazi Üniversitesi, 2005.
36. Güllü, Ramazan Erhan, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Gaziantep Ermenileri, İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
37. Güllüce, Hamza, Ahmet Beyazlar, “Gaziantep Kalesi 2003 Yılı Kazısı”, 14. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu (30 Nisan – 2 Mayıs 2004) Ürgüp/Nevşehir, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2005.
38. Günel, Emel, Mimarlıkta Bağlam ve Bağlam Kriterleri; Gaziantep Bey Mahallesi Geleneksel Evleri Örneği, Adana Çukurova Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
39. Güzelbey, Cemil Cahit, “Ömeriye Camiinin Asıl Adı Nedir”, Gaziantep Kültür Dergisi, C.13, S.2, 10 Şubat 1971, ss.6,19.
40. Güzelbey, Cemil Cahit, Gaziantep Evliyaları, Gaziantep Kültür Yayınları, Gaziantep: Güneş Matbaası, 1964.
41. Haddon, Rosalind Wade, The Middle Islamic Finewares From the Syrian-German Excavations on the Aleppo Citadel, Proceedings of the 7th International Congress of the Archaeology of the Ancient Near East, Pt. 2, 2012, pp.675-690.
42. Henderson, Julian, Keith Challis, Sarah O'Hara, Sean McLoughlin, “Experiment and Innovation: Early Islamic Industry at al-Raqqa, Syria”, Antiquity, Vol. 79, 2005.
43. Hillez-Halifeoğlu, Semra, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Bulunan Ermeni Kiliseleri Koruma ve Kullanım Durumları, Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
44. Hortoğlu, Turgay, Antep’te bir Eyyûbî Sultanı Camisi: Gaziantep Kalesi El-Melikü'n-Nâsır II. Salahaddin Yûsuf Cami Mimarisi ve Restitüsyon Önerisi, Ankara: İksad Yayınevi, 2025.
45. Jenkins-Madina, Marilyn, Raqqa Revisited Ceramics of Ayyubid Syria, New York: Published by Metropolitan Museum df Art, 2006.
46. Kalender, Erol, Gaziantep Abdulkadir Kimya Evi Duvar Resimleri, Ankara: Duman Ofset, 1999.
47. Karadağ, Makbule, Kars Arkeoloji Müzesi’nden Bir Grup Pişmiş Toprak Kandil, Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
48. Karamağaralı, Nakış, “Ahlat Sırlı Seramikleri”, ed. Gönül Öney-Zehra Çobanlı, Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, İstanbul: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2007, ss.132-153.
49. Kıvrım, İsmail, “17. Yüzyılda Ayntab’da Müslim Gayrimüslim İlişkileri”, Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi, C.2 (1), 2019, ss.1-16.
50. Kocabaşoğlu, Uygur, Anadolu’daki Amerika, Kendi Belgeleriyle 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Amerikan Misyoner Okulları, Ankara: İmge Kitabevi, 2000.
51. Koparan, Engin, Gaziantep’te Bir Loca: Cenup Yıldızı, Mimar Sinan Dergisi, No: 154, 2012, ss.37-46.
52. Kulakoğlu, Fikri, Gaziantep Kalehöyük Kazıları, ed. Atilla Engin, Kutalmış Görkay, Prehistorik Dönemlerden Geç Antik Döneme Gaziantep Arkeolojisi, İstanbul: Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsü Yayınları, 2022, ss.83-94.
53. Kuyucu, Feyza, Yasemen Say Özer, “Hermann Jansen’in Planlama İlkelerini Gaziantep Kent Planı Üzerinden Okumak”, Mimarlık, sy. 409, (Eylül-Ekim 2019), ss.60-66.
54. Mcphıllıps, Stephen, “Twelfty Century Pottery From the Cıtadel of Damascus, Institut Francais du Proche-Orient”, Bulletin D'études Orientales, T. 53/54, (2001-2002), pp.139-155.
55. Mutlu, Hikmet Serdar, “Anadolu'da Ortaçağ Seramiklerinin Üretildiği Bir Merkez: Samsat”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.53, 2021, ss.183-202.
56. Necipoğlu, Gülru, Sinan Çağı Osmanlı İmparatorluğu’nda Mimarî Kültür, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2013.
57. Northedge, A.,“Thoughts on the Introduction of Polychrome Glazed Pottery in the Middle East” La Ceramique Byzantine et Proto-Islamique en Syria-Jordanie (Ive VIIe Siecles apr. J.-C.): Actes du Colloque Tenu a Amman Les 3, 4 et 5 Decembre 1994, ed. E. Villeneuve ve P.M. Watson, 207-14, Beirut: Institut Français d’Archeologie du Proche-Orient, 2001.
58. Oppenheim, Max Freiherrn Von, Inschriften aus Syrien, Mesopotamien und Kleinasien Arabische Inschriften, Vol.I, Leipzig: J. C. Hınrıchs’sche Buchhandlung, 1909, s.107.
59. Ögüt, Birgül, Michael Blömer, Matthias Lange, Eva Strothenke-koch, ve Deniz Yaşin, “Preliminary Report of the First Season of the ‘Land of the Storm God Survey’ in Şehitkamil, Gaziantep, Türkiye”, TARE: Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsü Dergisi, sy. 3 (Aralık 2023): pp.135-178.
60. Öğüt, Birgül, Matthias Lange, “2022 Yılı Gaziantep İli Şehitkamil İlçesi Yüzey Araştırması”, 43. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu 39, Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1, 2024.
61. Ölçer, Sevcan, “Harran Kazısında Ortaya Çıkarılan (2014-2017) İslami Dönem Seramiklerinin Ön Değerlendirilmesi”, ed. Mehmet Önal, v.d., Harran ve Çevresi Arkeoloji, Şanlıurfa: Şurkav, 2019, ss.419-436.
62. Ölçer, Sevcan, Harran Kazıları İslami Dönem Seramikleri, İzmir: Ege Üniversitesi, Doktora Tezi, 2020.
63. Ölçer, Sevcan, Harran Orta Çağ İslami Dönem Seramikleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2022.
64. Ölçer, Sevcan, “Harran Örnekleri Işığında Sıraltı Tekniğinde Rakka Seramikleri”, Sanat Tarihi Dergisi, 29(2), 2020, ss.831-859.
65. Özdeğer, Hüseyin, On altıncı Asırda Ayıntab Livası. İstanbul: İ. Ü. İktisat Fakültesi Yayınları, C.I, 1988.
66. Özmen, M. Elif, haz. Belgelerle Gaziantep. Ankara: T.C. Kalkınma Bakanlığı GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, 2012.
67. Öztaşkın, Muradiye, “Bizans’tan Osmanlı Dönemine Aphrodidias’taki Sırlı Malların Üretimi ve Kimlikleri”, Bizans Selçuklu ve Osmanlı Topraklarında Kültürel Üretim Aracı Olarak Sırlı Kaplar 13. Uluslararası Anamed Yıllık Sempozyumu içinde, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2021, ss.115-131.
68. Polat, Turgay, “Güneydoğu Anadolu Osmanlı Dönemi Camilerinde Çini Süsleme (Şanlıurfa ve Gaziantep Örnekleri)”, GSED, 27/47, 2021, ss.532-547.
69. Sarafian, Kevork Avedis, A Brief History of Aintab, U.S.A. 1957.
70. Sevim, Ali, Biyografilerle Selçuklular Tarihi İbnü’l-Adîm Bugyetü’t-taleb fi Tarihi Haleb (Seçmeler), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1982.
71. Sevim, Ali, “İbnü’l Adîm”, İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, C.20, 1999, ss.478-479.
72. Soysal, İlhami, Türkiye ve Dünyada Masonluk ve Masonlar, İstanbul: Der Yayınları, 1978.
73. Şeşen, Ramazan, Eyyûbîler (1169-1270), İstanbul: İSAM Yayınları, 2012.
74. Shen, Jingyi, Julian Henderson, Jane Evans, Simon Robert Chenery, F. Y. Zhao, “A Study of the Glazıng Technıques and Provenances of Tang Sancaı Glazes Usıng Elemental and Lead Isotope Analyses”, Archaeometry, 61/2, 2019, pp.358-373.
75. Sönmez, Zeki, Başlangıçtan 16. Yüzyıla Kadar Anadolu Türk İslam Mimarisinde Sanatçılar, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1995.
76. Strothenke-Koch, Eva, “Doliche Manastırı’ndan Sırlı Seramikler: Klikya Torosları ve Dicle Arasındaki Ticaret Yolları ve Bunların Sınırları Üzerine Ön Değerlendirme”, Bizans Selçuklu ve Osmanlı Topraklarında Kültürel Üretim Aracı Olarak Sırlı Kaplar 13. Uluslararası Anamed Yıllık Sempozyumu içinde, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2021, ss.191-213.
77. Tali, Şerife, “Sivas Müzesi’nde Bulunan Tihtap / Şifa Tasları Üzerine Bir Araştırma”, Sanat Tarihi Dergisi, 31/1, 2022, ss.123-153.
78. Tansü, Yunus Emre, Özgür Yücel, “Eyyûbiler Döneminde Ayıntab”, Tarihten Günümüze Ayıntab-Gaziantep, Ankara: Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2018.
79. Taşdelen, Hürol, TBMM, 1961-1980 Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosunda Mason Tartışmaları Deniz’lerin İdam Kararı ve Masonlar, Ankara: Şubat 2019.
80. Taşdelen, Hürol, Türkiye’de Mason Tarikatı Yasaklı Dönem 1935-1938 1936-1947, Ankara: Aralık 2019-a.
81. Taşdelen, Hürol, Türkiye’de Mason Tarikatı 1923-1935, Ankara: Aralık 2019-b.
82. Taşkın, Faruk, “Antep’te Bir Misyoner Üniversitesi: Merkezi Türkiye Koleji”, History Studies, C4 (4), 2012, ss.415-431.
83. Taşkın, Faruk, “Antep’te Bir Misyoner Hekim: Dr. Fred D. Shepard (1855”. Lokman Hekim Dergisi, 1/3, (01 Aralık 2011), ss.22-27.
84. Turan-Bakır, Sitare, Osmanlı Döneminde Şam Üretimi Çiniler, ed. Hasan Celal Güzel, Türkler Ansiklopedisi, 12, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002, ss.358-365.
85. Türkoğlu, İnci, Antik Çağdan Günümüze Türkiye’de Sinagog Mimarisi, İzmir: Ege Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2001.
86. Ünal, Zeynep Gül, Bilgisayar Destekli Tarihi Çevre Koruma Bilgi Sistemi Oluşturulması ve Gaziantep Kentsel Sit Alanında Örneklenmesi, İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, Doktora Tezi, 1998.
87. Wood, Nigel, M. S. Tıte, C. Doherty, B. Gılmore, “A Technologıal Examınatıon Of Nınth-Tenth Century ad Abbasıd Blue-And-Whıte Ware From Iraq, And Its Comparıson Wıth Eıghth Century ad Chınese Blue-And-Whıte Snacaı Ware”, Archeometry, 49, (4), (2007), pp.665-684.
88. Yakar, Halil İbrahim, Murad Uçaner, Barsumyan-Nazaryan Antep Şehir Planı, Gaziantep: Şehitkâmil Belediyesi Kültür Yayınları, 2015.
89. Yelken, Hasan, Gaziantep Gezi Rehberi, Gaziantep: Gazi Kültür AŞ Yayınları, 2019.
90. Yener, Şakir Sabri, Gaziantep Kitabeleri, Gaziantep: Gaziantep Yüksek Tahsil Okutma ve Kültür Derneği Yayın Kolu, 1958.
91. Yıldız-Bakan, Esra, Gaziantep Kent Merkezinde Bulunan Gayrimüslim Yapıları ve Katalog Çalışması, Gaziantep Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
92. Yılmaz, Gülgün, “18. Yüzyılda Kütahya Çinilerinin Yeni Esin Kaynağı”, Bizans Selçuklu ve Osmanlı Topraklarında Kültürel Üretim Aracı Olarak Sırlı Kaplar, 13. Uluslararası Anamed Yıllık Sempozyumu, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2021, ss.409-428.
93. Yüce, Berrak, Osmanlı Son Dönemi ile Erken Cumhuriyet Dönemi Arasında Gaziantep’te Mimari Dokunun Değişimi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
94. Yürekli, Tülay, “Eyyubi Ailesi Kadınları”, Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6, 2011, ss.329-342.