JEOPOLİTİK TEORİLER VE AFGANİSTAN

Öz

Coğrafi konum ve şartların insan toplulukları, devletler ve onların politikalarına etkileri eski çağlardan beri ilgi çekici bir inceleme alanı olagelmiştir. Rudolf Kjellen tarafından jeopolitik teriminin ilk kez kullanılmasının ardından bu çatı altında geliştirilen klasik ve güncel yaklaşımlar ülkelerin tanımlanması için bir tür çerçeve sunarken aynı zamanda devletlerin dış politikalarının şekillendirilmesine etki etmişlerdir. Bu bağlamda bazı ülkeler jeopolitik olarak önemli ülkeler olarak nitelenmiş ve küresel aktörlerin dış politika hedeflerini gerçekleştirmeleri ile ilişkili istikametlerden olmuşlardır. Afganistanda jeopolitik değeri yüksek ülkelerden biri sayılmaktadır. Bunun en uygun göstergesi Afganistan’ın neredeyse iki asırdır büyük güç politikalarının odağında yer etmiş bir alan olmasıdır. İngiltere ve Rusya “Büyük Oyun” sürecinde Afganistan’a yönelik özel politikalar benimsemiş, Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri ise Soğuk Savaş döneminde benzer yöntemler izlemişlerdir. Soğuk Savaş’ın sonlarına doğru Sovyetler Birliği Afganistan’a askerî müdahalede bulunmuş, ABD’nin 2001 yılındaki askerî müdahalesi ise bu ülke tarihinin diğer bir dönüm noktası olmuştur. Afganistan günümüzde de uluslararası politikada büyük güçler için bir çekim merkezi olmaya devam etmektedir. Böylesi bir ön kabulden yola çıkılarak yapılan bu çalışmada Afganistan jeopolitik teori ve yaklaşımlarda inceleme konusu olarak ele alınmıştır. Afganistan’ın klasik ve güncel jeopolitik teoriler ile ilgisi incelenmiş ve böylece jeopolitik veriler ışığında bu ülkenin yeni bir resminin çizilmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Afganistan,Jeopolitik,Rusya,ABD,Çin

GEOPOLITICAL THEORIES AND AFGHANISTAN

Öz

The influence of geographical location and geographical circumstances on human groups, nation states and their policies has been an intriguing area of research since time immemorial. Whereafter Rudolf Kjellen for the first time used the term “geopolitics”, classical and contemporary approaches have been improved in due course under this umbrella. Whereas these geopolitical approaches provide a kind of framework for portraying countries within, they in a way had impacts on shaping the foreign policies of the state actors as well. In this respect, some countries around the globe have been depicted as “geopolitically important countries” and they have been turned into very destinations of global actors in realizing their foreign policy objectives. Afghanistan could be considered one of these countries of high geopolitical value. Being a theatre in the focus of great power politics for almost two ages could be the most proper indicator within this context. Britain and Russia had adopted special policies for Afghanistan during the “Great Game” period. The Soviet Union and the USA had followed similar methodology of politics during the Cold War years. Towards the end of the Cold War Afghanistan was intervened militarily by the Soviet Union and the American military intervention in 2001 constitutes another turning point for the history of this country. Afghanistan, continues to be the center of attention for great powers in international politics at the present time. In this paper, starting out with such a premise, the position of Afghanistan was handled according to geopolitical theories and approaches as well. Afghanistan’s relationship between the classical and contemporary geopolitical theories were studied and thereby, in the light of geopolitical data, in this paper is aimed at drawing a new picture of the country.

Anahtar Kelimeler

• Afghanistan,Geopolitics,The Russian Federation,The USA,China

Kaynakça

1. Baru, S. (2012). Geo0-economics and Strategy, Survival, Vol. 54, No. 3, ss. 47–58.
2. Brzezinski, Z. (2016). Büyük Satranç Tahtası, İnkılâp Yayınları, (Çev.) Yelda Türedi, İstanbul.
3. Dugin, A. (2015). Eurasia in the War of Networks, Journal of Eurasian Affairs, Volume 3, Number 1, ss. 5-9, 2015
4. Dugin, A. (2014). Eurasian Mission: An Introduction to Neo-Eurasianism, Arktos, UK.
5. Dugin, А. (2012). Evraziyskiy Vzglyad, Geopolitika i Mejdunarodnıye Atnoşeniya Evraziykoye Dvijeniye, Moskva.
6. Fallon, J. E. (2013). U.S. Geopolitics: Afghanistan and the Containment of China, Small Wars Journal,; Erişim: http://smallwarsjournal.com/jrnl/art/us-geopolitics-afghanistan-and-the-containment-of-china (03.05.2017)
7. Foster, J. (2008), A Pipeline through a troubled land: Afghanistan, Canada and the new great energy game, Foreign Policy Series, Volume 3, No. 1.
8. Garamone, J. (May 9, 2017). U.S. Officials Studying Force Size in Afghanistan, Dunford Says, Erişim: https://www.defense.gov/News/Article/Article/1177743/ (18.05.2017)

9. Gordon, M. R. (May 8, 2017). Trump Advisers Call for More Troops to Break Afghan Deadlock, The New York Times, Erişim: https://www.nytimes.com/2017/05/08/us/politics/donald-trump-afghanistan-troops-taliban-stalemate.html (16.05.2017)
10. Gündoğdu, A. (2009). Türk Jeopolitiği, IQ, 1. Baskı, İstanbul.
11. Gürdeniz, C. (26.3.2017). Çin’in Bir Yol Bir Kuşak Girişimi (OBOR) ve Şanghay İşbirliği Örgütü, Aydınlık. Hanauer, L., Chalk P. (2012). India’s and Pakistan’s Strategies in Afghanistan, RAND Report, USA. Hanks, R. R. (2011). The Encyclopedia of Geographical Terms, ABC-CLIO, LLC, California.
12. Harris, M. (2001). The Rise of Anthropological Theory, Updated Edition, Alta Mira Press, USA.
13. Huntington, S. P. (2002). Medeniyetler Çatışması ve Dünya Düzeninin Yeniden Kurulması, Okuyan Us-Demokrasi Vakfı, 2. Baskı.
14. İbn Haldun (1977). Mukaddime, C.I, Onur Yayınları, (Çev.) Turan Dursun, Ankara.
15. İlhan, S. (1997). Türkiye’nin ve Türk Dünyası’nın Jeopolitiği, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 2. Baskı, Ankara.
16. Kennan G. (X). (1947). The Sources of Soviet Conduct, (566-582), Erişim: http://today.uconn.edu/wp-content/uploads/2014/03/SourcesofSovietConduct.pdf (25.02.2013)
17. Kile S. N., Hans M. (2016). Kristensen, Trends in World nuclear forces, SIPRI, Erişim: https://www.sipri.org/sites/default/files/FS%201606%20WNF_Embargo_Final%20A.pdf (20.06.2017).
18. Laruelle, M. (2015). Eurasia, Eurasianism, Eurasian Union: Terminological Gaps and Overlaps, Eurasian Visions Integration and Geopolitics in central Asia, PONARS Eurasia, Erişim: http://www.ponarseurasia.org/sites/default/files/policy-memos-pdf/Pepm366_Laruelle_July2015.pdf (20.06.2017).
19. Leonard, M. (2016). Geo-economics with Chinese Characteristics: How China’s economic might is reshaping World politics, World Economic Forum, Erişim: http://www3.weforum.orgdocsWEF_Geoeconomics_with_Chinese_Characteristics.pdf (30.04.2017)
20. Mackinder, H. J. (1919). Democratic Ideals and Reality, Henry Holt and Company, New York.
21. Mackinder, H. (1904), The Geographical Pivot of History, The Geographical Journal, Vol. XXIII, No. 4, ss. 298-321
22. Mclachlan, K. (1998). Afganistan: The Geopolitics of a Buffer State, Land-Locked States of Africa and Asia, (Ed.) Dick Hodder, Sarah J. Lloyd, Keith Mclachlan, Frank Cass Publishers, Great Britain.
23. Mileski, T. (2015). Identifying the new Eurasian orientation in modern Russian geopolitical thought, Eastern Journal of European Studies, Volume 6, Issue 2, ss. 177-187.
24. Montesquieu, C. (2001). The Spirit of Laws, Batoche Books, Canada.
25. Murphy, P. (2016). The Silk Road, XXI Century: “One Belt One Road, The Institute of International and European Affairs, Erişim: http://www.iiea.com/ftp/Publications/2016/IIEA_Silk%20Road%20XXI%20Century_P Murphy.pdf (20.06.2017)
26. Nye Jr., J. S., Welch D. A. (2013). Küresel çatışmayı ve İşbirliğini Anlamak, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 3. Basım. Çev. Renan Akman, İstanbul.
27. ÓTuathail, G. (2003). Thinking Critically About Geopolitics (Introduction) The Geopolitics Reader, (Ed.) Gearóid ÓTuathail, Simon Dalby and Paul Routledge, Taylor & Francis e-Library.
28. Polat, S. (12 Mayıs 2017b). Nükleer Jeopolitik, Aydınlık.
29. Polat, S. (2017a). Türkiye için Jeopolitik Rota, 5. Baskı, Kaynak Yayınları, İstanbul.
30. Risen, J. (June 13, 2010). U.S. Identifies Vast Mineral Riches in Afghanistan, Erişim: http://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html, (05.05.2016)
31. Sandıklı, A. (2011). Jeopolitik ve Türkiye: Riskler ve Fırsatlar, BİLGESAM Yayınları, İstanbul.
32. Savitski P. (1933). Geografiçeskiye i Geopolitiçeskiye Asnovı Evraziystva, Erişim: http://www.gumilev-center.az/geograficheskie--geopoliticheskie-osnovy-evrazijjstva/ (20.05.2017).
33. Sebastián, J. J. (2014). Alexander Dugin: la Nueva Derecha rusa, entre el NeoEurasianismo y la Cuarta Teoría Política, Elementos, No. 70, ss.3-11, Erişim: https://neweuropeanconservative.files.wordpress.com/2014/03/elementos-nc2ba-70-dugin.pdf (26.04.2017).
34. Siddique, Q. (2011). Pakistan’s Future Policy Towards Afghanistan, DIIS REPORT 2011:08, Copenhagen.
35. Smith, J. ve Simon D. (2005). Truman Doctrine, The A to Z of the Cold War, Scarecrow Press, Inc., U.S.A.
36. Søilen, K. S.(2012). Geoeconomics, Erişim: http://202.191.120.147:8020/greenstone/collect/admin-ebooks/index/assoc/HASH0173.dir/doc.pdf (29.04.2017)
37. Spykman, N.J. (1944). The Geography of the Peace, (Ed.) Helen R. Nicholl, Harcourt, Brace and Company, New York.
38. Tihanov, G. (2010). Continuities in the Soviet Period, A History of Russian Thought, Cambridge University Press, Ed. William Leatherbarrow & Derek Offord, New York.
39. Tomsen, P. (December 2000-February 2001). Geopolitics and Afghan Settlement, Perceptions,Vol. V, Erişim: http://sam.gov.tr/wp-content/uploads/2012/09/PeterTomsen.pdf (20.06.2017)
40. Truman, H.The Truman Doctrine, Erişim: http://terpconnect.umd.edu/~jklumpp/ARD/Truman.pdf (25.02.2013)
41. Vanden Brook, T. (May 9, 2017). Pentagon wants more troops, bombs for Afghanistan to counter Taliban, USA Today, Erişim: https://www.usatoday.com/story/news/politics/2017/05/09/pentagon-wants-more-troops-bombs-afghanistan-counter-taliban/101460802/, (15.05.2017).
42. Viehe, A., Gunasekaran A, Downing H. (September 22, 2015). Understanding China’s Belt and Road Initiative: Opportunities and Risks, Center for American Progress, Erişim: https://cdn.americanprogress.org/wp-contentuploads/2015/09/22064156/SilkRoad-brief.pdf (30.04.2017).
43. Wang J. (October 2016). The US Withdrawal and One Belt One Road: Chinese Concerns and Challenges in Afghanistan, Strategic Assessment, Vol. 19, No. 3, ss. 69-79.
44. Zhao M. (15, October 2015). China’s New Silk Road Initiative, IAI Working Papers, Erişim: http://www.iai.it/sites/default/files/iaiwp1pdf, (30.04.2017).