CUMHURİYET DÖNEMİ İKİNCİ GENEL NÜFUS SAYIMINA GÖRE ELAZİZ VİLAYETİNİN DEMOGRAFİK YAPISI (1935)

Öz

Türkiye Cumhuriyeti’nin erken dönem nüfus politikalarını ve demografik yapısını anlamak açısından genel nüfus sayımları büyük önem taşımaktadır. Cumhuriyet döneminin ikinci genel nüfus sayımı 1935 yılında gerçekleştirilmiş ve bu sayım, modern istatistik tekniklerinin yerli kadrolar tarafından uygulanması bakımından önemli bir aşamayı temsil etmiştir. Bu çalışma, 1935 Genel Nüfus Sayımı verileri ışığında Elaziz vilayetinin demografik yapısını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nüfusun coğrafi dağılımı, yaş yapısı, medeni durum, okuryazarlık oranı, meslek dağılımı, ana dil, dinî yapı, tabiiyet ve doğum yeri gibi demografik göstergeler analiz edilmiştir. Elde edilen veriler Elaziz vilayetinde nüfusun büyük ölçüde kırsal alanlarda yaşadığını ve ekonomik yapının ağırlıklı olarak tarıma dayandığını göstermektedir. Ayrıca vilayetin genç bir nüfus yapısına sahip olduğu, okuryazarlık oranlarının ise özellikle kadın nüfus arasında oldukça düşük seviyelerde bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışma aynı zamanda erken Cumhuriyet döneminde uygulanan nüfus politikalarının yerel ölçekteki yansımalarını değerlendirmekte ve Elaziz vilayetinin demografik özelliklerini tarihsel bağlam içinde ele almaktadır. Bu yönüyle araştırma, erken Cumhuriyet döneminin demografik yapısının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Elaziz Vilayeti
• Cumhuriyet Dönemi
• Nüfus Sayımı
• Demografik Yapı
• Erken Cumhuriyet Dönemi Nüfus Politikaları

Proje Numarası

Orcid-ID: 0000-0002-2778-9414

Demographic Structure of Elaziz Province According to the Second General Population Census of the Republican Era (1935)

Öz

Population censuses constitute one of the most significant sources for understanding the demographic structure and population policies of the early Republican period in Turkey. The second general population census of the Republic was conducted in 1935 and represented an important stage in the development of modern statistical practices carried out by domestic personnel. This study aims to analyze the demographic structure of Elaziz Province based on the results of the 1935 General Population Census. Within this framework, various demographic indicators such as geographical distribution of the population, age structure, marital status, literacy rates, occupational distribution, mother tongue, religion, nationality, and place of birth are examined. The findings indicate that the majority of the population in Elaziz lived in rural areas and that the regional economy was largely based on agriculture. The province also exhibited a relatively young demographic structure. However, literacy rates were considerably low, particularly among women. The study further evaluates the reflections of early Republican population policies at the provincial level and contributes to a deeper understanding of demographic transformations in Turkey during the early Republican era.

Anahtar Kelimeler

• Elaziz Province
• Population Census
• Early Republican Period
• Demographic Structure
• Population Policies in Turkey

Proje Numarası

Orcid-ID: 0000-0002-2778-9414

Kaynakça

1. TCBİGD (1935), 1935 20 İlk Teşrin Genel Nüfus Sayımı, Türkiye Nüfusu Vilayet, Kaza, Şehir ve Köyler İtibarıyla Muvakkat Rakamlar, Neşriyat No: 74, Ankara, Ulus Basımevi.
2. TCBİGD (1935), Genel Nüfus Sayımı 20 İlk Teşrin 1935: Türkiye Nüfusu Kati Tasnif Neticeleri, (Muhtasar Olarak), C. 60, Neşriyat Sayısı 75, İstanbul, Hüsnitabiat Basımevi.
3. TCBİGD (1936). Genel Nüfus Sayımı, 20 İlk Teşrin 1935: Kanunlar, Talimatnameler, Kararnameler, Tamimler, Örnekler, C. I, Neşriyat Sayısı: 75, İstanbul, Devlet Basımevi.
4. TCBİGD (1937), Genel Nüfus Sayımı 20 İlk Teşrin 1935: Türkiye Nüfusu Kati Tasnif Neticeleri, C. 60, Neşriyat Sayısı: 75, Ankara, Mehmetihsan Basımevi.
5. TCBİGD (1937), Genel Nüfus Sayımı, 20 İlk Teşrin 1935: Kati ve Mufassal Neticeler, Elaziz Vilayeti, C. 20, Neşriyat Sayısı: 75, İstanbul, Hüsnütabiat Basımevi.
6. TCBİUM (1929), 28 Teşrinievvel 1927 Umumi Nüfus Tahriri Fasikül I, Mufassal Neticeler İcmal Tabloları 1- Marmara ve Adalar Denizi Sahil Vilayetleri 2- Garbi Anadolu Vilayetleri 3- Akdeniz Sahil Vilayetleri ve Cenubuşarki Anadolu Vilayetleri, Ankara, Hüsnitabiat Matbaası.
7. TCDPT (1994), Nüfus ve Nüfusun Yapısı, Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Yayın No: DPT:2369-Öik:435, Ankara.
8. AKSIN, A. (1999), 19. Yüzyılda Harput, Elazığ.

9. AKSOY, E. (2016), “1919-1955 Yılları Arasında Türkiye’nin Nüfus Yapısı ve Uygulanan Nüfus Politikaları”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2016 Bahar: 24, s. 27-44.
10. AYDOĞAN, E., Çoban E., (2016), “Türkiye’de Nüfus Sayımları ve Uygulanan Nüfus Politikaları”, Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi; C. 6, Sayı: 2/1, s. 213-226.
11. BİNGÜL, A. (2022), Cumhuriyet Dönemi Adıyaman Nüfusu (1927-2000), Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Niğde.
12. ÇELİKDEMİR, M. (2019), “Harput’un Elazığ’a Nakli”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29 (2), s. 425-430.
13. ERDOĞDU İ., TÜZÜN N., (2017), “Harput Sancağı’nda Yapılan Mülk Satışları Üzerine Bazı Değerlendirmeler (1662-1663), Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 50, s. 419-431.
14. ERDOĞDU, İ. (2006), XVII. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı Toplumunda Değişim Eğilimleri (Harput Örneği), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih (Yeniçağ Tarihi) Anabilim Dalı, Yayınlanmış Doktora Tezi, Ankara.
15. ERDOĞDU, İ. (2015), “16097 Numaralı Temettuat Defterine Göre Harput Asuri Mahallesi”, Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 2 (1), s. 21-52.
16. ERDOĞDU, İ. (2024), Harput Ser'iyye Sicillerine Göre 19. Yüzyıl Ortalarında Harput Ermenileri (Sosyo-Ekonomik Açıdan Bir Değerlendirme), Sonçağ Yayıncılık, Ankara.
17. HAYLİ, S. (1999), “Tarihi Coğrafya Açısından Harput Şehrinin Fonksiyonları ve Etki Sahası”, Dünü ve Bugünüyle Harput Sempozyumu (24-27 Eylül 1998), C. I, Elazığ.
18. KARPAT, K. H., (1978) “Ottoman Population Records and the Census of 1881/2-1893”, International Journal of Middle East Studies, 9, s. 237-274.
19. KARPAT, K. H., (1985) Ottoman Population 1830-1914, Demographic and Social Characteristics, The University of Wisconsin, Oxford.
20. KARPAT, K. H., (2003) Osmanlı nüfusu (1890-1914) Demografik ve Sosyal Özellikleri, Tarih Vakfı Yurt Yayınları , İstanbul.
21. KAYALAN, F. (2022), “1935 Nüfus Sayımına Göre Balıkesir Vilayetinin Demografik Yapısı ve Özellikleri”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 25, Sayı: 47, s. 259-282.
22. KIZILKAPLAN, A. (2022), “1935 Nüfus Sayımı Sonuçlarına Göre Sivas Vilayetinin Nüfusu”, Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 11, s.1-15.
23. KODAL, T.(2009), “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Genel Nüfus Sayımında Çorum Vilayeti’nin Nüfus Özellikleri”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. XIX, S. I, Elazığ, s. 233-258.
24. MURAT, S. (2006), “Dünden Bugüne İstanbul’un Nüfus ve Demografik Yapısı”, İstanbul Ticaret Odası Yayınları, İstanbul, s.98-100.
25. ÖZTÜRK, İ. (2018), 1927 Genel Nüfus Sayımına Göre Aksaray Vilayetinin Nüfus Özellikleri, MCBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, C. 16, Sayı: 3, Eylül, s. 581-596.
26. SERTEL, S. (2015), 1927 Nüfus Sayımı Sonuçlarına Göre Elazığ Nüfusu, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 25, Sayı: 1, s. 303-316.
27. ŞAŞMAZ, M. (2014), Türkiye’nin İdari Taksimatı (1920-2013), (TTK) Yayınları, C.VI., Ankara.
28. ŞAŞMAZ, M., (1994) “Analysis of the Population Table of the Census of Salonica of 1903-4”, Osmanlı Tarihi Araştırma Merkezi, Sayı 4, s. 349-377.
29. ŞAŞMAZ, M., (1995) “Distortion of Population Data for National Causes by the Greeks, Bulgarians and Armenians in Late 19th and Early 20th Centuries, Osmanlı Tarihi Araştırma Merkezi, Sayı 6, s. 307-317.
30. ŞAŞMAZ, M., (1995) “The Ottoman Censuses and the Registration Systems in the Nineteenth and Early Twentieth Centuries”, Osmanlı Tarihi Araştırma Merkezi, Sayı 6, s. 289-305.
31. TOKMAKÇIOĞLU, E. (2011), Kentlerimizin Adı Nereden Geliyor ?, İsim Yayınları, Ankara.
32. ÜNAL, M. A., (1989), XVI. Yüzyılda Harput Sancağı (1518-1566), TTK, S. 7, Ankara.
33. YUCA, S. (2011), “Cumhuriyet Döneminin İlk nüfus Sayımına Göre (1927) Muş İlinin Nüfus Özellikleri”, Akademik Bakış Dergisi, Sayı: 24, s.1-30.
34. ZAMİR, M. (1981), “Population Statistics of the Ottornan Empire in 1914 and 1919”, Middle Eastern Studies, Sayı 17, s. 85-106.