The Problem of Hadith Fabrication with Artificial Intelligence: A New Challenge to Classical Methodology

Yıl 2025, Sayı: 15, 504 - 530, 31.12.2025

Abdurrahman Yılmaz

https://doi.org/10.61218/hadith.1764899

Öz

This study examines the methodological, epistemological, and ethical challenges posed by artificial intelligence–based text generation systems within the field of Hadith studies. The main objective is to analyze how AI-generated texts that imitate the form of Hadith relate to the classical criteria of authenticity established in traditional Hadith methodology. The research adopts a qualitative analytical approach and is based on documentary observations conducted through controlled simulations using the GPT-4o large language model as of 2025. The findings reveal that AI can imitate the structure of isnād and matn, thereby producing an appearance of authenticity, yet it remains far from achieving the epistemic verification mechanisms fundamental to the classical Hadith discipline. The study identifies this phenomenon as a new form of “digital ihtirāʿ” -an unintentional but influential mode of fabrication distinct from the deliberate falsifications of the pre- modern period. Accordingly, the paper proposes concrete ethical and methodological principles to safeguard Hadith reliability in the digital age, including explicit source citation, avoidance of labeling unverified texts as Hadith, transparent tagging of AI-generated content, and the establishment of institutional oversight mechanisms. In conclusion, the study demonstrates that classical Hadith methodology is not merely a historical legacy but a dynamic framework capable of preserving the integrity of authentic knowledge in the era of digital production.

Anahtar Kelimeler

Ḥadīth , Artificial Intelligence , Ḥadīth Fabrication , Jarḥ–taʿdīl , Large Language Models.

Yapay Zekâ ile Hadis Uydurma Problemi: Klasik Usûl Karşısında Yeni Bir Sınama

Öz

Bu makale, yapay zekâ tabanlı metin üretim sistemlerinin hadis ilmi açısından doğurduğu metodolojik, epistemolojik ve ahlâkî sorunları incelemektedir. Araştırma, yapay zekâ tarafından hadis biçiminde üretilen metinlerin klasik hadis usûlündeki sahihlik ölçütleri karşısında nasıl bir konuma sahip olduğunu tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel bir çözümleme yöntemiyle yürütülmüş; 2025 yılı itibarıyla GPT-4o adlı büyük dil modeli üzerinde gerçekleştirilen simülasyonlar belge temelli gözlem yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, yapay zekânın isnad ve metin yapısını biçimsel olarak taklit ederek sahihlik izlenimi oluşturabildiğini, ancak klasik hadis ilminde esas alınan doğrulama mekanizmalarına ulaşamadığını göstermektedir. Makale, klasik dönemdeki kasıtlı uydurmadan farklı olarak niyetsiz fakat etkili bir “dijital ihtirâʿ” biçiminin ortaya çıktığını tespit etmektedir. Bu çerçevede hadis güvenilirliğini korumak için kaynak bildirimi, senedsiz metinlere hadis denmemesi, yapay üretimlerin açık biçimde etiketlenmesi ve kurumsal denetim mekanizmalarının geliştirilmesi gibi somut etik ve metodolojik ilkeler önerilmektedir. Sonuç olarak çalışma, klasik hadis usûlünün yalnızca tarihî bir miras değil, dijital çağda da sahih bilginin korunmasını sağlayabilecek dinamik bir metodoloji olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hadis , Yapay Zekâ , Hadis Uydurma , Cerh-taʿdîl , Büyük Dil Modelleri.

إشكاليّة وضع الحديث بالذكاء الاصطناعي: اختبار جديد في مواجهة المنهج الكلاسيكي

Öz

تتناول هذه الدراسة الإشكالات المنهجية والمعرفية والأخلاقية التي تُحدثها أنظمة توليد النصوص المعتمدة على الذكاء الاصطناعي في علم الحديث، وتحاول بيان موقع ما تنتجه هذه الأنظمة من عباراتٍ ذات صبغة حديثية عند مقارنته بمقاييس القَبول والرد في المنهج النقدي الكلاسيكي. وانطلقت الدراسة من أن علم الحديث لا ينظر إلى الألفاظ المنقولة في ذاتها فحسب، بل يدرس مسار انتقالها، وسلسلة رواتها، والبيئة العلمية التي وُلدت فيها، ومن ثمّ فإن أي نصّ شبه في ظاهره ألفاظ الأحاديث والآثار من غير إسنادٍ ثابت لا يمكن أن يندرج في دائرة المرويات المقبولة، مهما بلغ من فصاحةٍ أو تأثيرٍ وعظيّ.
اعتمد البحث منهج التحليل الكيفي القائم على الملاحظة الوثائقية، حيث أُجريت محاكاةٌ موجَّهة على نموذج لغوي كبير من طراز GPT-4o سنة 2025م، وطُلب منه توليد نصوصٍ بأسانيد وألفاظ تشبه ألفاظ الأحاديث النبوية. ثم جرى تفكيك هذه المخرجات ورصد الآليات الداخلية التي تحكم عملية التوليد، من حيث اختيار الألفاظ، وبناء السند، وصياغة المتن. وأظهرت النتائج أن النموذج لا يقوم بأي نوعٍ من أنواع التثبّت التاريخي أو فحص الاتصال بين الرواة أو عرض النصوص على المصادر الأصلية، بل يكتفي بالتعرّف إلى الأنماط المتكرّرة في بيانات التدريب، ثم يُعيد تركيبها في صورة جملٍ جديدة تبدو قريبة من الأسلوب النبوي من حيث الظاهر، مع خلوّها من مقومات القَبول الحديثي من حيث الإسناد والتحمّل والأداء.

Anahtar Kelimeler

الحديث , الذكاء الاصطناعي , وضع الحديث , الجرح والتعديل , النماذج اللغوية الكبيرة

Kaynakça

• Apaydın, Mehmet. “The Feasibility of Using Artificial Intelligence in Hadith Research”. Journal of Sharia and Islamic Studies 40/140 (2025), 9-64.
• Apaydın, Mehmet. “The Feasibility of Using Artificial Intelligence in Hadith Research”. Journal of Sharia and Islamic Studies 40/140 (2025), 9-64.
• Ayhan, Mehmet - Kılıç, Zülal. “Yapay Zekâ Modellerinin Hadis Tarihi Sorularına Verdiği Yanıtların Karşılaştırmalı Analizi: Chatgpt ve Gemini Örneği”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi XXIV/3 (2024), 137-159.
• Bal, Samet Yahya - Sarıkaya, Berat. “Kelami Açıdan İnsan Fıtratı ve Bilinci Bağlamında Yapay Zeka ve Transhümanizm”. Mavi Atlas: Gümüşhane Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi X/2 (2022), 404-418.
• Çakır, Furkan. “Yapay Zekâ ve Hadis = Artifical Intelligance and Hadith”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 32 (2023), 109-131.
• Çinici, Murat - Kızılgeçit, Muhammed. “Yapay Zekâ ve Din Psikolojisi = Artifical Intelligence and Psychology of Religion”. Diyanet İlmi Dergi LIX/2 (2023), 745-768.
• Gelgeç, Sevim. “Yapay Zekâ Modellerinin Tefsir Tarihi Özelinde İncelenmesi”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi XXIV/3 (2024), 493-519.
• Genç, Cafer. “Kelâmdaki Bilgi-İman Tartışması Yönüyle Yapay Zekâ ve İman Açısından Ortaya Çıkarması Muhtemel Sorun = Artificial Intelligence with the Aspect of the Knowledge-Faith Discussion and the Problem Possible to be Arisen by it in Terms of Kalam”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlahiyat Tetkikleri Dergisi (İLTED) 52 (2019), 113-135.
• Gül, Recep Emin. “Sosyal Medyada Hadis Kullanımı -Facebook ve Twitter Özelinde-”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30 (2016), 163-182.
• Gül, Recep Emin. “Sosyal Medyada Paylaşılan Hadislerin Dinî Yaşantıya Etkisi: Balıkesir Üniversitesi Öğrencileri Örneği”. MEDİAD: Medya ve Din Araştırmaları Dergisi IV/2 (2021), 301-315.
• İbnü’s-Salâh, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Salâhiddîn Abdirrahmân b. Mûsâ eş-Şehrezûrî. Mukaddimetü İbni’s-Salâh. thk. Nûreddîn ’Itr. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1406/1986.
• İşcan, Hüseyin - Durgun, Ayşe. “Yapay Zekâ: Alt Dalları ve Uygulama Alanları”. Aksaray Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 16/4 (ts.), 201-234.
• Kafalı, Hasan. “Yapay Zekâ, Toplum ve Din’in Geleceği = Artifical Intelligence, Society and the Future of Religion”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 46 (2019), 145-172.
• Kandemir, M. Yaşar. “Mevzû”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/493-496. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
• Kandemir, M. Yaşar. Mevzû Hadisler (Menşe’i - Tanıma Yolları - Tenkidi). İstanbul: İFAV Yayınları, 10. Basım, 2017.
• Kılıç, Ali İhsan. “Tasavvuf Tarihi Literatürü ve Yapay Zeka Perspektifleri: Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi XXIV/3 (2024), 233-258.
• Kıranşal, Abdulaziz. “Siyer Araştırmalarında Yapay Zekâ Kullanım İmkânı”. Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi XII/1 (2025), 299-325.
• Polat, Salahattin. Metin Tenkidi. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2020.
• Pomerol, Jean-Charles. “Artificial Intelligence and Human Decision Making”. European Journal of Operational Research 99/1 (Mayıs 1997), 3-25.
• Rebbit “https://www.reddit.com/r/islam/comments/1gl0dej/chatgpt_giving_fake_quran_verses/”, ts. Erişim 10 Mayıs 2025
• Yazıcı, Mahmut. “Hadis Literatüründe Uydurma Rivayetlerle İlgili Kavramlar = Terms Used to Refer to Forged Reports in the Hadith Literature”. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi IV/7 (2021), 146-178.