Çıplak Ayağa Meshle İlgili Rivayetlerin Tahlili
Öz
Ehl-i sünnet ve
Şia’ya mensup âlimler, tarih boyunca birçok konuda ihtilaf etmişlerdir. İhtilaf
edilen konulardan biri de çıplak ayağa mesh meselesidir. Ehl-i sünnet ve Şiîler
arasındaki bu ihtilafın sebebi, Mâide suresindeki âyetin kıraat farklılığı ve
konu hakkında gelen farklı rivayetlerdir. Bu makalede çıplak ayağa meshi ifade
eden hadisler, sıhhat değerlendirmesine tabi tutulacaktır. Abdestte ayakların
yıkanması meselesi, fıkıh ve tefsiri ilgilendiren yanlarıyla birçok araştırmaya
konu olmuştur. Fakat meshi ifade eden hadislerin sıhhat değerlendirmesi henüz
yapılmamıştır. Araştırmada isnâdla birlikte metin tahlil ve tenkidine de yer
verilerek sağlıklı bir değerlendirme ortaya konulmaya çalışılacaktır. Abdestte
ayakların yıkanmasını ifade eden hadisler, araştırmamızın konusuna dâhil
değildir. Bu sebeple konuyla ilgili hadislere atıf yapmakla yetinilecektir. Hz.
Peygamberin abdest alış şekli ilk dönem hadis kaynaklarında geniş bir şekilde
yer almış, sahâbîler, Resûlullah’ın abdest alış şeklini en ince ayrıntılarına
kadar sonraki nesillere aktarmıştır.
Abdestin farzları arasında sayılan, fakat nasıl yapılacağı noktasında
Ehl-i sünnet ve Şia arasında derin bir ihtilafa yol açan yıkama/mesh
rivayetlerinden kastın ne olduğunun ortaya konması zaruridir. Bahsedilen ilmi
boşluğu doldurmak için hazırlanan bu araştırmada konu, tefsir ve fıkhı
ilgilendiren boyutuyla irdelenip, abdestte ayakların yıkanmasının mı, yoksa
mesh edilmesinin mi sünnet açısından daha doğru olduğunun tespitine
çalışılacaktır. Abdestte ayakların yıkanması konusunda üzerinde durulacak konulardan
biri de ka’b kelimesidir. Ehl-i sünnet
ve Şiîler, ka’b kelimesine farklı manalar verip, âyet ve hadisleri verilen bu
manaya göre yorumlamıştır. Bu sebeple
ka’b’ın açıklanması konunun vuzuha kavuşması açısından büyük bir önem arz
etmektedir. Görebildiğimiz kadarıyla Ehl-i sünnet âlimleri arasında ayakları
yıkamayı ifade eden rivayetlerin sıhhatine yönelik bir eleştiri bulunmadığı
halde, bazı Şiîler bu rivayetlere itiraz etmişlerdir. Mesh etmeyi ifade eden
rivayetler ise Ehl-i sünnet âlimleri tarafından tenkide tabi tutulmuş, en iyi
niyetli ifadelere göre zayıf kabul edilmiştir. Metnin değerlendirilmesi
esnasında, bu eleştirilerle beraber abdestte ayakları yıkamanın mı, yoksa mesh
etmenin mi daha doğru olacağı ortaya koyulmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdurrezzâk b. Hemmâm, Ebû Bekir es-San’ânî. el Mûsânnef. Nşr. Habîbürrahman el Azâmî. 11 Cilt. Beyrut: 1983.
- Ahmed b. Hanbel. Müsned. Nşr. Şuayb Arnavud. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1999.
- Ahmed el-Advî, Safâü’d-Davvî Ahmed el-Advî. İhdâü’d-dîbâce şerhü süneni İbn Mâce. Nşr. Mektebetu Dâri’l-Yakin, 5 Cilt. Bahreyn: 2001.
- Alûsî, Şihabuddin Seyyid Mahmud Ebu’l Fadl Âlusî. Rûhu’l-meânî fi tefsiri’l-Kur’âni’l-azîm ve’s-Seb’i’l-Mesânî. 15 Cilt. Beyrut: 1987.
- Ateş, Süleyman. “Kur'ân ve Sünnetin ışığında abdestte ayakları mesh etme veya yıkamanın hükmü”, İslami Araştırmalar. 3/4, (1989): 188-193.
- Aynî, Bedreddîn. Umdetü’l-kārî şerhu Sahîhi’l-Buhârî. 19 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
- Azîmâbâdî, Ebû Tayyib Muhammed Şemsülhak Azîmabâdî. Avnü’l-Ma’bûd şerhu süneni Ebî Dâvûd. Nşr. Abdurrahman Muhammed Osman. 14 Cilt. Beyrut: 1968.
- Bâcî, Süleyman b. Halef. et-Ta’dil ve’t-tecrîh limen harrece lehu’l-Buhârî fi’l-Câmi’s-Sahîh. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l- Livâ, 1986.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Din Araştırmaları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2018
Gönderilme Tarihi
3 Aralık 2018
Kabul Tarihi
31 Aralık 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Sayı: 1