ETİK İLKELER

Dergimizin etik ilkeleri ve yayın politikası, Committee on Publication Ethics (COPE) ve Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (Yönerge) tarafından yayınlanan rehberler ve politikalar dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler
a) İntihal: Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini, uygulamalarını, yazılarını, şekillerini veya eserlerini sahiplerine bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseriymiş gibi sunmak,
b) Sahtecilik: Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek, sunulan veya yayınlanan eseri gerçek olmayan verilere dayandırarak düzenlemek veya değiştirmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak, yapılmamış bir araştırmayı yapılmış gibi göstermek,
c) Çarpıtma: Araştırma kayıtları ve elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan yöntem, cihaz ve materyalleri kullanılmış gibi göstermek, araştırma hipotezine uygun olmayan verileri değerlendirmeye almamak, ilgili teori veya varsayımlara uydurmak için veriler ve/veya sonuçlarla oynamak, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek,
ç) Tekrar yayım: Bir araştırmanın aynı sonuçlarını içeren birden fazla eseri doçentlik sınavı değerlendirmelerinde ve akademik terfilerde ayrı eserler olarak sunmak,
d) Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde, uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak ve birbirine atıf yapmadan çok sayıda yayın yaparak doçentlik sınavı değerlendirmelerinde ve akademik terfilerde ayrı eserler olarak sunmak,
e) Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek, aktif katkısı olan kişileri yazarlar arasına dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini yayım sırasında veya sonraki baskılarda eserden çıkarmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,

Diğer etik ihlal türleri şunlardır:
a) Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek,
b) Henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez veya çalışmaları, sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanmak,
c) İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri eser sahibinin açık izni olmaksızın yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak,
ç) Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak,
d) Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak etik ihlal isnadında bulunmak,
e) Bilimsel bir çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun iznini almadan elde edilen verileri yayımlamak,
f) Araştırmacılar ve yetkililerce, yapılan bilimsel araştırma ile ilgili olarak muhtemel zararlı uygulamalar konusunda ilgilileri bilgilendirme ve uyarma yükümlüğüne uymamak,
g) Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgileri, izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanmamak, bu bilgilerin gizliliğine riayet etmemek ve korunmasını sağlamamak,
h) Akademik atama ve yükseltmelerde bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak,

Araştırma Etiği İlkeleri
• Araştırma süreçlerinin tasarlanması, yöntemsel çerçevenin oluşturulması, etik değerlendirmelerin yapılması ve uygulamaların yürütülmesi aşamalarında; bilimsel dürüstlük, bütüncül yaklaşım, kalite ve şeffaflık temel alınmalıdır. Araştırmanın tüm aşamaları sistematik biçimde kayıt altına alınmalı ve gerektiğinde denetime açık tutulmalıdır.
• Araştırma ekibi ve çalışmaya katılan bireyler, araştırmanın amacı, kapsamı, yöntemi, veri toplama teknikleri, analiz süreçleri ve elde edilecek bulguların kullanım alanları hakkında açık, anlaşılır ve eksiksiz şekilde bilgilendirilmelidir. Katılımcılara, araştırmaya dahil olmanın getireceği sorumluluklar, olası riskler ve beklenen katkılar net biçimde açıklanmalıdır.
• Katılımcılardan elde edilen tüm verilerin gizliliği korunmalı; kimlik bilgilerinin açığa çıkmasını engelleyecek gerekli teknik ve idari önlemler alınmalıdır. Anonimlik ve mahremiyet ilkeleri gözetilmeli, veri işleme süreçlerinde yürürlükteki veri koruma mevzuatına uygun hareket edilmelidir. Araştırma tasarımı, bireylerin özerkliğini, insan onurunu ve temel haklarını güvence altına alacak şekilde oluşturulmalıdır.
• Araştırmalara katılım tamamen gönüllülük esasına dayanmalı; katılımcılar hiçbir şekilde baskı, yönlendirme veya çıkar beklentisi altında bırakılmamalıdır. Katılımcıların, istedikleri aşamada herhangi bir yaptırım veya olumsuzlukla karşılaşmadan araştırmadan çekilme hakları olduğu açıkça belirtilmelidir.
• Araştırma sürecinde katılımcıların fiziksel, psikolojik, sosyal ya da ekonomik açıdan zarar görmemesi için gerekli tüm tedbirler alınmalıdır. Bu kapsamda önceden risk değerlendirmesi yapılmalı ve olası zararlar en aza indirilecek şekilde araştırma planlanmalıdır. Özellikle çocuklar, kısıtlı bireyler veya karar verme yetisi sınırlı kişiler söz konusu olduğunda, yasal temsilcilerden izin alınmalı ve ilgili etik kurul onayları sağlanmalıdır.
• Araştırmacılar, bilimsel bağımsızlıklarını korumakla yükümlüdür. Çalışmanın tasarımını, veri analizini veya sonuçlarını etkileyebilecek her türlü çıkar çatışması açık ve şeffaf biçimde beyan edilmelidir. Ayrıca, araştırmaya sağlanan finansal destekler, sponsorluklar ve kurumsal ilişkiler açıkça belirtilmelidir.
• Araştırmanın bir kamu kurumu, özel kuruluş veya üniversite bünyesinde yürütülmesi durumunda, ilgili kurumlardan gerekli resmi izinler alınmalı; gerekli görülen hallerde etik kurul onayı temin edilerek süreç bu çerçevede yürütülmelidir. 

Etik Kurul İzni
Etik kurul izni gerektiren, tüm bilim dallarında yapılan araştırmalar için etik kurul kararı alınmış olmalı ve karara ilişkin bilgi makale metinlerinde belirtilmelidir. Dergimiz etik kurul kararı bulunmayan çalışmaları değerlendirmeye almamaktadır. Etik kurul izni gerektiren çalışmalarda, izinle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve sayı no) makale metninde yer almalıdır. Ulakbim TR Dizin tarafından alınan kararlar doğrultusunda 2020 yılından itibaren yayımlanacak çalışmalar için Etik Kurul İzni gerekmektedir.

Etik Kurul İzni Gerektiren Araştırmalar
Dergimizde, etik kurul izni gerektiren araştırmalar aşağıdaki çalışmaları kapsamaktadır:
• Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem ve görüşme teknikleri gibi yöntemlerle katılımcılardan veri toplanmasını içeren nitel veya nicel yaklaşımlarla yürütülen tüm araştırmalar,
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde retrospektif çalışmalar.
Bu tür çalışmaların değerlendirmeye alınabilmesi için ilgili etik kurul izinlerinin alınmış olması ve bu izinlerin makale metninde açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

Yapay Zekâ (AI) Kullanımı
Dergimiz, bilimsel yayın süreçlerinde yapay zekâ (AI) ve otomatik içerik üretim araçlarının kullanımına ilişkin şeffaflık, hesap verebilirlik ve akademik dürüstlük ilkelerini esas alır. Bu kapsamda, dergiye gönderilen çalışmalarda yapay zekâ kullanımına ilişkin aşağıdaki kurallar geçerlidir:
Yapay zekâ araçları yalnızca destekleyici nitelikte kullanılabilir. Bu araçlar, araştırmanın tasarımında, veri üretiminde, analizinde veya yorumlanmasında insan araştırmacının yerini alacak şekilde kullanılamaz.
Yapay zekâ sistemleri yazar olarak gösterilemez. Yazarlık, yalnızca çalışmaya entelektüel katkı sağlayan gerçek kişilere aittir. Çalışmanın tüm içeriğinden doğan etik, bilimsel ve hukuki sorumluluk yazarlara aittir. Yapay zekâ tarafından oluşturulan metinlerde intihal, yanlış bilgi veya yanıltıcı içerik bulunmaması için gerekli kontroller yapılmalıdır.
Yazarlar, çalışmalarında yapay zekâ araçlarından yararlanmışlarsa, bu durumu açık ve şeffaf bir biçimde beyan etmek zorundadır.
Hakemler ve editörler, değerlendirme sürecinde kendilerine iletilen çalışmaların gizliliğini korumakla yükümlüdür. Bu nedenle, inceleme sürecindeki makaleler yapay zekâ araçlarına yüklenemez veya üçüncü taraf sistemlerle paylaşılamaz.

Dergi Sahibi ve Yayıncı ile İlişkiler
Editör ve yayıncı arasındaki ilişki editöryal bağımsızlık ilkesine dayanmaktadır. Editör ile yayıncı arasında yapılan yazılı sözleşme gereği, editörün alacağı tüm kararlar yayıncı ve dergi sahibinden bağımsızdır.

Düzeltme, Geri Çekme, Endişe İfadesi
Editörler, yayınlanan makalede, bulguları, yorumları ve sonuçları etkilemeyen küçük hatalar tespit edilirse düzeltme yayınlamayı düşünebilirler. Editörler, bulguları ve sonuçları geçersiz kılan büyük hatalar / ihlaller söz konusu olduğunda, makaleyi geri çekmeyi düşünmelidir. Düzeltme, geri çekme veya endişe ifadesi ile ilgili olarak COPE ilkelerini dikkate alınır.

Fikri Mülkiyet Haklarının Korunması
Dergimiz, yayınlanan tüm makalelerin fikri mülkiyet hakkını korumakla, olası ihlallerde derginin ve yazar(lar)ın haklarını savunmakla yükümlüdür.

Katılımcıların Kişisel Verilerinin Korunması
Dergimize gönderilen tüm kişisel veriler, yasal düzenlemelere ve etik kurallara uygun bir şekilde korunmaktadır.

İntihal Denetimi
Dergimize yayımlanmak üzere gönderilen çalışmalar, İntihal.net programı aracılığıyla intihali önlemek amacıyla taranır. Dergimize gönderilen çalışmalarda kabul edilebilir benzerlik oranı en fazla %15'dir. Bu oranı aşan çalışmalar ön inceleme aşamasında yazarlara iade edilir. Dergimiz gönderilen veya yayımlanan bir makalede intihal tespit edilmesi durumunda COPE ilkeleri doğrultusunda hareket eder. 

Yazar Değişiklikleri
Yazar listesindeki değişiklik talepleri, yalnızca makalenin kabul edilmesinden önce değerlendirmeye alınır. Yazarlar, makaleyi göndermeden önce yazar listesini ve sırasını dikkatlice belirlemeli ve son halini sisteme yüklemelidir.

Çıkar Çatışmaları
Yazarlar, makale gönderimi sırasında kurumsal, mali, kişisel veya akademik nitelikte olabilecek tüm çıkar çatışmalarını açık ve şeffaf biçimde beyan etmekle yükümlüdür.
Hakemler, değerlendirme sürecinde çıkar çatışmasına yol açabilecek herhangi bir durum (kurumsal, mali, kişisel veya akademik) tespit etmeleri halinde durumu editöre bildirmeli ve ilgili makalenin değerlendirme sürecinden çekilmelidir.
Olası çıkar çatışmalarını önlemek amacıyla dergi, hakemler ile yazarların aynı kurumda görev yapmamasına özen gösterir.
Dergi editör kurulu üyeleri tarafından gönderilen makalelerde çıkar çatışmasının önlenmesi amacıyla, ilgili makalenin değerlendirme süreci tamamlanıncaya kadar söz konusu üyelerin dergi editoryal süreçlerine erişimi ve görevleri geçici olarak askıya alınır.
Editörler, kendileri veya birinci derece yakınları tarafından hazırlanan çalışmalarla ilgili editoryal karar süreçlerinde yer almaz; bu tür durumlarda değerlendirme süreci bağımsız editörler tarafından yürütülür.

Şikayetler
Dergimizde etik dışı bir durum tespit edilmesi hâlinde, ilahiyatdergi@hakkari.edu.tr adresine bildirilmelidir. Şikayetler, COPE akış şemalarına uygun olarak değerlendirilir. 

PAYDAŞLARIN SORUMLULUKLARI

1. Editörlerin Etik Yükümlülükleri
• Editörler, kendilerine iletilen tüm çalışmaları bilimsel ölçütlere göre tarafsız biçimde değerlendirir.
• Editör, yazarlar ya da hakemler arasında çıkar çatışmasına neden olabilecek hiçbir bilgiyi gizlememelidir.
• Çift kör hakemlik sisteminin gizliliğini korumak ve sürecin tarafsız işlemesini sağlamakla sorumludur.
• Uygun hakemlerin belirlenmesi ile değerlendirme sürecinin adil ve zamanında yürütülmesini temin eder.
• Yayın etiğine aykırı durumları tespit ettiğinde gerekli süreçleri başlatmakla yükümlüdür.
• Kabul ya da ret kararlarını çalışmanın özgünlüğü ve bilimsel katkısı doğrultusunda verir.
• Gönderilen çalışmaların benzerlik ve intihal denetimlerinin yapılmasını sağlar.

2. Yazarların Etik Yükümlülükleri
• Yazarlar yalnızca özgün, daha önce yayımlanmamış ve başka bir yerde değerlendirme sürecinde olmayan çalışmalar sunmalıdır.
• Her yazar, çalışmaya akademik düzeyde anlamlı katkı sağlamış olmalıdır.
• Makalenin ilk sayfasında, çalışmanın tez, proje ya da bildiri olarak sunulup sunulmadığı açıkça belirtilmelidir.
• Her türlü destek, katkı veya olası çıkar çatışması şeffaf biçimde beyan edilmelidir.
• Yazarlar, değerlendirme süreci boyunca editörlerle açık, dürüst ve şeffaf iletişim kurmalıdır.
• Yapay zekâ araçları kullanıldıysa, kullanımın hangi aşamada gerçekleştiği net şekilde ifade edilmelidir.

3. Hakemlerin Etik Yükümlülükleri
• Hakemler, değerlendirdikleri çalışmaların gizliliğini korumakla yükümlüdür.
• İncelemelerini tarafsız, nesnel ve yapıcı bir yaklaşımla gerçekleştirmelidir.
• Değerlendirme sırasında kişisel, kırıcı veya küçük düşürücü ifadelerden kaçınılmalıdır.
• Olası bir çıkar çatışması söz konusuysa bunu editöre bildirmeli ve değerlendirmeyi reddetmelidir.
• Belirlenen değerlendirme süresine uymalı, gecikme durumunda editörü bilgilendirmelidir.
• Sadece kendi uzmanlık alanına giren çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.

HAKKARİ İLAHİYAT DERGİSİ YAYIN AHLAKI VE YAYIN İSTİSMARINA DAİR BEYANNAME
Bu beyannamedeki HİD kısaltması Hakkari İlahiyat Dergisi’ne işaret etmektedir. HİD, Hakkari Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından yayınlanan akademik bir dergidir. Yayınlanan bir yazının içeriği, zorunlu olarak Hakkari Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin veya HİD’in görüşlerini yansıtmaz.
Bir yazarın bir türde birden fazla çalışması derginin aynı sayısı için değerlendirmeye alınmayacaktır.