Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Çigdem Çaglayan; Bayram Mercimek; Utku Urgan; Sibel Kiran

Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Uykululuk, motor ve blşsel performansa olumsuz etks olan br durumdur. Bu çalışmada taks şoförlernn sosyodemografk özellkler ve çalışma koşullarının gündüz uykululuk durumlarına olan etksn ve trafk kazaları le gündüz uykululuğu arasındak lşk y ortaya koymak amaçlanmıştır. Yöntem: Kestsel tptek araştırmaya 160 taks şoförü katılmıştır. Katılımcıların sosyodemografk özellklern, çalışma koşullarını, sağlıklı yaşam davranışlarını, beden ktle ndeksn (BKİ), daha önce geçrdkler trafk ve ş kazalarını, algılanan sağlık durumlarını sorgulayan soru formu, Eppworth Uykululuk Ölçeğ (EUÖ) ve Genel Sağlık Anket (GSA)-12 kullanılmıştır. İstatstksel olarak tanımlayıcı ve tek yönlü analzlern yanısıra korelasyon ve lneer regresyon analzler yapılmıştır. Bulgular: Şoförlern tamamı erkeklerden oluşmaktadır ve yaş ortalamaları 44,9±10,9’dur. Şoförlern %88’ algılanan sağlıklarını y-çok y olarak değerlendrmştr. Trafk kazası geçrenlern sıklığı %66,2, ş kazası geçrenlern sıklığı %68,1’d r. EUÖ puanların ortalaması 2,7±2,4’tür. EÜO puanları le alkol tüketm mktarları, trafk kaza geçrme sayıları, ş kazası geçrme sayıları, gece çalışma sayıları, BKİ ve GSA-12 puanları arasında statstksel olarak anlamlı korelasyonlar bulunmuştur. Sırasıyla korelasyon katsayıları 0,19, 0,26, 0,27, 0,27, 0,30, 0,30 olarak saptanmıştır. EUÖ puanı ortalaması kaza geçrenlerde 3,10±2,66, geçrmeyenlerde 1,96±1,75 olarak bulunmuştur (p=0,007). Sonuç: Bu araştırmada gündüz uykululuğu le trafk kazası geçrme lşkl bulunmuştur. Ayrıca şoförlern çalışma koşulları ve sağlıklı yaşam davranışları uykululuk üzerne etkldr. Şoförlern çalışma saatlernn düzenlenmes ve sağlıklı yaşam davranışlarının teşvk gb önlemlerle gündüz uykululuğunu azaltmak olasıdır. Bu aynı zamanda trafk kazaları ve ş kazalarının azalmasını sağlayablr.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. WHO. Obesity and overweight. 2021. [Erişim Tarihi: 07.10.2022]. http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/.
2. Arroyo-Johnson C, Mincey KD. Obesity epidemiology worldwide. Gastroenterology Clinics of North America. 2016;45:(4)571-579. doi: 10.1016/j.gtc.2016.07.012.
3. Kaya A, Gedik V, Bayram F, vd. Hipertansiyon, obezite ve lipid metabolizması hekim için tanı ve tedavi rehberi. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, Ankara 2009.
4. Dülger H, Mayda AS. Bartın üniversitesi sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinde beslenme alışkanlıkları ve obezite prevalansı. DÜ Sağlık Bil Enst Derg. 2016;6:(3)173-177.
5. T.C Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Sağlıklı Beslenme Ve Hareketli Hayat Dairesi Başkanlığı. Obezitenin nedenleri. 2023. [Erişim Tarihi: 12.07.2023]. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite.
6. Kalan I, Yeşil Y. Obezite ile ilişkili kronik hastalıklar. Mised. 2010;23-24:78-81.
7. Yıldırım AE, Altun R. Obezite ve mikrobiyota. Güncel Gastroenteroloji. 2014;18(1): 106-111.
8. Sağlık Bakanlığı. Türkiye’de Obezite Cerrahisinin Obezite Tedavisindeki Yeri. 2014. [Erişim Tarihi: 11.10.2022]. https://shgmargestddb.saglik.gov.tr/Eklenti/36797/0/turkiyede-obezite-cerrahisinin-obezite-tedavisindeki--yeri-30-06-2014pdf.pdf.

9. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü. Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması (TBSA) 2010: Beslenme Durumu ve Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi Sonuç Raporu. 2014.
10. Berberoğlu Z, Hocaoğlu Ç. Küresel sağlık sorunu ‘Obezite’: Güncel bir gözden geçirme. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2021;8(3):543-552. doi:10.34087/cbusbed.886473.
11. Baltacı G. Obezite ve Egzersiz, Ankara, Sağlık Bakanlığı Yayınları, 2012.
12. Ergül Ş, Kalkım A. Önemli bir kronik hastalık: çocukluk ve ergenlik döneminde obezite. TAF Prev Med Bull. 2011;10(2):223-230.
13. Esin K, Şanlıer N. Çocukluk çağı obezitesinin psikososyal etkileri. Beslenme ve Diyet Dergisi. 2012;40(2):149-154.
14. Sert H, Seven A, Çetinkaya S, Pelin M, Aygin D. Sağlık yüksekokulu öğrencilerinin obezite ön yargı düzeylerinin değerlendirilmesi. Online Türk Sağlık Bilim Derg. 2016; 1(4):9-17.
15. Paker M. Psikolojik Açıdan Önyargı ve Ayrımcılık. Ayrımcılık çok boyutlu yaklaşımlar. İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji Ve Eğitim Çalışmaları Birimi (seçbir) 2012.
16. Welborn, SE. (2013). Comparison of obesity bias, attitudes and beliefs among undergraduate dietetic students, dietetic ınterns and practicing registered dietitians. (Master’s Thesis) Electronic Theses and Dissertations, East Tennessee State University, ABD.
17. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Birinci Basamak Sağlık Kurumları İçin Obezite ve Diyabet Klinik Rehberi. 1070: Ankara 2017.
18. Aydın T, Erçelik ZE, Gönen B, Aydın D, Günşen U. Üniversite öğrencilerinin obezite ön yargılarının belirlenmesi. BAUN Sağ Bil Derg. 2020;9(2):67-74.
19. Puhl R, Brownell KD. Bias, discrimination, and obesity. Obesıty Research. 2001; 9:(12)788-805.
20. Gudzune KA, Beach MC, Roter DL, Cooper LA. Physicians build less rapport with obese patients. Obesity. 2013;21:(10)2146-2152. doi:10.1002/oby.20384.
21. O’Donoghue G, Cunningham C, King M, et al. A qualitative exploration of obesity bias and stigma in Irish healthcare; the patients’ voice. PLoS One. 2021;16(11) e0260075. doi:10.1371/journal.pone.0260075.
22. Altun, S. (2015). Üniversite Öğrencilerinin Obezite İlişkin Önyargılarının Belirlenmesi. (Yüksek Lisans tezi) Başkent Üniversitesi, Ankara.
23. Koyu EB, Karaağaç Y, Miçooğulları Ş. Sağlık bilimleri öğrencilerinde obezite ön yargısı ve ilişkili etmenler. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2020;4(3):260-269. doi:10.25048/tudod.790209.
24. Altınayak SÖ, Gür EY, Apay SE, Özkan H. Ebelik öğrencilerinin obez gebelere karşı önyargısı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;20(3):201-207.
25. Zengin N. “Sağlık Hakkı” ve sağlık hizmetlerinin sunumu. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi 2010;1(1):44-52.
26. WHO. A healthy lifestyle - WHO recommendations. 2010. [Erişim Tarihi: 11.10.2022]. https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/a-healthy-lifestyle---who-recommendations.
27. Ercan A, Ok MA, Kızıltan G, Altun S. Sağlık bilimleri öğrencileri için obezite önyargı ölçeğinin geliştirilmesi: GAMS 27-obezite önyargı ölçeği. Uluslararası Hakemli Beslenme Araştırmaları Dergisi. 2015;2(3):29-43. doi: 10.17362/DBHAD.2015310322.
28. İnci, F. (2019). Hemşirelik öğrencilerinin obezite önyargıları ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişki. (Yüksek Lisans tezi) Çukurova Üniversitesi, Adana.
29. Balalan E, Pirinçci E, Kara, TK. Sağlık bilimleri fakültesindeki öğrencilerin obez bireylere karşı önyargılarının incelenmesi. F.Ü.Sağ.Bil.Tıp.Derg. 2022;36(1)40-45.
30. Çelik ÖM, Duran S. Trakya üniversitesi tıp fakültesi öğrencilerinde obezite ile ilgili önyargının ve sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumun değerlendirilmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2022;16(4),690-698. doi:10.21763/tjfmpc.1133228.
31. Pantenburg B, Sikorski C, Luppa M, vd. Medical students’ attitudes towards overweight and obesity. PLoS One. 2012;7(11):e48113. doi: 10.1371/journal.pone.0048113.
32. Andreyeva T, Puhl RM, Brownell KD. Changes in perceived weight discrimination among Americans, 1995-1996 through 2004-2006. Obesity. 2008;16(5):1129-1134. doi:10.1038/oby.2008.35.
33. Yildiz M, Baysal HY. Prejudice against obesity in university students studying in health-related departments. Perspect Psychiatr Care. 2019;55(2):170-174. doi:10.1111/ppc.12314.
34. Hayran O, Akan H, Özkan A, Kocaoǧlu B. Fat Phobia of university students: Attitudes toward obesity. Journal of Allied Health. 2013 Fall;42(3):147-50.
35. Çapar NÇ, Erbaş DH, Koç Bİ. Hemşirelerin Obez Hastalara Karşı Ön Yargı Durumlarının İncelenmesi. Gevher Nesıbe Tıp ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023;8(Özel Sayı):840-845. doi:10.5281/zenodo.8404353.
36. Merdol, DS. (2019). Yetişkin bireylerde obezite önyargısı ile yaşam kalitesi ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans tezi) Başkent Üniversitesi, Ankara.
37. Usta E, Acar K, Aygin D. Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin obeziteye ilişkin tutumları. Electronic Journal of Vocational Colleges. 2015;5(5): 46-53.
38. Kasar KS, Akyol A. Hemşirelik öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının obezite önyargı düzeyine etkisi. Hemşirelikte Eğitim Ve Araştırma Dergisi. 2019;16(2): 79-86. doi:10.5222/HEAD.2019.079.
39. Terzi D, Kaya AŞ, Terzi B, Gündüz KE. Sağlık bilimleri bölümlerinde eğitimine devam eden öğrencilerin obezite farkındalık ve ön yargı düzeylerinin değerlendirilmesi: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Örneği. Turkiye Klinikleri J Health Sci. 2021;6:(4) 703-712. doi:10.5336/healthsci.2020-79833.
40. Uyanık G, Yılmaz M, Şahin A. Sağlık bilimleri öğrencilerinin obezite ile ilgili önyargılarının belirlenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Genel Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;2(1):48-58.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Sağlığı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Çigdem Çaglayan ^*
0000-0003-4811-7059
Türkiye

Bayram Mercimek Bu kişi benim
0000-0000-0000-0000
Türkiye

Utku Urgan
0000-0002-5757-7121
Türkiye

Sibel Kiran
0000-0002-4191-113X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

30 Temmuz 2024

Kabul Tarihi

10 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 2 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA39GB22LL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çaglayan, Ç., Mercimek, B., Urgan, U., & Kiran, S. (2026). Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, 2(2), 78-86. https://izlik.org/JA39GB22LL

AMA

1.Çaglayan Ç, Mercimek B, Urgan U, Kiran S. Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi. HASAUD. 2026;2(2):78-86. https://izlik.org/JA39GB22LL

Chicago

Çaglayan, Çigdem, Bayram Mercimek, Utku Urgan, ve Sibel Kiran. 2026. “Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 2 (2): 78-86. https://izlik.org/JA39GB22LL.

EndNote

Çaglayan Ç, Mercimek B, Urgan U, Kiran S (01 Haziran 2026) Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 2 2 78–86.

IEEE

[1]Ç. Çaglayan, B. Mercimek, U. Urgan, ve S. Kiran, “Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi”, HASAUD, c. 2, sy 2, ss. 78–86, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA39GB22LL

ISNAD

Çaglayan, Çigdem - Mercimek, Bayram - Urgan, Utku - Kiran, Sibel. “Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 2/2 (01 Haziran 2026): 78-86. https://izlik.org/JA39GB22LL.

JAMA

1.Çaglayan Ç, Mercimek B, Urgan U, Kiran S. Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi. HASAUD. 2026;2:78–86.

MLA

Çaglayan, Çigdem, vd. “Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, c. 2, sy 2, Haziran 2026, ss. 78-86, https://izlik.org/JA39GB22LL.

Vancouver

1.Çigdem Çaglayan, Bayram Mercimek, Utku Urgan, Sibel Kiran. Taksi şoförlerinde gündüz uykululuğu prevalansı ve trafik kazaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi. HASAUD [Internet]. 01 Haziran 2026;2(2):78-86. Erişim adresi: https://izlik.org/JA39GB22LL