Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi

Buse Kaya; Aysun Ekşioğlu; Ummahan Yüce

Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi

Öz

Ebeler, afetlerde toplum bağışıklığının sürdürülmesinde önemli sağlık profesyonelleridir. Gebeler, çocuklar ve bebekler afetlerde en korunmasız gruplardır. Anne çocuk sağlığının sürdürülmesinde ebelik hizmetleri önem taşımaktadır. Afetler; yenidoğan ve çocukların hem sağlık hem de güvenliklerini tehdit etmekte ve gelişimleri üzerinde uzun süreli etkiler bırakabilmektedir. Afetlerde yenidoğan ve çocuk sağlığının korunması ve desteklenmesi, toplumların en hassas ve savunmasız üyelerinin refahını korumak için hayati öneme sahiptir. Bu tür acil durumlarda daha iyi karar verme, koordinasyon ve müdahale konusunda çeşitli aktörler yenidoğan ve çocuk sağlığına odaklanan hizmetler sunmalıdır. Ebeler, sahip oldukları bilgi ve beceriler, birinci basamak sağlık hizmeti sağlamaya yönelik konumları ve hizmet verdikleri topluluklara coğrafi ve sosyal yakınlıkları nedeniyle özellikle çocuk ve yenidoğanın sağlık ihtiyaçlarını karşılamada kilit rol oynarlar. Afetlerde yenidoğan ve çocuk sağlığı hizmetlerinde ebelik bakımı; hayat kurtarma, acıyı hafifletme ve insan onurunu korumayı içermelidir. Fakat afet ortamlarında yenidoğan ve çocuk ölümlerinin önlenmesi ve sağlığın korunması için gereken ebelik hizmetlerine ilişkin bilgi eksikliği mevcuttur. Bu nedenle bu derleme, afetlerde yenidoğan ve çocuk sağlığına yönelik ebelik hizmetlerini açıklamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. Ali Hirani SA, Kenner C. International column: Effects of humanitarian emergencies on newborn and infants' health in Pakistan. Newborn Infant Nurs Rev. 2011;11(2):58-60. doi: 10.1053/j.nainr.2011.04.002.
2. Singh NS, Aryasinghe S, Smith J, Khosla R, Say L, Blanchet K. A long way to go: a systematic review to assess the utilisation of sexual and reproductive health services during humanitarian crises. Glob Health. 2018;3(2):e000682. doi: 10.1136/bmjgh-2017-000682.
3. Chaudhary P, Vallese G, Thapa M, ve ark. Humanitarian response to reproductive and sexual health needs in a disaster: the Nepal Earthquake 2015 case study. Reprod Health Matters. 2017;25(51):25-39. doi: 10.1080/09688080.2017.1405664.
4. Belizzi S, Farina G, Fiamma M, Pichierri G, Salaris P, Napodano CMP. The multi-agency partnership roadmap for newborns in humanitarian settings: Timely and crucial during the COVID-19 pandemic. J Glob Health. 2021;11(03015):1-3. doi: 10.7189/jogh.11.03015.
5. World Health Organization [Internet]. Child and adolescent health in humanitarian settings: operational guide. [Erişim tarihi: 13 Haziran 2023]. Erişim adresi: https://apps.who.int/iris/handle/10665/351255.
6. Zeid S, Gilmore K, Khosla R, ve ark. Women’s, children’s, and adolescents’ health in humanitarian and other crises. Women’s, Children’s, and Adolescents’ Health. 2015;351(Suppl 1):56-60. doi: 10.1136/bmj.h4346.
7. Brizueala V, Tunçalp Ö. Global initiatives in maternal and newborn health. Obstet Med. 2017;10(1):21-25. doi: 10.1177/1753495X16684987.
8. Kobeissi LH, Ashna M, Messier K, ve ark. Exploring the feasibility of establishing a core set of sexual, reproductive, maternal, newborn, child and adolescent health indicators in humanitarian settings: a multimethods, multicountry qualitative study protocol. Open. 2021;11(12):e041270. doi: 10.1136/bmjopen-2020-041270.

9. Pyone T, Dickinson F, Kerr R, Boschi-Pinto C, Mathai M, van den Broek N. Data collection tools for maternal and child health in humanitarian emergencies: a systematic review. Bull World Health Organ. 2015;93:648-658. doi: 10.1017/dmp.2019.103.
10. Onyango MA, Heidari S. Care with dignity in humanitarian crises: ensuring sexual and reproductive health and rights of displaced populations. Reprod Health Matters. 2017;25(51):1-6. doi: 10.1080/09688080.2017.1411093.
11. Beek K, Dawson A, Whelan A. A review of factors affecting the transfer of sexual and reproductive health training into practice in low and lower-middle income country humanitarian settings. Confl Health. 2017;11(16):1-12. doi: 10.1186/s13031-017-0118-9.
12. Lawn JE, Blencowe H, Kinney MV, Bianchi F, Graham WJ. Evidence to inform the future for maternal and newborn health. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2016;36:169-183. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2016.07.004.
13. Tran NT, Schulte-Hillen C. Wishful thinking versus operational commitment: is the international guidance on priority sexual and reproductive health interventions in humanitarian settings becoming unrealistic? Confl Health. 2018;12(32):1-5. doi: 10.1186/s13031-018-0157-x.
14. Rodo M, Duclos D, DeJong J, Akik C, Singh NS. A systematic review of newborn health interventions in humanitarian settings. Glob Health. 2022;7:e009082. doi: 10.1136/bmjgh-2022-009082.
15. O Lam J, Amsalu R, Kerber K, ve ark. Neonatal survival interventions in humanitarian emergencies: a survey of current practices and programs. Confl Health. 2012;6(2):1-8. doi: 10.1186/1752-1505-6-2.
16. Tanabe M, Schaus K, Rastogi S, Krause SK, Patel P. Tracking humanitarian funding for reproductive health: a systematic analysis of health and protection proposals from 2002-2013. Confl Health. 2015;9(Suppl 1):1-13. doi: 10.1186/1752-1505-9-S1-S2.
17. Casey SE, Cynoweth SK, Cornier N, Gallagher MC, Wheeler EE. Progress and gaps in reproductive health services in three humanitarian settings: mixed-methods case studies. Confl Health. 2015;9(Suppl 1):1-13. doi: 10.1186/1752-1505-9-S1-S3.
18. Constantino JL, Romeiro FD, Diaz T, Moran AC, Boschi-Pinto C. Data collection tools for maternal and child health in humanitarian emergencies: an updated systematic review. Disaster Med Public Health Prep. 2020;14(5):601-619. doi: 10.1017/dmp.2019.103.
19. Warren E, Post N, Hossain M, Blanchet K, Roberts B. Systematic review of the evidence on the effectiveness of sexual and reproductive health interventions in humanitarian crises. Open. 2015;5:e008226. doi: 10.1136/bmjopen-2015-008226.
20. Amsalu R, Schulte-Hillen C, Garcia DM, ve ark. Lessons learned from helping babies survive in humanitarian settings. Pediatrics. 2020;146(Suppl 2):208-217. doi: 10.1542/peds.2020-016915L.
21. Dawson A, Tappis H, Tran NT. Self-care interventions for sexual and reproductive health in humanitarian and fragile settings: a scoping review. Health Serv Res. 2022;22(757):1-24. doi: 10.1186/s12913-022-07916-4.
22. Amsalu R, Morris CN, Chukwumalu K, ve ark. Essential newborn care practice at four primary health facilities in conflict affected areas of Bossaso, Somalia: a cross-sectional study. Confl Health. 2019;13(27):1-13. doi: 10.1186/s13031-019-0202-4.
23. Ahmed Z, Ataullahjan A, Gaffey MF, ve ark. Understanding the factors affecting the humanitarian health and nutrition response for women and children in Somalia since 2000: a case study. Confl Health. 2020;14(35):1-15. doi: 10.1186/s13031-019-0241-x.
24. McBride S, Morgan A. Context matters: a systematic review of neonatal care in humanitarian emergencies. J Int Humanit Action. 2022;7(13):1-26. doi: 10.1186/s41018-022-00121-2.
25. Sami S, Berber K, Tomczyk B, ve ark. “You have to take action”: changing knowledge and attitudes towards newborn care practices during crisis in South Sudan. Reprod Health Matters. 2017;25(51):124-139. doi: 10.1080/09688080.2017.1405677.
26. Morof DF, Kerber K, Tomczyk B, ve ark. Neonatal survival in complex humanitarian emergencies: setting an evidence-based research agenda. Confl Health. 2014;8(8):1-12. doi: 10.1186/1752-1505-8-8.
27. Schnall J, Hayden D, Wilkinson D. Newborns in crisis: An outline of neonatal ethical dilemmas in humanitarian medicine. Dev World Bioeth. 2019;19:196-205. doi: 10.1111/dewb.12214.
28. Tappis H, Elaraby S, Elnakib S, ve ark. Reproductive, maternal, newborn and child health service delivery during conflict in Yemen: a case study. Confl Health. 2020;14(30):1-16. doi: 10.1186/s13031-020-00269-x.
29. Procianoy GS, Silveira RC, Procianoy RS. Impact of the May 2024 floods on childhood immunization coverage in Rio Grande do Sul, Brazil. Vaccine. 2025;62:127573. doi: 10.1016/j.vaccine.2025.127573.
30. Singh NS, Ataullahjan A, Ndiaye K, ve ark. Delivering health interventions to women, children, and adolescents in conflict settings: what have we learned from ten country case studies? Lancet. 2021;397(10273):533-542. doi: 10.1016/S0140-6736(21)00132-X.
31. Büke Ö, Karabayır N. Protection of child health in emergencies. Turk Arch Pediatr. 2024;59(3):243-249. doi: 10.5152/TurkArchPediatr.2024.23265.
32. Ravi SJ, Potter CM, Paina L, Merritt MW. Post-epidemic health system recovery: A comparative case study analysis of routine immunization programs in the Republics of Haiti and Liberia. PLoS ONE. 2023;18(10):e0292793.
33. Giusti A, Marchetti F, Zambri F, Pro E, Brillo E, Colaceci S. Breastfeeding and humanitarian emergencies: the experiences of pregnant and lactating women during the earthquake in Abruzzo, Italy. Int Breastfeed J. 2022;17(45):1-13. doi: 10.1186/s13006-022-00483-8.
34. Dall’Oglio I, Marchetti F, Mascolo R, ve ark. Breastfeeding protection, promotion, and support in humanitarian emergencies: a systematic review of literature. J Hum Lact. 2020;36(4):687-698. doi: 10.1177/0890334419900151.
35. United Nations High Commission for Refugees (UNHCR), Save the Children [Internet]. Infant and young child feeding in refugee situations: A multi-sectoral framework for action. [Erişim tarihi: 14 Haziran 2023]. Erişim adresi: https://www.unhcr.org/media/infant-and-young-child-feeding-refugee-situations-multi-sectoral-framework-action.
36. Edwards G, Marshall J, McFadden A, Welsh J. Global aspects of breastfeeding. The Continuous Textbook of Women’s Medicine Series. 2021;15:1-16. doi: 10.3843/GLOWM.416233.
37. Hirani S, Richter S, Salami B. Humanitarian aid and breastfeeding practices of displaced mothers: a qualitative study in disaster relief camps. Eastern Mediterr Health J. 2021;27(12):1197-1202. doi: 10.26719/emhj.20.087.
38. Scime NV. Supporting breastfeeding during humanitarian emergencies. Univ West Ont Med J. 2017;86(1):12-13. doi: 10.5206/uwomj.v86i1.2135.
39. Leyenaar J. Human immuno-deficiency virus and infant feeding in complex humanitarian emergencies: Priorities and policy considerations. Disasters. 2004;28(1):1-15. doi: 10.1111/j.0361-3666.2004.00240.x.
40. UNICEF, WHO. [Internet]. Breastfeeding in emergency situations advocacy brief. [Erişim tarihi: 14 Haziran 2023]. Erişim adresi: https://reliefweb.int/report/world/advocacy-brief-breastfeeding-emergency-situations.
41. MirMohamadaliie M, Jazani RK, Sohrabizadeh S, Nasrabadi AN. Barriers to breastfeeding in disasters in the context of Iran. Prehosp Disaster Med. 2019;34(1):20-24. doi: 10.1017/S1049023X18001243.
42. Ali Hirani SA, Richter S, Salami BO, Vallianatos H. Breastfeeding in disaster relief camps an integrative review of literature. ANS Adv Nurs Sci. 2019;42(2):1-12. doi: 10.1097/ANS.0000000000000231.
43. Camacho NA, von Schreeb J, Della Corte F, Kolokotroni O. Interventions to support the re-establishment of breastfeeding and their application in humanitarian settings: A systematic review. Matern Child Nutr. 2023;19(1):1-15. doi: 10.1111/mcn.13440.
44. Creek TL, Kim A, Lu L, ve ark. Hospitalization and mortality among primarily nonbreastfed children during a large outbreak of diarrhea and malnutrition in Botswana, 2006. J Acquir Immune Defic Syndr. 2010;53(1):14-19. doi: 10.1097/QAI.0b013e3181bdf676.
45. Hwang CH, Iellamo A, Ververs M. Barriers and challenges of infant feeding in disasters in middle- and high-income countries. Int Breastfeed J. 2021;16(62):1-13. doi: 10.1186/s13006-021-00398-w.
46. Tyndall JA, Ndiaye K, Weli C, ve ark. The relationship between armed conflict and reproductive, maternal, newborn and child health and nutrition status and services in northeastern Nigeria: a mixed-methods case study. Confl Health. 2020;14(75):1-15. doi: 10.1186/s13031-020-00318-5.
47. Cynoweth SK. Advancing reproductive health on the humanitarian agenda: the 2012-2014 global review. Confl Health. 2015;9(Suppl 1):1-9. doi: 10.1186/1752-1505-9-S1-I1.
48. Casey SE. Evaluations of reproductive health programs in humanitarian settings: a systematic review. Confl Health. 2015;9(Suppl 1):1-14. doi: 10.1186/1752-1505-9-S1-S1.
49. Amsalu R, Morris CN, Hynes M, ve ark. Effectiveness of clinical training on improving essential newborn care practices in Bossaso, Somalia: a pre and postintervention study. Pediatrics. 2020;20(215):1-14. doi: 10.1186/s12887-020-02120-x.
50. Chou VB, Stegmuller A, Vaughan K, Spiegel PB. The humanitarian lives saved tool: an evidence-based approach for reproductive, maternal, newborn, and child health program planning in humanitarian settings. J Glob Health. 2021;11(03102):1-4. doi: 10.7189/jogh.11.03102.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Sağlığı

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Buse Kaya ^* Bu kişi benim
0000-0002-2515-479X
Türkiye

Aysun Ekşioğlu
0000-0002-8769-3289
Türkiye

Ummahan Yüce Bu kişi benim
0000-0003-3531-8644
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

1 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

30 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA67HN66LE

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kaya, B., Ekşioğlu, A., & Yüce, U. (2026). Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, 3(2), 95-103. https://izlik.org/JA67HN66LE

AMA

1.Kaya B, Ekşioğlu A, Yüce U. Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi. HASAUD. 2026;3(2):95-103. https://izlik.org/JA67HN66LE

Chicago

Kaya, Buse, Aysun Ekşioğlu, ve Ummahan Yüce. 2026. “Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 (2): 95-103. https://izlik.org/JA67HN66LE.

EndNote

Kaya B, Ekşioğlu A, Yüce U (01 Haziran 2026) Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 2 95–103.

IEEE

[1]B. Kaya, A. Ekşioğlu, ve U. Yüce, “Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi”, HASAUD, c. 3, sy 2, ss. 95–103, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67HN66LE

ISNAD

Kaya, Buse - Ekşioğlu, Aysun - Yüce, Ummahan. “Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3/2 (01 Haziran 2026): 95-103. https://izlik.org/JA67HN66LE.

JAMA

1.Kaya B, Ekşioğlu A, Yüce U. Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi. HASAUD. 2026;3:95–103.

MLA

Kaya, Buse, vd. “Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, c. 3, sy 2, Haziran 2026, ss. 95-103, https://izlik.org/JA67HN66LE.

Vancouver

1.Buse Kaya, Aysun Ekşioğlu, Ummahan Yüce. Ebelik Hizmetlerinin Afetlerde Yenidoğan ve Çocuk Sağlığının Korunmasına Etkisi. HASAUD [Internet]. 01 Haziran 2026;3(2):95-103. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67HN66LE