Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış

Devran Karpuz; Bülent Kılıç

Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış

Öz

Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin uygulamaları incelenirken değerlendirmelerin nitelikli yapılabilmesi için bahsedilen modellerin tarihsel gelişim süreci anlaşılmalı ve süreç içerisindeki gözlem, tespit ve çözümler iyice tahlil edilmelidir. 19. yüzyılda temelleri atılan hizmetler, tarih boyunca endüstrileşme ve şehirleşme ile başlayan; tıbbi, teknik ve teknolojik ilerlemelere paralel olarak sıklıkla savaş ortamlarında gelişen bir alan olmuştur. İhtiyaçlar yıllar içinde artmış ve İkinci Dünya Savaşı sonrası başlayan süreçle birlikte modern bir yapıya kavuşmuştur. Yapılan farklı düzenleme ve teşebbüsler ile de 1990’lı yıllara kadar hızlı bir gelişme göstermiş, kapsamı ve kalitesi artırılmıştır. Ancak Türkiye’deki uygulamaların dünyadaki gelişmelere zaman zaman paralellik gösterse de modern anlamda ortaya çıkışının 1980’li yıllarda, kapsayıcı bir pratiğin oluşmasının ise 1990’lı yıllarda olduğu görülmektedir. Türkiye gibi tarihsel, sosyoekonomik, jeopolitik ve kültürel anlamda öne çıkan bir ülkede yaşanan gelişmelerin incelenmesi Türkiye dahil herhangi bir ülkede yapılacak değerlendirme, iyileştirme, geliştirme ve yenilikler için önemli olabilir. Çalışmada bu amaçla tarihsel süreçte dikkat çeken olgular değerlendirilmiş ve (Türkiye’ye ek olarak) Almanya, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve Japonya gibi öne çıkan ülkeler üzerinden incelemeler yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. Brooks, Ingrid A., et al. "An historical examination of the development of emergency medical services education in the US through key reports (1966-2014)." Prehospital and disaster medicine 31.1 (2016): 90-97.
2. Shah, Manish N. "The formation of the emergency medical services system." American journal of public health 96.3 (2006): 414-423.
3. Dick, Wolfgang F. "Anglo-American vs. Franco-German emergency medical services system." Prehospital and disaster medicine 18.1 (2003): 29-37.
4. Hecker, Norman, and Bernd Dieter Domres. "The German emergency and disaster medicine and management system—history and present." Chinese journal of traumatology 21.02 (2018): 64-72.
5. Sefrin, Peter, and Johann W. Weidringer. "History of emergency medicine in Germany." Journal of Clinical Anesthesia 3.3 (1991): 245-248.
6. Sefrin, P. "History of the rescue service in Germany--especially in regard to emergency medicine." Anasthesiologie, Intensivmedizin, Notfallmedizin, Schmerztherapie: AINS 38.10 (2003): 623-629.
7. Rief, Martin, et al. "Physician utilization in prehospital emergency medical services in Europe: an overview and comparison." Emergencias 35.2 (2023): 125-135.
8. Sefrin, Peter. "Development of emergency medical services in Germany-Western part of Germany." Anasthesiologie, Intensivmedizin, Notfallmedizin, Schmerztherapie: AINS 48.11-12 (2013): 734-738.

9. Moecke, Heinzpeter. "Emergency medicine in Germany." Annals of emergency medicine 31.1 (1998): 111-115.
10. Tanigawa, Koichi, and Keiichi Tanaka. "Emergency medical service systems in Japan: past, present, and future." Resuscitation 69.3 (2006): 365-370.
11. Shimizu, Kentaro, et al. "Emergency medicine in Japan: past, present, and future." International Journal of Emergency Medicine 14 (2021): 1-9.
12. Hori, Shingo. "Emergency medicine in Japan." The Keio journal of medicine 59.4 (2010): 131-139.
13. Ochi, Genro, Tatsuru Arai, and Yukihiro Watoh. "Comparison of Emergency Medical Services in Rural Areas of US and Japan." Nihon Kyukyu Igakukai Zasshi 8.6 (1997): 247-252.
14. Numanoğlu SC, Elçioğlu Ö, Özden H, İnlüoğlu İ. 19. yüzyılda Acil Tıp Hizmetleri, Cumhuriyet Sonrası Türkiye’de Acil Yardım Hizmetlerinin Sunumu. V. Türk Tıp Tarihi Kongresi. Ankara; 1998:99-105.
15. Erbay H. Türkiye’nin İlk Ambulans Servisi: 077 Hızır Acil. Turkiye Klinikleri J Med Ethics. 2021;29(3):323-330.
16. Demirbilek Ö, Hatik SH. Dünyada ve Türkiyede Acil Sağlık Hizmetleri ve Tarihçesi. Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi – I. İksad Yayınları; 2020. p. 41-58.
17. Ünlüoğlu İ, Ekşi A, Elçioğlu Ö. Acil Tıp Hizmetleri Paralelinde Ambulansların Gelişimi. Sendrom. 2002;14(2):18.
18. Erbay, H. Türkiye'de Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Numarası Niçin 112? Tarih Perspektifinden Bir Değerlendirme. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2017; (1), 28-32.
19. Baskett, P. J. F. (1999). EMS systems in the United Kingdom: past, present and future. Resuscitation, 41(1), 17–23.
20. Bledsoe, B. E., Porter, R. S., & Cherry, R. A. (2007). Paramedic Care: Principles & Practice. Prentice Hall.
21. Guly, H. R. (2006). The development of accident and emergency medicine in the UK. Emerg Med J, 23(10), 740–744.
22. Lerner, E. B., & Moscati, R. M. (2001). The golden hour: scientific fact or medical urban legend? Academic Emergency Medicine, 8(7), 758–760.
23. Maki, M. (2001). Emergency medical service systems in Japan. Resuscitation, 49(2), 145–151.
24. Cara, M. et al. “The SAMU System of France.” Prehospital and Disaster Medicine 1 (1985): 140-142.
25. Menthonnex, P., & Menthonnex, E. (2010). Histoire de la médecine d’urgence de Napoléon à nos jours. In Conférence Congrès Urgences (pp. 569-597). (orijinalinden çeviri yapılarak erişilmiştir)
26. Barot, Frank. "La médecine d’urgence: évolution du concept, de l’Antiquité au SAMU." Amiens: Faculte de Medicine d'Amiens, Universite de Picardie Jules Verne (1998). (orijinalinden çeviri yapılarak erişilmiştir)
27. Drouet N. Mobile medical emergency units in France- part I. BMJ. 1982 Jun 26;284(6333):1924–1926.
28. Drouet N. Mobile medical emergency units in France- part II. BMJ. 1982 Jun 26;284(6333):1926–1928.
29. Arnold JL. International Emergency Medicine and the Recent Development of Emergency Medicine Worldwide. Annals of Emergency Medicine. 1999 Jan;33(1):97–103.
30. Heikki Nikkanen, C. Pouges, Jacobs LM. Emergency Medicine in France. Annals of Emergency Medicine. 1998 Jan 1;31(1):116–120.
31. Pozner CN, Zane R, Nelson SJ, Levine M. International EMS Systems: The United States: past, present, and future. Resuscitation. 2004 Mar;60(3):239–244.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Sağlığı

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Devran Karpuz ^* Bu kişi benim
0009-0009-5011-3744
Türkiye

Bülent Kılıç
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

15 Nisan 2025

Kabul Tarihi

27 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 3

IZ

https://izlik.org/JA78LM55GW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Karpuz, D., & Kılıç, B. (2026). Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, 3(3), 144-151. https://izlik.org/JA78LM55GW

AMA

1.Karpuz D, Kılıç B. Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış. HASAUD. 2026;3(3):144-151. https://izlik.org/JA78LM55GW

Chicago

Karpuz, Devran, ve Bülent Kılıç. 2026. “Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 (3): 144-51. https://izlik.org/JA78LM55GW.

EndNote

Karpuz D, Kılıç B (01 Haziran 2026) Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 3 144–151.

IEEE

[1]D. Karpuz ve B. Kılıç, “Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış”, HASAUD, c. 3, sy 3, ss. 144–151, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78LM55GW

ISNAD

Karpuz, Devran - Kılıç, Bülent. “Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3/3 (01 Haziran 2026): 144-151. https://izlik.org/JA78LM55GW.

JAMA

1.Karpuz D, Kılıç B. Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış. HASAUD. 2026;3:144–151.

MLA

Karpuz, Devran, ve Bülent Kılıç. “Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, c. 3, sy 3, Haziran 2026, ss. 144-51, https://izlik.org/JA78LM55GW.

Vancouver

1.Devran Karpuz, Bülent Kılıç. Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış. HASAUD [Internet]. 01 Haziran 2026;3(3):144-51. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78LM55GW