HELAL LOJİSTİKTE TEMATİK YAKLAŞIMLAR: OPERASYONEL PARADİGMADAN YÖNETİŞİM PERSPEKTİFİNE

Öz

Helal lojistik literatürü, helal bütünlüğünü büyük ölçüde ayrıştırma, izlenebilirlik ve sertifikasyon gibi operasyonel mekanizmalar üzerinden kavramsallaştırmaktadır. Bu çalışma, söz konusu operasyonel yönelime odaklanmakta, bu yöntemin helal bütünlüğünü nasıl sürdürdüğüne dair kısmi bir açıklama sunmaktadır. Daha çok özel sektör tarafından yerine getirilen lojistik hizmetlerin ötesinde, eşya; muayene, tahlil, analiz ve numune alımı gibi ve kamu otoritesi tarafından yürütülen resmi denetimler, zorunlu idari müdahaleler ve diğer kurumsal iş ve işlemlere tabii tutulmaktadır. Bu işlemler sırasında taşıma ve depolama koşulları sertifikasyon standartlarına göre değil, ulusal mevzuatlara göre yürütülmektedir. Bu çalışma, nitel bir literatür derlemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. İnceleme sonucunda, helal lojistik literatüründe; operasyonel bütünlük, sertifikasyon genişlemesi, tedarik zinciri yönetimi ve yönetişim odaklı olmak üzere dört ana tematik yaklaşım tespit edilmiştir. Çalışma, helal bütünlüğünü üç katmanlı bir kurumsal etkileşim modeli içinde yeniden çerçevelemekte; “yönetişim uyumu” kavramını operasyonel uygulamalar, sertifikasyon standartları ile düzenleyici ve denetleyici müdahaleler arasındaki tutarlılık derecesi olarak tanımlamaktadır. Bu çalışma, helal lojistik literatüründe teknik odaklı analizden yönetişim temelli analize geçiş için kavramsal bir zemin sunmakta-dır.

Anahtar Kelimeler

• helal lojistik
• helal bütünlüğü
• yönetişim uyumu
• sertifikasyon
• tedarik zinciri yönetimi

THEMATIC APPROACHES IN HALAL LOGISTICS: FROM OPERATIONAL PARADIGM TO MANAGEMENT PERSPECTIVE

Öz

The halal logistics literature largely conceptualises halal integrity through operational mechanisms such as segregation, traceability, and certification. This study focuses on this operational orientation and presents a partial account of how it sustains halal integrity. Beyond logistics services primarily carried out by the private sector, goods are subject to official controls and mandatory administrative interventions conducted by public authorities, including inspection, testing, analysis, and sampling procedures. During these processes, transportation and storage conditions are governed not by certification standards but by national regulations. This study was conducted through a qualitative literature review. The review identified four main thematic approaches in the halal logistics literature: operational integrity, certification expansion, supply chain management, and governance-oriented approaches. The study reframes halal integrity within a three-layer institutional interaction model and defines "governance alignment" as the degree of consistency between operational practices, certification standards, and regulatory and supervisory interventions. This study provides a conceptual foundation for the transition from technically oriented analysis to governance-based analysis in halal logistics scholarship.

Anahtar Kelimeler

• halal logistics
• halal integrity
• governance alignment
• certification
• supply chain management

Kaynakça

1. Ab Talib, M. S., Abdul Hamid, A. B., Chin, T. A. (2016). Can halal certification influence logistics performance? J. Islam. Mark. 7 (4): 461-475.
2. Ab Talib, M. S., Abdul Hamid, A. B., Zulfakar, M. H. (2015). Halal supply chain critical success factors: A literature review. J. Islam. Mark. 6 (1): 44-71.
3. Ali, M. A. M., Riza, N. S. M., Hamdan, M. N., Ariffin, M. F. M. (2023). Food safety in halalan tayyiban discourse according to mufassirin. Int. J. Acad. Res. Bus. Soc. Sci. 13 (8): 227-237. doi: 10.6007/IJARBSS/v13-i8/17531
4. Bergeaud-Blackler, F. (2017). The halal frontier: Muslim consumers in a globalized market, Springer, Cham, Switzerland.
5. Bonne, K., Verbeke, W. (2008). Religious values informing halal meat production and the control and delivery of halal credence quality. Agric. Hum. Values 25 (1): 35-47.
6. Braun, V., Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qual. Res. Psychol. 3 (2): 77-101.
7. Béné, C., Fanzo, J., Haddad, L., Hawkes, C., Caron, P., Vermeulen, S., Herrero, M. (2019). Five priorities to operationalize the EAT-Lancet Commission report. Nat. Food 1 (8): 457-459.
8. Can, Z. V. (2026). Helal tedarik zinciri yönetiminde dijital dönüşüm: Helal blok zinciri. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 92-108.

9. Çayıroğlu, Y. (2013). İslam hukukuna göre helal gıda sorunu. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Doktora Tezi, İstanbul, Türkiye, 459 s.
10. Çil, O., Kızıl, E. (2026). Küresel gıda ticaretinde helal standartlarının bütünleştirilmesi. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 170-171.
11. Çölbay, K., Engin, O. (2026). Helal yönetim sisteminde kritik kontrol noktaları analizi. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 159-160.
12. Daştan, Y. (2016). Kur'ân'da tayyib ve habîs kavramları. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Bursa, Türkiye, 257 s.
13. Göktaş, M. A. (2026). Dijital helal belgelendirme için teknik bir çerçeve. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 67-76.
14. Henson, S., Reardon, T. (2005). Private agri-food standards: Implications for food policy and the agri-food system. Food Policy 30 (3): 241-253.
15. Indarti, N., Lukito-Budi, A. S., Islam, A. M. (2020). A systematic review of halal supply chain research: To where shall we go? J. Islam. Mark. 12 (9): 1930–1949.
16. İbn Âşûr, M. T. (2013). İslâm Hukuk Felsefesi Gaye Problemi (Çev. Mehmet Erdoğan, Vecdi Akyüz), Rağbet Yayınları, İstanbul (Orijinal eser: Makâsıdü'ş-Şerîa el-İslâmiyye).
17. İbn Kesîr. (2024). İbn Kesîr Tefsiri: Tam Metin (M. B. Eryarsoy ve S. Kocabaş, Çev.; A. el-Mehdî, Tahkik). Polen Yayınları, İstanbul. (Orijinal eser (Tefsîrü'l-Kur'âni'l-Azîm) Hicrî 8. yüzyılda kaleme alınmıştır.)
18. İbn Kudâme, A. (1997). el-Muğni, Dârü Âlemi'l-Kütüb, Riyad. 15 Cilt.
19. Jaafar, H. S., Endut, I. R., Faisol, N., Omar, E. N. (2011). Innovation in logistics services: Halal logistics. 16th International Symposium on Logistics (ISL), 10-13 Temmuz 2011, Berlin, s. 844-851.
20. Just-Food, (2001). Indonesia: International outrage over Ajinomoto's use of pork enzyme in halal food escalates. https://www.just-food.com, Son Erişim Tarihi: 24 Nisan 2026
21. Kamali, M. H. (2010). The parameters of halal and haram in shari'ah and the halal industry, IAIS Malaysia, Kuala Lumpur, Malaysia.
22. Karadâvî, Y. (1985). el-Halâl ve'l-Harâm fi'l-İslâm, Beyrut, s. 21-40.
23. Kılıç, R., Çetinkaya, A. (2022). İbn Kudâme’nin Hanbelî Mezhebi İçerisindeki Yeri ve el-Muğnî Adlı Eseri. İhya Uluslararası İslam Araşt. Derg. 8 (1): 423-449, https://izlik.org/JA66GX37ZN
24. Kızıl, E., Aslantaş, Ş. (2026). Helal gıda zincirinde güvenin akreditasyon temelli inşası. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 168-169.
25. Köse, S. (2020). Fıkhî açıdan helal gıdanın temel ilkeleri. Helal ve Etik Araşt. Derg. 2 (1): 1–18.
26. Md Sap, M. A. (2025). Navigating halal compliance in the maritime industry: A systematic analysis of challenges and best practices. ALAM J. Marit. Stud. 6 (1): 1-5, doi: 10.66352/ajms.v6i1.51
27. New Straits Times, (2026). Customs department foils RM2.23mil frozen meat smuggling at Port Klang Free Zone. https://www.nst.com.my, Son Erişim Tarihi: 24 Nisan 2026
28. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. Int. J. Qual. Methods 16 (1): 1-13.
29. Okur, K. H. (2009). İslam hukuku açısından helal ve haram olan gıdalar ve bazı güncel meseleler. Usûl Dergisi 11 (1): 7–40.
30. Özcan, F., Bayramoğlu, Z. (2026). Helal tedarik zinciri ve izlenebilirlik sistemlerinin tüketici güvenliği ve sektör şeffaflığına katkısı. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 135-136.
31. SMIIC, (2020). OIC/SMIIC 17 Halal Supply Chain Management System (Parts 1-3: Transportation, Warehousing, Retailing). Standards and Metrology Institute for Islamic Countries. https://smiic.org/en/standards, Son Erişim Tari-hi: Mart 2026.
32. Soon, J. M., Chandia, M., Regenstein, J. M. (2017). Halal integrity in the food supply chain. Br. Food J. 119 (1): 39-51.
33. Tabaklar, N. K., Tavmaşat, T., Daşdemir, Y. (2026). Helal gıda ve gıda güvencesi. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 77-92.
34. Talay, N. (2026). An evaluation of the operational data of Republic of Türkiye Halal Accreditation Agency (HAK). 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 39.
35. The Star, (2026). AKPS seizes over RM285,000 worth of frozen chicken with dubious halal documentation. https://www.thestar.com.my/news/nation/2026/02/06/akps-seizes-over-rm285000-worth-of-frozen-chicken-with-dubious-halal-documentation , Son Erişim Tarihi: 14 Nisan 2026
36. Tieman, M. (2011). The application of halal in supply chain management: In-depth interviews. J. Islam. Mark. 2 (2): 186-195.
37. Tieman, M. (2013). Establishing the principles in halal logistics. J. Emerg. Econ. Islam. Res. 1 (1): 1-13.
38. Tieman, M., Darun, M. R. (2017). Leveraging halal industry and trade through halal rating agencies. J. Islam. Mark. 8 (3): 449-465.
39. Tieman, M., (2024). The halal compliant port. LogiSYM. https://magazine.logisym.org/the-halal-compliant-port/, Son Erişim Tarihi: 29.04.2026.
40. Yalap, K., Büyükbaç, F. (2026). Akreditasyon temelli helal uygunluk güvencesi. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 37-38.
41. Yetim, H. (2026). Türkiye'de gıda katkı maddeleri ve gıda enzimlerinin ithalatında helal sertifikalandırmanın düzenleyici rolü. 1. Uluslararası Helal Akreditasyon Kongresi, 6-8 Nisan 2026, Ankara, s. 109-110.
42. Zailani, S., Arrifin, Z., Abd Wahid, N., Othman, R., Fernando, Y. (2010). Halal Traceability and halal tracking systems in strengthening halal food supply chain for food industry in Malaysia. J. Technol. Manag. Innov. 5 (3): 38-58.
43. Zerkeşî, Bedrüddîn Muhammed b. Bahâdır b. Abdillâh ez-. el-Bahru’l-muhît fî usûli’l-fıkh. thk. Abdülkâdir Abdullâh el-Ânî. Kuveyt: Vizâratü’l-Evkâf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 1992.
44. Zulfakar, M. H., Anuar, M. M., Ab Talib, M. S. (2014). Conceptual framework on halal food supply chain integrity enhancement. Procedia Soc. Behav. Sci. 121: 58-67.