Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri

Fatma Yener Özcan; Deniz Koçoğlu-tanyer

doi:10.69487/hemarge.1233878

Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri

Öz

Amaç: Çalışmanın amacı kırsal alanda yaşayan bireylerin akılcı ilaç kullanım davranışlarının incelenmesidir. Yöntem: Tanımlayıcı türdeki çalışmanın örneğini gelişigüzel örnekleme yöntemi ile seçilmiş 171 birey oluşturmuştur. Veriler, Akılcı İlaç Kullanım Anketi ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Verilerin analizinde Ki-kare testi kullanıldı. Bulgular: Çalışmada kırsal alanda yaşayan bireylerin %19,3’ünün ilaç kullanımı hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığı, %24.5’inin verilen eğitimin yeterli olmadığını belirttiği ve %26,3’ünün reçetesiz ilaç kullandığı belirlenmiştir. %30,4’ü evinde ilaç kullanmadığı ilacı bulundurmakta, %31,6’sı tıbbi problemi sonuçlanınca ilaç kullanmayı bırakmaktadır. Eğitim durumu ile reçetesiz ilaç kullanma durumu arasında anlamlı ilişkili bulunmuştur (p<0.05). İlkokul mezunu ve daha düşük eğitime sahip olan bireylerin reçetesiz ilaç kullanma oranı (%28,9) ortaokul üzeri mezun olan bireylere (%71,1) göre daha düşüktür. Cinsiyet, gelir ve eğitim durumu ile akılcı ilaç kullanımının özellikleri arasında bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). Sadece kadınlar arasında hekimin tavsiyesine uymayanların oranının (%84,0) erkek bireylere (%16,0) göre anlamlı bir şekilde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.05). Bu çalışma da elde edilen diğer bir önemli bulgu ise ilaçların son kullanma tarihine dikkat etme oranının yüksekliğidir. Sonuç: Araştırmada eğitim durumunun akılcı ilaç kullanımı üzerinde önemli bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Eğitim durumunun artması akıl ilaç kullanım ilkelerini olumsuz etkilemektedir. Bu sonuçlar doğrultusunda halkın farkındalığının arttırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Afriyie, D. K., & Tetteh, R. (2014). A description of the pattern of rational drug use in Ghana Police Hospital. Int J Pharm Pharmacol, 3(1), 143-148. https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/a-description-of-the-pattern-of-rational-drug-use-in-ghana-police-hospital.pdf
Aşiret, G.D., Bayrak Kahraman, B., Yeğenoğlu, S., Akdemir, N. ve Baydar, T. (2013). Geriatrik hastalara hizmet veren hemşirelerin akılcı ilaç kullanımı konusundaki bilgi ve deneyimlerinin değerlendirilmesi. Türk Geriatri Dergisi,16(4), 446-53. https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/201154/
Baş, F.Y., Cankara, F.N. ve Yeşilot, Ş. (2013). Tıp fakültesi öğrencilerinde reçetesiz ilaç kullanımının değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(2), 46-53.
Bayram, N., Günay, İ., Apa, H., Gülfidan, G., Yamacı, S., Kutlu, A., Öztürk, E.A., Ural, H., Devrim, F., Devrim, İ. & Ünal, N. (2013). Evaluation of the factors affecting the attitudes of the parents towards to use of antibiotics. The Pediatric In Fectious Disease Journal, 7, 57-60. https://www.researchgate.net/publication/273982881
Chauhan, I., Yasir, M., Kumari, M. & Verma M. (2018). The pursuit of rational drug use: Understanding factors and interventions. Pharmaspire, 10(2): 48-54. https://www.isfcppharmaspire.com/uploads/228/13860_pdf.pdf
Çınar, A.S., ve Mercan Y. (2020). Rational use of medicines by mothers having children under five years old and factors affecting their medication use. TJFMPC, 14(4), 530-539. http://dx.doi.org/10. 21763/tjfmpc.738244
Çelebi. A. (2018). Akılcı ilaç kullanımına yönelik ebeveyn tutum ölçeğinin geliştirilmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Erzurum. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Ekenler, Ş. ve Koçoğlu, D. (2016). Bireylerin akılcı ilaç kullanımıyla ilgili bilgi ve uygulamaları. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 3(3), 44-55. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/330450

Gohar, U.F., Khubaib, S. & Mehmood, A. (2017). Self-medication trends in children by their parents. Journal of Developing Drugs, 6(2),1-7. http://dx.doi.org/10.4172/2329-6631.1000173
Güneş, D. ve Kıyak, E. (2017). Yaşlıların ilaç kullanımı konusundaki bilgileri ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi. STED, 26(2), 66-74. https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-file/7109
Hatipoğlu, S. & Özyurt, B.C. (2016). Manisa ilindeki bazı aile sağlığı merkezlerinde akılcı ilaç kullanımı. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 15(4), 1-8. http://dx.doi.org/10.5455/pmb.1-1441352977
İlhan, M.N., Aydemir, Ö., Çakır, M. ve Aycan, S. (2014). Akılcı olmayan ilaç kullanım davranışları: Ankara’da üç ilçe örneği. Türkiye Halk Sağlığı Dergisi, 12(3), 188-200. https://doi.org/10.20518/thsd.91650
Kahraman, A., Ayoğlu, T., Aydoğan, M.N. & Kuğu, E. (2019). Hemşirelik öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma durumları. Florence Nightingale Journal of Nursing, 27(2), 143-156. https://doi.org/10.26650/FNJN18021
Kaya, H., Turan, N., Keskin, Ö., Tencere, Z., Uzun, E., Demir, G., & Yılmaz, T. (2015). Üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışları. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(1), 35-42. https://doi.org/10.17049/ahsbd.67643
Kenesari, C.K. ve Özçakar, N. (2016). Annelerin çocuklarında antibiyotik kullanımına ilişkin yaklaşımları: kısa bilgilendirme ne kadar etkili? Türk Aile Hekimliği Dergisi, 20(1), 16-22. http://dx.doi.org/10.15511/tahd.15.21614
Kırılmaz, H., Amarat, M., ve Ünal, Ö. (2017). Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri sağlık sistemlerinin karşılaştırmalı analizi. Strategic Public Management Journal, 3(6), 78-104. http://dx.doi.org/10.25069/spmj.342134
Lwanga, S.K. & Lemeshow, S. (1991). Samplesize determination in healthstudies: a practical manual Geneva; World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/40062
Mollahaliloğlu, S., Özgülcü, Ş., Alkan, A. ve Öncül, H.G. (2011). Toplumun akılcı ilaç kullanımına bakışı. Ankara: Yorum Basın Yayınevi.
Natıonal Health Systems Resource Centre (NHSHC). (2019). Promoting Rational Drug Use: the need for a national rational drug use sub-mission. Erişim adresi: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://nhsrcindia.org/sites/default/files/Promoting_Rational_Drug_Use.pdf Ocak 26, 2019.
Nazlıcan, E. (2020). Investigation of attitudes and behaviors related to rational drug use in Adana province havutlu district. Sakarya Med J, 10(4), 572-579. https://doi.org/10.31832/smj.775311
Osema, K. P. & Lamikara, A. (2012). A study of prevalence of self medication practice among university students in Southwestern Nigeria. Tropical Journal of Pharmaceutical Research, 11(4), 683-689. https://doi.org/10.4314/tjpr.v11i4.21
Özatik, F. Y., Babaoğlu, Ü. T., Özkaraman, A., Yiğitaslan, S., ve Erol, K. (2019). Sağlık yüksek okulu hemşirelik öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımına yönelik bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi, Osmangazi Tıp Dergisi, 41(4),315-325. https://doi.org/10.20515/otd.411960
Özyiğit, F. ve Arıkan, İ. (2015). Kütahya ilinde üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımı hakkında bilgi, tutum ve davranışları. Bozok Tıp Dergisi, 5(1), 47-52. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/713607
Pınar, N., Karataş, Y., Bozdemir, N. ve Ünal, İ. (2013). Adana ilindeki insanların ilaç kullanım alışkanlıkları. Taf Preventive Medicine Bulletin, 12(6), 639-50. http://dx.doi.org/10.5455/pmb.1-1344333007
Pirhan, R. ve Özçelikay, G. (2005). Pediatrik ilaçların kullanımında eczacının rolü. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, 34(2), 95-105. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/424511
Pirinçci, E. ve Bozan, T. (2016). Bir üniversite hastanesinde çalışan hemşirelerin akılcı ilaç kullanım durumları. Fırat Tıp Derg, 21(3). 129-136. http://www.firattipdergisi.com/pdf/pdf_FTD_1000.pdf
Suryaprakash, D. (2014). Rational drug therapy. J Rational Pharmacother Res, 2, 67-72.
Sürmelioğlu, N.İ., Kıroğlu, O., Erdoğdu, T. ve Karataş, Y. (2015). Akılcı olmayan ilaç kullanımını önlemeye yönelik tedbirler. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 24(4),452-462. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/25503
Şahingöz, M. ve Balcı, E. (2013). Hemşirelerin akılcı ilaç kullanımı. Taf Preventive Medicine Bulletin, 12(1), 57-64. https://doi.org/10.5455/pmb.1334045455
Şantaş, F., ve Demirgil, B. (2017). Akılcı ilaç kullanımına ilişkin bir araştırma. İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 5(1): 35-48. http://dx.doi.org/10.22139/jobs.286671
Şantaş, F., ve Uğurluoğlu, Ö. (2018). Hemşirelerin akılcı ilaç kullanımına ilişkin davranışlarının değerlendirilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 21(4), 264-270.
Şendir, M., Çelik, Z., Güzel, E. ve Büyükyılmaz, F. (2015). Aile sağlığı merkezlerine başvuran bireylerde akılcı ilaç kullanım alışkanlıklarının belirlenmesi. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 14(1), 15-22. https://www.acarindex.com/pdfs/159209
Tekin, A. (2007). Sağlık-hastalık olgusu ve toplumsal kökenleri (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. https://core.ac.uk/download/pdf/35314489.pdf Türkiye İstatistik Kurumu-TÜİK. (2021). (2022, 08 Mart). Sağlık Harcamaları İstatistikleri. Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-Harcamalari-Istatistikleri-2021-45728
World Health Organization-WHO. (2023). Promoting rational use of medicines. https://www.who.int/activities/promoting-rational-use-of-medicines#:~:text=Rational%20use%20of%20medicines%20requires,to%20them%20and%20their%20community.9
World Health Organization-WHO. (1993). How to investigate drug use in healthfacilities, world health organization action programme on essential drugs and international network for therational use of drugs. https://apps.who.int/iris/handle/10665/60519
World Health Organization-WHO-2010. (2016, 16 Şubat). The world health report, health systems financing, the path to universal coverage, achieving beter health out come sand efficiency ganisi through rational use of medicine technical brief series. Erişim Adresi: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44371/9789241564021_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Yapıcı, G., Balıkçı, S. ve Uğur, Ö. (2011). Birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuranların ilaç kullanımı konusundaki tutum ve davranışları. Dicle Tıp Dergisi, 38(4), 458-65. doi: https://doi.org/10.5798/diclemedj.0921.2011.04.0066

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatma Yener Özcan ^*
0000-0003-4929-4102
Türkiye

Deniz Koçoğlu-tanyer
0000-0001-9496-8749
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

22 Kasım 2023

Gönderilme Tarihi

13 Ocak 2023

Kabul Tarihi

4 Temmuz 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 25 Sayı: 1-2

DOI

https://doi.org/10.69487/hemarge.1233878

IZ

https://izlik.org/JA24EX93YB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yener Özcan, F., & Koçoğlu-tanyer, D. (2023). Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 25(1-2), 1-20. https://doi.org/10.69487/hemarge.1233878

AMA

1.Yener Özcan F, Koçoğlu-tanyer D. Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri. HEMARGE Dergisi. 2023;25(1-2):1-20. doi:10.69487/hemarge.1233878

Chicago

Yener Özcan, Fatma, ve Deniz Koçoğlu-tanyer. 2023. “Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri”. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi 25 (1-2): 1-20. https://doi.org/10.69487/hemarge.1233878.

EndNote

Yener Özcan F, Koçoğlu-tanyer D (01 Kasım 2023) Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi 25 1-2 1–20.

IEEE

[1]F. Yener Özcan ve D. Koçoğlu-tanyer, “Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri”, HEMARGE Dergisi, c. 25, sy 1-2, ss. 1–20, Kas. 2023, doi: 10.69487/hemarge.1233878.

ISNAD

Yener Özcan, Fatma - Koçoğlu-tanyer, Deniz. “Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri”. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi 25/1-2 (01 Kasım 2023): 1-20. https://doi.org/10.69487/hemarge.1233878.

JAMA

1.Yener Özcan F, Koçoğlu-tanyer D. Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri. HEMARGE Dergisi. 2023;25:1–20.

MLA

Yener Özcan, Fatma, ve Deniz Koçoğlu-tanyer. “Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri”. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, c. 25, sy 1-2, Kasım 2023, ss. 1-20, doi:10.69487/hemarge.1233878.

Vancouver

1.Fatma Yener Özcan, Deniz Koçoğlu-tanyer. Kırsal Alanda Yaşayan Bireylerin Akılcı İlaç Kullanım Özellikleri. HEMARGE Dergisi. 01 Kasım 2023;25(1-2):1-20. doi:10.69487/hemarge.1233878