Bezayağı Dokuma Kumaşlarda Kenevir Lifinin Kapilarite Özelliklerine Etkisi: Pamuk ve Lyocell ile Karşılaştırmalı Bir Analiz
Öz
Sürdürülebilir tekstil üretimi, çevresel etkiyi minimize ederken termo-fizyolojik konforu artırma amacıyla doğal ve rejenere lif kullanımını ön plana çıkarmaktadır. Bu kapsamda, yüksek mekanik dayanıklılığı, doğal antibakteriyel yapısı ve %8–12 arası higroskopik kapasitesiyle kenevir lifi, sürdürülebilir ve fonksiyonel tekstil uygulamaları için dikkat çekici bir alternatiftir. Kenevirin diğer yaygın liflerle karışımlarının nem yönetimi performansına dair sistematik ve nicel değerlendirmelerin literatürdeki sınırlılığı, bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmuştur. Bu araştırma, lif içeriğinin kumaşların kapilerite performansını istatistiksel olarak anlamlı biçimde etkileyip etkilemediğini test etmeyi amaçlamıştır (H0:Lif içeriği kapileriteyi istatistiksel olarak anlamlı şekilde etkilemez; H1 : Lif içeriği kapileriteyi istatistiksel olarak anlamlı şekilde etkiler). Bu doğrultuda, %0, %25, %50 ve %75 oranlarında pamuk, kenevir ve Lyocell lif karışımlarından elde edilen ipliklerle üretilmiş bezayağı dokuma kumaşlar kullanılmıştır. Numunelerin kapilerite performansları, DIN 53924 standardına uygun testlerle analiz edilmiştir. Elde edilen veriler tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile değerlendirilmiş ve anlamlı farklılıkların belirlenmesinde Tukey HSD post-hoc testi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, lif kompozisyonunun kapilerite üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu (p<0.05) net bir şekilde göstermiştir. Özellikle %50 oranında kenevir içeren karışımlar, kapilerite değerlerinde pamuklu referans kumaşlara kıyasla ortalama %50’ye varan anlamlı iyileşmeler sergilemiştir. Tukey testi, bu iyileşmelerin kenevir oranının artmasıyla belirginleştiğini ve özellikle %50 kenevir içeren grubun diğer karışımlara göre istatistiksel olarak üstün olduğunu doğrulamıştır. Bu bulgular, doğal ve yenilikçi lif kombinasyonlarının sürdürülebilir tekstil ürünlerinde fonksiyonel nem yönetimini geliştirmede önemli bir potansiyele sahip olduğunu nicel verilerle destekleyerek, termo-fizyolojik konforun artırılmasına yönelik tekstil mühendisliği ve ürün tasarımı süreçlerine somut bilimsel katkılar sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kenevir, Kapilarite, Nem Yönetimi, Sürdürülebilirlik, Kılcal Emme
Kaynakça
- Azeem, M., Boughattas, A., Wiener, J., Havelka, A. (2017). Mechanism of liquid water transport in fabrics: A review. Fibres and Textiles, 24(4), 58–65.
- Chatterjee, A.,Singh, P. (2014). Studies on wicking behaviour of polyester fabric. Journal of Textiles, Article ID 379731, 11 pages. https://doi.org/10.1155/2014/379731
- Das, B., Das, A., Fangueiro, R., de Araujo, M. (2009). Studies on moisture transmission properties of PV-blended fabrics. The Journal of The Textile Institute, 100(7), 588–597. https://doi.org/10.1080/00405000802125097
- Dasarathan, T., Kamal Raj, S., Venkatraman, S. (2019). Validity of Washburn’s equation in sericin treated polyester fabric. Industria Textila, 70(1), 94–97. https://doi.org/10.35530/IT.070.01.1537
- DIN 53924. Standard test for wetting water velocity of textile fabrics (method by determining the rising height). Deutsches Institut für Normung.
- European Parliament News. (2022). The impact of textile production and waste on the environment (infographic). Erişim adresi: https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/society/20201208STO93327/the-impact-of-textile-productionand-waste-on-the-environment-infographics (Erişim tarihi: gün ay, yıl).
- Fidancı, S. (2021). Çeşitli tipte bandaj ve yara sargı bezlerinin sıvı ve nem iletim özelliklerinin incelenmesi üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalı, Denizli.
- Gedik, G., Avinc, O. (2020). Hemp fiber as a sustainable raw material source for textile industry: Can we use its potential for more eco-friendly production? In Sustainability in the textile and apparel industries, Springer, 87–109.
- Harnett, P. R., Mehta, P. N. (1984). A survey and comparison of laboratory test methods for measuring wicking. Textile Research Journal, 54(7), 471–478.
- Islam, S.,Hasan, B. (2025). An overview of the effects of water and moisture absorption on the performance of hemp fiber and its composites. SPE Polymers, 6, e10167.