A General Analysis of the Effects of Globalization on Human Rights

Yıl 2026, Cilt: 18 Sayı: 1, 24 - 38, 05.01.2026

Eren Akarçay

https://doi.org/10.53881/hiad.1655730

Öz

Globalization is defined as a process of increasing interaction and interdependence in economic, cultural, political, and social spheres. Human rights, on the other hand, are regarded as a set of fundamental rights inherent to individuals by birth within the system of universal values, and the aforementioned process has multidimensional impacts on human rights. In this context, the mentioned process affects human rights both positively and negatively. In this regard, the positive effects of the globalization process include the universalization of human rights, increased awareness, and the proliferation of democratic norms, while the negative effects are highlighted as the deepening of economic inequalities, the weakening of social rights, and the empowerment of authoritarian regimes. The mentioned effects of globalization also encompass certain aspects that pose threats to the protection of human rights on a universal scale, as well as points where these rights may be violated. This reveals the necessity of international cooperation for the preservation of human rights. The primary aim of this study, titled “A General Analysis of the Effects of Globalization on Human Rights”, is to analyze, in a theoretical and analytical framework, the aforementioned effects of globalization on human rights in a general sense. Within this framework, the study has been prepared utilizing original works and aims to contribute to research in political science, human rights law, and public administration by analyzing the effects of the globalization process on human rights. Finally, the study in question is a qualitative research project conducted using the document analysis technique.

Anahtar Kelimeler

Globalization , Human rights , Positive effects , Negative effects , International cooperation.

KÜRESELLEŞMENİN İNSAN HAKLARINA ETKİLERİ ÜZERİNE GENEL BİR İNCELEME

Öz

Küreselleşme, ekonomik, kültürel, siyasal ve sosyal alanlarda artan etkileşim ve karşılıklı bağımlılık süreci olarak ifade edilmektedir. İnsan hakları ise evrensel değerler sistemi içerisinde bireylerin doğuştan sahip olduğu temel haklar bütünü olarak ele alınmakta ve adı geçen sürecin insan hakları üzerinde çok boyutlu etkileri söz konusu olmaktadır. Bu kapsamda bahsi geçen süreç insan haklarını pozitif ve negatif anlamda etkilemektedir. Bu doğrultuda küreselleşme sürecinin pozitif etkileri arasında insan haklarının evrenselleşmesi, farkındalık artışı ve demokratik normların yaygınlaşması yer alırken; negatif etkiler ise ekonomik eşitsizliklerin derinleşmesi, sosyal hakların zayıflaması ve otoriter rejimlerin güç kazanması olarak öne çıkmaktadır. Küreselleşmenin bahsedilen söz konusu etkileri de insan haklarını evrensel anlamda korumanın yanı sıra içeriğinde bu hakların ihlal edilmesi noktasında tehdit içeren birtakım hususlar barındırmaktadır. Bu da insan haklarının muhafazası amacıyla uluslararası bir iş birliğinin gerekli olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır. “Küreselleşmenin İnsan Haklarına Etkileri Üzerine Genel Bir İnceleme” adlı bu çalışmanın hazırlanmasındaki asıl amaç; küreselleşmenin insan hakları üzerindeki bahsedilen söz konusu etkilerini teorik ve analitik bir bakış açısıyla genel anlamda incelemektir. Bu çerçevede bahsi geçen çalışma, telif eserlerden faydalanılarak hazırlanmış ve çalışmayla küreselleşme sürecinin insan haklarına yönelik etkileri analiz edilerek siyasal bilimler, insan hakları hukuku ve kamu yönetimine ilişkin araştırmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir. Son olarak adı geçen çalışma, nitel bir çalışma olup, doküman analizi tekniğiyle oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Küreselleşme , İnsan hakları , Pozitif etkiler , Negatif etkiler , Uluslararası iş birliği.

Kaynakça

• Akarçay, E. (2023). Hukuksal ve Tarihsel Açıdan 1961 Anayasası’nda Sosyal Devlet İlkesinin Analizi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ağrı.
• Akın, İ. F. (1990). Kamu Hukuku (6. Baskı). İstanbul: Beta Yayınları.
• Aktel, M. (2001). Küreselleşme Süreci ve Etki Alanları. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 193-202.
• Alptekin, E. (2020). Küreselleşme ve Vergi Politikası (1. Baskı). İstanbul: Legal Yayınları.
• Ataay, F. & Kalfa, C. (2012). Küreselleşme, Neoliberalizm ve Demokrasi. Alternatif Politika Dergisi, 4(3), 304-317.
• Aytekin, İ. (2013). Küreselleşme ve Ekonomik Küreselleşme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 123-134.
• Bahadır, Z. (2020). Küreselleşme ve İnsan Hakları. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Demokrasi ve İnsan Hakları Ders Kitabı, https://m.ataaof.edu.tr/pdf.aspx?du=U4hCid2fmveu0J1xXRCkyg== (Erişim Tarihi: 12.04.2025).
• Bulut, N. (2003). Küreselleşme: Sosyal Devletin Sonu Mu?. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 52(2), 173-197.
• Cochrane, A. & Pain, K. (2000). A Globalizing Society?. D. Held (Ed.). A Globalizing World? Culture, Economics, Politics (pp. 5-43) (1st Edition). London and New York: The Open University.
• Çalık, T. (2014). Küreselleşmenin İnsan Hakları Üzerindeki Etkileri. Mevlana Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2(1), 61-81.
• Çelik, S. (2014). Küreselleşme Çağında İnsan Hakları. Leges Anayasa ve İdare Hukuku Dergisi, 1(1), 55-65.
• Çoban, B. (2009). Küreselleşme Sürecinde İnsan Hakları Mücadelesi ve Yeni Toplumsal Hareketler. Marmara İletişim Dergisi, 15, 121-133.
• Çüçen, A. K. (2003). İnsan Hakları Düşüncesinin Gelişimi. Kaygı: Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 2, 27-35.
• Doğan, İ. (2006). Parçalayan Küreselleşme: Devlet ve Toplum Kuramlarına Yeni Yaklaşımlar, Küreselleşme Çağında Uluslararası Sistem (1. Baskı). Ankara: Yetkin Yayınları.
• Donnelly, J. (1982). Human Rights as Natural Rights. Human Rights Quarterly, 4(3), 391-405.
• Edis Şahin, Y. (2009). Küreselleşme ve İnsan Hakları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 2(4), 174-178.
• Ellwood, W. (2003). Küreselleşmeyi Anlama Kılavuzu (B. D. Genç, Çev.). (2. Baskı). İstanbul: Metis Yayınları.
• Erdoğan, M. (1996). Anayasal Demokrasi (1. Baskı). Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Freeman, M. (2008). İnsan Hakları: Disiplinlerarası Bir Yaklaşım (A. E. Koca & A. Topçubaşı, Çev.). (1. Baskı). Ankara: Birleşik Yayınevi.
• Germeç Tanrıverdi, E. (2022). Sosyolojik Açıdan Küreselleşme ve Ulus-Devlet (Giddens, Bauman ve Habermas Örneği) (2. Baskı). Ankara: Seçkin Yayınları.
• Gökdere, A. (2001). Küreselleşmeye Genel Bir Bakış. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 1(1), 71-101.
• Göze, A. (1976). Sosyal Devlet Sistemi (1. Baskı). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
• Gümüş, A. T. (2010). Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Gürbüz, A. (2010). İnsan Haklarının Filozofik Temelleri. HFSA: Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arşivi, 20, 68-83.
• Gürcan, E. C. (2012). Küresel İnsan Haklarının Yerele Etkisi: Açıklayıcı Yaklaşımlar Üzerine Kısa Bir İnceleme. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 159-191.
• Hekimoğlu, M. M. (2003). İnsan Haklarının Tarihsel Perspektif İçerisindeki Gelişimi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 73-92.
• Henkin, L. (1989). The Universality of the Concept of Human Rights. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 506(1), 10-16.
• Heywood, A. (1994). Political Ideas and Concepts an Introduction (1st Edition). London: The Macmillan Press.
• Hillier, T. (1998). Sourcebook on Public International Law (1st Edition). London: Cavendish Publishing Limited.
• Ilgaz Büyükbaykal, C. (2014). Küreselleşme ve Küresel Çağda Medya (1. Baskı). İstanbul: Derin Yayınları.
• İnaç, H. & Yazıcı, B. (2018). Kavramsal ve Kuramsal Boyutlarıyla İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğüne Sosyo-Politik Bir Bakış. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 70, 132-147.
• Kapani, M. (1981). Kamu Hürriyetleri (6. Baskı). Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
• Karaosmanoğlu, F. (2012). İnsan Hakları (2. Baskı). Ankara: Seçkin Yayınları.
• Kargı, V. & Yayğır, T. (2017). Küreselleşme ve Gümrük Vergisi. Malî Hukuk Dergisi, 13(151), 1651-1672.
• Kaya, M. (2009). Küreselleşme Yaklaşımları. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 1-16.
• Kıvılcım, F. (2013). Küreselleşme Kavramı ve Küreselleşme Sürecinin Gelişmekte Olan Ülke Türkiye Açısından Değerlendirilmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(1), 219-230.
• Koçak, H. (2021). Küreselleşme ve Uluslararası Hukuk. E. Aktepe ve E. U. Tohum (Ed.). Küreselleşme: Küreselden Yerele Sosyal, Ekonomik ve Kültürel Yaklaşımlar (ss. 281-303) (1. Baskı). Ankara: Gazi Kitabevi.
• Kutlu, A. (2021). Küreselleşme ve Kamu Yönetimi. E. Aktepe ve E. U. Tohum (Ed.). Küreselleşme: Küreselden Yerele Sosyal, Ekonomik ve Kültürel Yaklaşımlar (ss. 153-179) (1. Baskı). Ankara: Gazi Kitabevi.
• Landman, T. (2005). The Political Science of Human Rights. British Journal of Political Science, 35(3), 549-572.
• Manning, S. (1999). Introduction. Journal of World-Systems Research, 5(2), 137-141.
• Maşalı, M. (2004). İnsan Hakları Belgelerine Yönelik Çağdaş Yaklaşımlar. Bilimname: Düşünce Platformu Dergisi, 5, 105-127.
• Mavi, İ. & Yıldız, S. (2021). Küreselleşme Bağlamında Yeni Bir Toplumsal Hareket Olarak İnsan Hakları Hareketi. Akademik Hassasiyetler Dergisi, 8(15), 1-20.
• Mumcu, A. (1992). İnsan Hakları-Kamu Özgürlükleri (1. Baskı). Ankara: Savaş Yayınları.
• Mutua, M. (2007). Change in the Human Rights Universe. Harvard Human Rights Journal, 20(1), 3-5.
• Özalp, O. N. (2013). Küreselleşmenin Uluslararası Hukuka Etkileri. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 71(1), 927-946.
• Özer, A. (2011). Küreselleşme ve Yeni Dünya Düzeni Karşısında İnsan Haklarının Durumu. İnsan Hakları Yıllığı, 29, 43-64.
• Özdek, Y. (2000). Uluslararası Politika ve İnsan Hakları (1. Baskı). Ankara: Öteki Yayınevi.
• Özkan, S. (2015). İnsan Haklarının Tarihsel Gelişimi ve Kuşak Sınıflandırması. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 111-126.
• Öz, S. (2007). İnsan Hakları Düzenlemelerinin Türk Kamu Yönetimine Etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
• Sanioğlu, H. (2008). Avrupa Birliği Hukukunda İnsan Hakları. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 74, 77-111.
• Saral, M. (2021). İnsan Hakları Normları ve İnsan Hakları Hiyerarşisi. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 6(2), 464-482.
• Saruhan, İ. (2024). Afrika’da İnsan Haklarının Hukuki Düzeyde Korunması ve Uluslararası Yargı Mekanizmaları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara.
• Schwab, P. & Pollis, A. (2003). Küreselleşmenin İnsan Hakları Üzerine Etkisi (A. Yavuz, Çev.). Kaygı: Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 2, 129-140.
• Singh, A. & Shukla, R. (2023). Globalization and Its Impact on Human Rights. SSRN, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4398247 (Access Date: 04.11.2024).
• Stiglitz, J. E. (2002). Küreselleşme: Büyük Hayal Kırıklığı (A. Taşçıoğlu & D. Vural, Çev.). (1. Baskı). İstanbul: Plan B Yayınları.
• Şen, B. (2008). Küreselleşme: Anlamlar ve Söylemler. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18, 147-162.
• Tanör, B. (1990). Türkiye’nin İnsan Hakları Sorunu (1. Baskı). İstanbul: BDS Yayınları.
• Torun, Y. (2007). İnsan Hakları. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 415-424.
• Türe, F. (2014). İnsan Haklarının Normatif Kökeni. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32, 149-161.
• Yıldız, N. (2003). İnsan Hakları ve Küreselleşme. İş, Güç, Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 5(1), 1-5.
• Zenginkuzucu, D. M. (2022). İnsan Hakları Hukukunun Uluslararasılaşması: Egemenin İstisnası (1. Baskı). İstanbul: Legal Yayınları.