TÜRKİYE’DE İSTİHDAMIN SEKTÖREL VE CİNSİYET TEMELLİ DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Bu çalışma, 2005 ile 2024 yılları arasında Türkiye’de istihdamın tarım, sanayi, inşaat ve hizmet sektörlerinde nasıl bir değişim geçirdiğini ortaya koymayı amaçlamıştır. Veriler, istihdamın sektörel dağılımında önemli kaymalar yaşandığını göstermektedir. Özellikle tarım sektöründe gerileme gözlenirken, hizmet sektörü istihdamın en çok yoğunlaştığı alan hâline gelmiştir. Sanayi ve inşaat sektörlerinde ise görece dengeli ancak sınırlı artışlar görülmüştür. Çalışmada kadın ve erkek istihdamı da ayrı başlık altında değerlendirilmiş, kadınların işgücüne katılım oranlarının artmasına rağmen sektörler arasında hâlâ ciddi eşitsizliklerin sürdüğü ortaya konmuştur. Kadınlar özellikle hizmet sektöründe daha görünürken, sanayi ve inşaat gibi alanlarda oldukça düşük oranlarda temsil edilmektedir. Pandemi dönemi, kadın istihdamının ne kadar kırılgan olduğunu ve krizlerin cinsiyet temelli farkları daha da derinleştirdiğini gözler önüne sermiştir. Araştırmanın sonucunda, Türkiye’deki sektörel istihdam dönüşümünün yalnızca ekonomik büyüme ile açıklanamayacağı; aynı zamanda toplumsal yapı, cinsiyet rolleri ve kriz dinamikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Genç nüfusun yoğunluğu ve her yıl artan işgücü arzı dikkate alındığında, mevcut istihdam yapısının sürdürülebilirliği için sadece sayısal artış değil, niteliğe dayalı politikaların da geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu çalışmanın literatüre katkısı, Türkiye özelinde istihdam dönüşümünü hem sektörel hem de toplumsal cinsiyet boyutlarıyla bir arada ele almasıdır. Elde edilen veriler ışığında, istihdam politikalarının kadınların farklı sektörlerde daha fazla yer almasını sağlayacak biçimde genişletilmesi, genç işgücüne nitelikli istihdam alanları sunulması ve tarım sektörünün yapısal sorunlarına uzun vadeli çözümler üretilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İstihdam Dönüşümü
• Sektörel Dönüşüm
• Kadın İstihdamı
• Türkiye
• İşgücü

The Sectoral and Gender-Based Transformation of Employment in Turkey

Öz

This study aimed to reveal how employment in Turkey has changed across the agriculture, industry, construction, and services sectors between 2005 and 2024. The data indicate significant shifts in the sectoral distribution of employment. Notably, while a decline has been observed in the agricultural sector, the service sector has become the primary area of employment concentration. In contrast, the industry and construction sectors have shown relatively stable but limited growth. The study also separately examined male and female employment, highlighting that despite the increase in women's labour force participation, significant inequalities between sectors persist. Women are more visible in the service sector, whereas their representation in sectors such as industry and construction remains considerably low. The COVID-19 pandemic has further exposed the fragility of female employment and demonstrated how crises deepen gender-based disparities. The findings suggest that the transformation of sectoral employment in Turkey cannot be explained solely by economic growth; it must also be analysed in the context of social structure, gender roles, and crisis dynamics. Considering the density of the youth population and the increasing annual labour supply, it is emphasised that in order to ensure the sustainability of the current employment structure, policies must focus not only on quantitative growth but also on qualitative improvement. This study contributes to the literature by addressing employment transformation in Turkey from both sectoral and gender-based perspectives. In light of the findings, it is recommended that employment policies be expanded to ensure greater female participation across all sectors, provide qualified employment opportunities for the youth workforce, and develop long-term solutions to the structural problems in the agricultural sector.

Anahtar Kelimeler

• Employment Transformation
• Sectoral Transformation
• Women's Employment
• Turkey
• Workforce

Kaynakça

1. Acar, E. Ö. (2016). Türkiye'de yapısal dönüşüm ve işgücü piyasaları üzerine bir inceleme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25), 53-72.
2. Aksu, L. (2017). Türkiye'de istihdam, verimlilik ve iktisadi büyüme ilişkilerinin analizi. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 4(1), 39-94.
3. Akyıldırım, E. (2019). Kadının özel ve kamusal alanda sömürülen emeği. Uluslararası İşletme ve Ekonomi Çalışmaları Dergisi, 1(2), 75-85.
4. Alper, A. E. (2017). İnşaat sektörünün ekonomik büyümedeki rolü: Türkiye örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(3), 239-252.
5. Altuntepe, N., & Güner, T. (2013). Türkiye'de istihdam-büyüme ilişkisinin analizi (1988-2011). Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 5(1), 73-84.
6. Aşkın, E. Ö. (2015). Kadınların işgücü piyasasındaki konumlarını etkileyen faktörler. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(2), 43-66.
7. Balcı, A. (2025). A look at Orientalism and the Turkish image in 15th and 19th-century travel books. International Journal of Contemporary Economics and Administrative Sciences, 15(2), 1086-1100. https://doi.org/10.5281/zenodo.18166520
8. Balcı, A. (2025). Erişilebilir İstihdam ve Engellilik: Hak Temelli Sosyal Politika Uygulamaları. In: Kırbaş, A. (ed.), Sosyal Bilimlerde Güncel Araştırmalar. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub916.c3829

9. By Fortune Türkiye. (2017, Şubat 10). İstihdam seferberliği için teşvik düğmesine basıldı. Fortune Türkiye. https://www.fortuneturkey.com/istihdam-seferberligi-icin-tesvik-dugmesine-basildi-42917
10. Can, Y., & Karataş, A. (2014). 2008 küresel ekonomik krizin istihdama etkisi. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 6(1), 12-21.
11. Çifçi, İ., & Kılıç, R. (2024). Türkiye ekonomisinin 100 yıllık panoraması 1. Özgür Yayınları.
12. Dinç, Ö. G. (2022). Türkiye'de tarım, sanayi ve hizmet sektörleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Bootstrap Toda-Yamamoto nedensellik testi. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 226-243.
13. Engin, C., & Göllüce, E. (2016). 2008 küresel finans krizi ve Türkiye üzerine yansımaları. Akademik Bakış Dergisi, (54), 1-14.
14. Gönçer Demiral, D. (2025). Bilişim sistemlerinde dijital dönüşüm. In İ. Çevik Tekin (Ed.), Yönetim bilişim sistemlerinde güncel konular II (pp. 73–92). Eğitim Yayınevi.
15. Ince Yenilmez, M., İnce Palamutoğlu, M., Oruçoğlu, B., & Ağır, G. (2025). Effect of work stress and eating behaviour: A study among academicians in Türkiye. Healthcare, 13(14), 1758. https://doi.org/10.3390/healthcare13141758
16. Ince Yenilmez, M., & Darıcı, B. (2026). The dual impact of the green economy on sustainability and labour markets. Trends in Business and Economics, 40(1), 134-148. https://doi.org/10.16951/trendbusecon.1704659
17. Ince Yenilmez, M., & Yoshida, H. (2025). Labour productivity in the age of AI: Insights from panel data. Journal of Quantitative Methods for Economics and Business Administration, 40, 1-18. https://doi.org/10.46661/rev.metodoscuant.econ.empresa.9623
18. İnce-Palamutoğlu, M., Oruçoğlu, B., İnce-Yenilmez, M., & Ağır, G. (2025). Effect of Work Stress and Eating Behavior: A Study Among Academicians in Türkiye. Healthcare, 13(14), 1758. https://doi.org/10.3390/healthcare13141758
19. Kantar, G., Ersöz, G., Ince Yenilmez, M., Çetinkaya, D., & Sıvış, E. (2023). Kadın Sporcuların Twitter Ve Haber Kanallarındaki Toplumsal Cinsiyet Analizi. EKEV Akademi Dergisi, 94, 77-93. https://doi.org/10.17753/sosekev.1201470
20. Kantar, G., & Akarçay, N. (2025). Chapter 9: Analysis of economic and political policies affecting the happiness of individuals: The example of Turkey. In D. C. Phillips (Ed.), Development of happiness in the contemporary world (pp. 189-212). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004731691_010
21. Kesebir, M. (2018). 2008 küresel finansal kriz ve bu krizin Türkiye'deki ekonomik göstergelere etkisi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(4), 531-538.
22. Keskin, M., Çakmak, E., & Özdemir, D. (2020). Ekonomilerde yapısal dönüşüm ve belirleyicileri: Seçilmiş gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler üzerine bir panel veri analizi. Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 169-187.
23. Koç, E., Şenel, M. C., & Kaya, K. (2018). Türkiye'de sanayi sektörünün genel durumu - sanayi ciro endeksi. Mühendis ve Makina, 59(691), 17-34.
24. Levent, C., Baş, K., & Usanmaz, A. (2026). Türkiye’de Boşanmanın Ekonomi ve Eğitim Faktörleriyle İlişkisi Üzerine İstatistiksel Bir İnceleme. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12 (Aile Özel Sayısı), 433-448. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1800065
25. Levent, C., & Usanmaz, A. (2025). Sosyal dışlanmayı yoksulluk, istihdam ve işsizlik üzerinden okumak: Seçilmiş AB üyesi ülkeler üzerine bir araştırma. International Journal of Eurasia Social Sciences, 16(61), 1623-1641. https://doi.org/10.70736/ijoess.1988
26. Mert, N., & Abdioğlu, Z. (2021). Türkiye'de tarım, sanayi ve hizmet sektörleri arasındaki nedensellik ilişkisinin analizi. Sosyoekonomi, 29(48), 317-336.
27. Orhangazi, Ö. (2019). 2000'li yıllarda yapısal dönüşüm ve emeğin durumu. Çalışma ve Toplum, 60(1), 325-347.
28. Özen, K., & İşleyen, Ş. (2024). Dışsal batık maliyetlerin piyasa yapısı üzerindeki etkisi. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 2(1), 21-29.
29. Sar, E. (2021). Çalışma hayatında kadın istihdamı ve Türkiye'de yansımaları. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 20-40.
30. Solakoğlu, M., & Solakoğlu, M. (2024). Cinsiyet eşitsizliğinin kadın istihdamı üzerine etkisi. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 1-19.
31. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (t.y.). İstikrarlı, kapsayıcı ve sürdürülebilir ekonomik büyümeyi, tam ve üretken istihdamı ve herkes için insana yakışır işleri desteklemek, Sürdürülebilir Kalkınma. http://www.surdurulebilirkalkinma.gov.tr/amaclari/surdurulebilir-ekonomik-buyumeyi-tam-ve-uretken-istihdami-ve-insana-yakisir-isleri-yayginlastirmak/
32. Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025). İstihdamın sektörel dağılımı. Çevresel Göstergeler. https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/istihdamin-sektorel-dagilimi-i-85697
33. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). İşgücü istatistikleri. TÜİK Veri Portalı. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Istihdam,-Issizlik-ve-Ucret-108
34. TÜSİAD. (2006, Ocak). 2005 yılında 1,3 milyonun üstünde istihdam yaratıldı [Basın bülteni]. Türk Sanayicileri ve İş adamları Derneği.
35. Uluslararası Çalışma Örgütü [ILO]. (2020, Nisan 15). Genç işçiler COVID-19'un ekonomik etkilerinden ağır zarar görecek. ILO. https://www.ilo.org/tr/resource/article/genc-isciler-covid-19un-ekonomik-etkilerinden-agir-zarar-gorecek
36. Us, K., & Akbıyık, N. (2023). Tarım sektöründe istihdam ve çalışanların sosyal güvenliği. Econharran Harran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(12), 25-36.
37. Ünal, E., & Bulut, Ö. U. (2024). Türkiye ekonomisinin sektörel istihdam dinamiklerine küreselleşme ve teknolojik gelişme üzerinden ampirik bir bakış: ARDL ve DOLS yöntemlerinden kanıtlar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(49), 23-51.
38. Yıldız, K. (2018). Türkiye ekonomisinin yapısal dönüşüm süreci ve bu sürecin doğurduğu işgücü piyasası uyumsuzluğu sorunu. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(4), 204-220.