İŞ BİRLİĞİNİN KIRILGANLIĞI: BEDAVACILIĞIN EVRİMSEL BASKINLIĞI ve POTANSİYEL KIRILMALAR

Öz

Bu çalışma, kamu malları bağlamında iş birliğinin doğası ve sürdürülebilirliğini, evrimsel oyun teorisinin sunduğu dinamik analiz araçlarıyla yeniden değerlendirmektedir. Geleneksel mikro iktisadın rasyonel, fayda-maksimize edici ajan varsayımının aksine, bulgular bedavacılığın (free-riding) istisnai veya patolojik bir davranış değil; tersine hem statik hem de dinamik çerçevelerde ortaya çıkan yapısal ve evrimsel olarak istikrarlı bir denge olduğunu göstermektedir. Çalışmada önce tek seferlik kamu malları oyununun Nash dengesi yeniden ele alınmakta, ardından iki stratejili (iş birliği/kaçınma) replikatör dinamikleri altında denge koşulları türetilmektedir. Lineer getirilerde tam bedavacılık tek kararlı denge olarak ortaya çıkmakta; doğrusal olmayan sinerjik getiriler dahi yalnızca bistabil bir yapı yaratmakta ve iş birliği hâlâ kırılgan bir denge niteliği taşımaktadır. Ayrıca, Brown-Von Neumann tipi rasyonaliteye daha yakın arayış temelli dinamikler altında da bedavacılığın yüksek çekim gücü korunmakta, sofistike öğrenme kuralları iş birliğini kalıcı hâle getirmemektedir. Cezalandırıcı üçüncü bir stratejinin modele eklenmesi, ikinci düzey bedavacılık sorununu ortadan kaldırmamakta; güçlü yaptırımlar varlığında bile sistem iki uç denge arasında bistabilite sergilemektedir. Son olarak, içselleştirilmiş sosyal normların getirilere psikolojik bileşen eklediği modelde dahi iş birliği, ancak başlangıç koşullarının belirli bir eşiği aşması ve norm yoğunluğunun yeterince yüksek olması hâlinde sürdürülebilir görünmektedir. Genel olarak, çalışma iş birliğinin “doğal” bir toplumsal sonuç olmaktan ziyade, ciddi kurumsal destek ve normatif güç gerektiren kırılgan bir kolektif başarı olduğunu göstermektedir. Bedavacılık ise hem biyolojik taklit süreçleri hem arayış temelli rasyonalite hem de normatif çerçevelerde yapısal bir cazibe merkezi olarak varlığını sürdürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İktisat Teorisi
• Evrimsel Oyun Teorisi
• Kurumsal İktisat
• Replikatör Dinamikleri

Kaynakça

1. Aumann, R. J. (1976). “Agreeing to disagree”, The Annals of Statistics, 4(6), 1236-1239.
2. Axelrod, R. (1984). The evolution of cooperation. Basic Books.
3. Bowles, S. (2004). Microeconomics: Behavior, institutions, and evolution. Princeton University Press.
4. Brown, G. W., & von Neumann, J. (1950). Solutions of games by differential equations. In H. W. Kuhn & A. W. Tucker (Eds.), Contributions to the Theory of Games I (Annals of Mathematics Studies, No. 24, pp. 73–79). Princeton University Press.
5. Coase, R. H. (1960). “The problem of social cost”, Journal of Law and Economics, 3(1), 1-44.
6. Cohn, A., Maréchal, M. A., & Noll, T. (2015). “Bad boys: How criminal identity salience affects rule violation”, Review of Economic Studies,82(4), 1289-1308.
7. D’Adda, G., Capraro, V., & Tavoni, M. (2027). “Push, don’t nudge: Behavioral spillovers and policy instruments”, Economics Letters, https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2675498
8. Fudenberg, D., & Maskin, E. (1986). The folk theorem in repeated games with discounting or with incomplete information. Econometrica, 54(3), 533-554.

9. Gintis, H. (2009). Game theory evolving: A problem-centered introduction to modeling strategic interaction (2. bs.). Princeton University Press.
10. Hardin, G. (1968). “The tragedy of the commons”, Science, 162(3859), 1243-1248.
11. Harsanyi, J. C., & Selten, R. (1988). A general theory of equilibrium selection in games. MIT Press.
12. Heckathorn, D. D. (1989). “Collective action and the second-order free-rider problem”, Rationality and Society, 1(1), 78–100.
13. Hofbauer, J., & Sandholm, W. H. (2011). “Survival of dominated strategies under evolutionary dynamics”, Theoretical Economics, 6(3), 341–377.
14. Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
15. Kimbrough, E. O., & Vostroknutov, A. (2016). “Norms make preferences social”, Journal of the European Economic Association, 14(3), 608–638.
16. Ledyard, J. O. (1995). Public goods: A survey of experimental research. In J. H. Kagel & A. E. Roth (Eds.), The handbook of experimental economics (ss. 111–194). Princeton University Press.
17. Mankiw, N. G. (2021). Principles of microeconomics (9. bs.). Cengage Learning.
18. Maynard Smith, J. (1982). Evolution and the theory of games. Cambridge University Press.
19. Maynard Smith, J., & Price, G. R. (1973). “The logic of animal conflict”, Nature, 246(5427), 15-18.
20. Nash, J. (1951). “Non-cooperative games”, Annals of Mathematics, 54(2), 286-295.
21. Samuelson, P. A. (1954). “The pure theory of public expenditure”, The Review of Economics and Statistics, 36(4), 387–389.
22. Sandholm, W. H. (2010). Population games and evolutionary dynamics. MIT Press.
23. Simon, H. A. (1957). Models of man: Social and rational. John Wiley & Sons.
24. Smith, A. (1776). An inquiry into the nature and causes of the wealth of nations. W. Strahan and T. Cadell.
25. Taylor, P. D., & Jonker, L. B. (1978). “Evolutionary stable strategies and game dynamics”, Mathematical Biosciences, 40(1-2), 145-156.
26. Varian, H. R. (2014). Intermediate microeconomics: A modern approach (9. bs.). W. W. Norton & Company.