The Legislative Authority of the Prophet: An Evaluation of Ibn Hajar Al-Asqalani’s Approach

Öz

In the literature of Islamic legal methodology (usūl al-figh), the legislative value of the Sunnah and its degrees of bindingness remain fundamental subjects of ongoing debate from the classical period to the present day. This study aims to contribute to said debate through the lens of Ibn Hajar al-Asqalani’s (d. 852/1449) monumental work, Fath al-Bari. The research is structured around two primary axes: the legislative value of the Prophet’s actions and the classification of his legislative acts. Specifically, the study examines the conditions under which commands and prohibitions signify obligation (wujūb) or prohibition (hurmah), as opposed to those conveying permission (mubāh), guidance (irshād), or encouragement. Furthermore, the degrees of bindingness of the Prophet’s words and deeds are analyzed, with the legislative weight of each category of action being discussed. Ibn Hajar’s preferences in these matters are evaluated in terms of legal theory, taking into account the context of relevant narrations, their objectives (maqāsid), and the practices of the Companions. The findings are synthesized within a comprehensive conclusion and evaluation framework, revealing Ibn Hajar’s holistic perspective regarding the legislative authority of the Prophet.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Ibn Hajar
• Fath al-Bari
• Legislation (Tashrī)
• Bindingness.

Proje Numarası

1

Hz. Peygamber’in Teşrî' Otoritesi: İbn Hacer el-Askalânî’nin Yaklaşımı Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

İslâm hukuk metodolojisi literatüründe sünnetin teşrî’ değeri ve bağlayıcılık dereceleri meselesi, klasik dönemden günümüze tartışılmaya devam eden temel konular arasında yer almaktadır. Bu çalışma, söz konusu tartışmaya İbn Hacer el-Askalânî’nin (ö. 852/1449) Fethu’l-Bârî adlı eseri üzerinden katkı sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma iki temel konu etrafında şekillenmiştir: Hz. Peygamber’in fiillerinin teşrî’ değeri ve teşrî’ fiillerinin sınıflandırılması. Araştırmada, özellikle emir ve nehiylerin hangi durumlarda vücûbiyet ve haramlık ifade ettiği, hangi durumlarda ise mubahlık, irşad veya teşvik anlamı taşıdığı ele alınmıştır. Bunun yanı sıra Hz. Peygamber’in söz ve fiillerinin bağlayıcılık dereceleri de incelenerek her bir fiil kategorisinin teşrî’ değeri ayrıntılı biçimde tartışılmıştır. İbn Hacer’in bu konulardaki tercihlerinin fıkıh usûlü açısından taşıdığı anlam, ilgili rivayetler bağlam, maksat ve sahâbe uygulamaları dikkate alınmak suretiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, kapsamlı bir sonuç ve değerlendirme çerçevesinde bir araya getirilerek İbn Hacer’in Hz. Peygamber’in teşrî’ yetkisine ilişkin bütüncül bir perspektif geliştirilmiş; bu perspektifin klasik İslâm hukuk düşüncesi içindeki yeri de kısaca ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• İbn Hacer
• Fethu’l-Bârî
• Teşrî’
• Bağlayıcılık.

Proje Numarası

1

Kaynakça

1. Abdurrezzâḳ, Ebû Bekr ʿAbdurrezzâḳ b. Hemmâm es-Ṣanʿânî. el-Muṣannef. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAzamî. 11 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403.
2. Abdurrezzâḳ, Ebû Bekr ʿAbdurrezzâḳ b. Hemmâm es-Ṣanʿânî. el-Muṣannef. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAzamî. 11 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403.
3. Aḥmed b Hanbel, Ebû ʿAbdullâh Aḥmed b. Muḥammed b. Ḥanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Aḥmed b. Ḥanbel. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ, ʿÂdil Murşid v.dğr. 50 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
4. Aḥmed b Hanbel, Ebû ʿAbdullâh Aḥmed b. Muḥammed b. Ḥanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Aḥmed b. Ḥanbel. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ, ʿÂdil Murşid v.dğr. 50 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
5. Alâʾuddîn el-Buḫârî, Abdulazîz b. Aḥmed b. Muḥammed el-Ḥanefî. Keşfu’l-ʾesrâr şerḥu ʾUṣûli’l-Pezdevî. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
6. Alâʾuddîn el-Buḫârî, Abdulazîz b. Aḥmed b. Muḥammed el-Ḥanefî. Keşfu’l-ʾesrâr şerḥu ʾUṣûli’l-Pezdevî. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
7. Bakkal, Ali. “Sünnet’in Kaynak Değeri”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/11 (01 Haziran 2003), 1-27.
8. Bakkal, Ali. “Sünnet’in Kaynak Değeri”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/11 (01 Haziran 2003), 1-27.

9. Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Muḥammed ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 3 Cilt. Beyrut: y.y., 1424/2003.
10. Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Muḥammed ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 3 Cilt. Beyrut: y.y., 1424/2003.
11. Bezzâr, Ebû Bekr Aḥmed b. ʿAmr el-ʿİtkî. el-Baḥru’z-Zeḫḫâr. thk. Maḥfûẓurraḥmân Zeynullâh vd. 18 Cilt. Medine: Mektebetu’l-ʿUlûm ve’l-Ḥikem, 1988/2009.
12. Bezzâr, Ebû Bekr Aḥmed b. ʿAmr el-ʿİtkî. el-Baḥru’z-Zeḫḫâr. thk. Maḥfûẓurraḥmân Zeynullâh vd. 18 Cilt. Medine: Mektebetu’l-ʿUlûm ve’l-Ḥikem, 1988/2009.
13. Buḫârî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. İsmâʿîl b. İbrâhîm. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muḥammed Zuheyr en-Nâṣır. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Ṭavḳi’n-Necât, 1422.
14. Buḫârî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. İsmâʿîl b. İbrâhîm. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muḥammed Zuheyr en-Nâṣır. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Ṭavḳi’n-Necât, 1422.
15. Çakın, Kamil. İslam’da Hadis ve Sünnetin Yeri. Ankara: Seba Yayınları, 1997.
16. Çakın, Kamil. İslam’da Hadis ve Sünnetin Yeri. Ankara: Seba Yayınları, 1997.
17. Dârimî, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. ʿAbdurrahman et-Temîmî. Sunenu’d-Dârimî. thk. Ḥuseyn Selîm ʾEsed ed-Dârânî. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Muğnî, 1412/2000.
18. Dârimî, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. ʿAbdurrahman et-Temîmî. Sunenu’d-Dârimî. thk. Ḥuseyn Selîm ʾEsed ed-Dârânî. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Muğnî, 1412/2000.
19. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Mubah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/341-345. İstanbul: TDV Yayınları, 2005.
20. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Mubah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/341-345. İstanbul: TDV Yayınları, 2005.
21. Dönmez, Mustafa. “Vahiy ve Bağlayıcılık Açısından Nebevî Sünnet”. The Journal of Academic Social Science Studies 15/91 (2022), 281-302.
22. Dönmez, Mustafa. “Vahiy ve Bağlayıcılık Açısından Nebevî Sünnet”. The Journal of Academic Social Science Studies 15/91 (2022), 281-302.
23. Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. Sunenu Ebî Dâvûd. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 7 Cilt. b.y.: Dâru’r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
24. Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. Sunenu Ebî Dâvûd. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 7 Cilt. b.y.: Dâru’r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
25. Ebû Yaʿlâ el-Mevsılî, Aḥmed b. ʿAlî b. el-Müsenna et-Temîmî. Musnedu Ebî Yaʿlâ. thk. Ḥuseyn Selîm Esed. 13 Cilt. Dımaşk: y.y., 1404/1984.
26. Ebû Yaʿlâ el-Mevsılî, Aḥmed b. ʿAlî b. el-Müsenna et-Temîmî. Musnedu Ebî Yaʿlâ. thk. Ḥuseyn Selîm Esed. 13 Cilt. Dımaşk: y.y., 1404/1984.
27. Ebû’l-ʿAbbâs el-Ḳurṭubî, Ebû’l-ʿAbbâs Aḥmed b. ʿOmer el-Enṣârî. el-Müfhim limâ eşkele min telhîsi Kitâbi Müslim. thk. Mahmûd İbrâhim Bezzâl Muhyiddin Dîb Müstû, Ahmed Muhammed es-Seyyid, Yûsuf Ali Büdeyvî ve. 7 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesir, 1417.
28. Ebû’l-ʿAbbâs el-Ḳurṭubî, Ebû’l-ʿAbbâs Aḥmed b. ʿOmer el-Enṣârî. el-Müfhim limâ eşkele min telhîsi Kitâbi Müslim. thk. Mahmûd İbrâhim Bezzâl Muhyiddin Dîb Müstû, Ahmed Muhammed es-Seyyid, Yûsuf Ali Büdeyvî ve. 7 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesir, 1417.
29. Ebû’l-ʿAbbâs el-Ḳurṭubî, Ebû’l-ʿAbbâs Aḥmed b. ʿOmer el-Enṣârî. İḫtiṣâru Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî ve Beyânu Ğarîbih. thk. Rifʿat Fevzî ʿAbdulmuṭṭalib. 5 Cilt. Dımaşk: Dâru’n-Nevâdir, 1435/2014.
30. Ebû’l-ʿAbbâs el-Ḳurṭubî, Ebû’l-ʿAbbâs Aḥmed b. ʿOmer el-Enṣârî. İḫtiṣâru Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî ve Beyânu Ğarîbih. thk. Rifʿat Fevzî ʿAbdulmuṭṭalib. 5 Cilt. Dımaşk: Dâru’n-Nevâdir, 1435/2014.
31. Engin, Sezai. Hz. Peygamber’in Yasakları (Anlam ve yorum açısından hadislerdeki nehiyler). İstanbul: İz Yayıncılık, 1. Basım., 2015.
32. Engin, Sezai. Hz. Peygamber’in Yasakları (Anlam ve yorum açısından hadislerdeki nehiyler). İstanbul: İz Yayıncılık, 1. Basım., 2015.
33. Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu. İstanbul: Otto Yayınları, 5. Basım., 2014.
34. Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu. İstanbul: Otto Yayınları, 5. Basım., 2014.
35. Ḥumeydî, Ebû Bekr ʿAbdullâh b. ez-Zubeyr el-Ḳureşî el-Esedî. el-Musned. thk. Ḥasen Selîm Esed ed-Dârânî. 2 Cilt. Dımaşk: Dâru’s-Seḳâʾ, 1996.
36. Ḥumeydî, Ebû Bekr ʿAbdullâh b. ez-Zubeyr el-Ḳureşî el-Esedî. el-Musned. thk. Ḥasen Selîm Esed ed-Dârânî. 2 Cilt. Dımaşk: Dâru’s-Seḳâʾ, 1996.
37. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Kitâbu’l-Muṣannef fi’l-eḥâdîs̱ ve’l-ʾâs̱âr. thk. Kemâl Yûsuf el-Ḥût. 7 Cilt. Riyad: Mektebu’-r-Ruşd, 1409.
38. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Kitâbu’l-Muṣannef fi’l-eḥâdîs̱ ve’l-ʾâs̱âr. thk. Kemâl Yûsuf el-Ḥût. 7 Cilt. Riyad: Mektebu’-r-Ruşd, 1409.
39. İbn Ḥacer el -ʿ As ḳalânî, Ebü’l- Fażl Şihâbüddîn Aḥmed b. ʿAlî b. Muḥ ammed. Fet ḥu’l- Bârî bi- Şerḥi Ṣa ḥîḥi’l- Buḫ ârî. thk. Şuayb Arnavud-Â dil Mürşid. 24 Cilt. Beyrut: Dâru’r- Risâleti’l-İlmiyye, 1434/2013.
40. İbn Ḥacer el -ʿ As ḳalânî, Ebü’l- Fażl Şihâbüddîn Aḥmed b. ʿAlî b. Muḥ ammed. Fet ḥu’l- Bârî bi- Şerḥi Ṣa ḥîḥi’l- Buḫ ârî. thk. Şuayb Arnavud-Â dil Mürşid. 24 Cilt. Beyrut: Dâru’r- Risâleti’l-İlmiyye, 1434/2013.
41. İbn Ḥacer el-ʿAsḳalânî, Ebü’l-Fażl Şihâbüddîn Aḥmed b. ʿAlî b. Muḥammed. Nuzhetu’n-naẓar fî tavḍîhi nuḫbeti’l-fiker fî muṣṭalaḥi ehli’l-eser. thk. Nûruddîn ʿItr. Dımaşk: y.y., 1421/2000.
42. İbn Ḥacer el-ʿAsḳalânî, Ebü’l-Fażl Şihâbüddîn Aḥmed b. ʿAlî b. Muḥammed. Nuzhetu’n-naẓar fî tavḍîhi nuḫbeti’l-fiker fî muṣṭalaḥi ehli’l-eser. thk. Nûruddîn ʿItr. Dımaşk: y.y., 1421/2000.
43. İbn Ḫuzeyme, Ebû Bekr Muḥammed b. İsḥâḳ b. Ḫuzeyme en-Nîsâbûrî. Ṣaḥîḥu İbni Ḫuzeyme. thk. Muḥammed Muṣṭafâ el-ʾAʿẓamî. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1424/2003.
44. İbn Ḫuzeyme, Ebû Bekr Muḥammed b. İsḥâḳ b. Ḫuzeyme en-Nîsâbûrî. Ṣaḥîḥu İbni Ḫuzeyme. thk. Muḥammed Muṣṭafâ el-ʾAʿẓamî. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1424/2003.
45. İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 5 Cilt. b.y.: Dâru’-r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
46. İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 5 Cilt. b.y.: Dâru’-r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
47. İbnu’l-Munîr, Ebu’l-ʿAbbâs Aḥmed b. Muḥammed el-Cerevî el-İskenderânî. el-Mutevârî ʿalâ Ebvâbi’l-Buḫârî. thk. Ṣalâḥu’d-Dîn Maḳbûl Aḥmed. Kuveyt: y.y., ts.
48. İbnu’l-Munîr, Ebu’l-ʿAbbâs Aḥmed b. Muḥammed el-Cerevî el-İskenderânî. el-Mutevârî ʿalâ Ebvâbi’l-Buḫârî. thk. Ṣalâḥu’d-Dîn Maḳbûl Aḥmed. Kuveyt: y.y., ts.
49. İsḥâḳ b. Râheveyh, Ebû Yaʿḳûb İsḥâḳ b. İbrâhîm b. Muḫalled b. İbrâhîm el-Mervezî. Musnedu İsḥâḳ b. Râheveyh. thk. ʿAbdulğafûr b. ʿAbdulḥaḳḳ el-Belûşî. 5 Cilt. Medine: Mektebetu’l-ʾÎmân, 1412/1991.
50. İsḥâḳ b. Râheveyh, Ebû Yaʿḳûb İsḥâḳ b. İbrâhîm b. Muḫalled b. İbrâhîm el-Mervezî. Musnedu İsḥâḳ b. Râheveyh. thk. ʿAbdulğafûr b. ʿAbdulḥaḳḳ el-Belûşî. 5 Cilt. Medine: Mektebetu’l-ʾÎmân, 1412/1991.
51. Koçyiğit, Talat. “Peygamberimiz ve Sünnetinin Teşri’i Değeri”. Diyanet İlmi Dergi, 102-110.
52. Koçyiğit, Talat. “Peygamberimiz ve Sünnetinin Teşri’i Değeri”. Diyanet İlmi Dergi, 102-110.
53. Maʿmer b. Râşid, Ebû ʿUrve Maʿmer b. Râşid el-Ezdî. el-Câmiʿ. thk. Ḥabîbu’r-Raḥmân el-ʾAʿẓamî. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403/1982.
54. Maʿmer b. Râşid, Ebû ʿUrve Maʿmer b. Râşid el-Ezdî. el-Câmiʿ. thk. Ḥabîbu’r-Raḥmân el-ʾAʿẓamî. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403/1982.
55. Muslim, Ebû’l-Ḥasen Muslim b. el-Ḥaccâc el-Ḳuşeyrî en-Nîsâbûrî. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muḥammed Fuâd ʿAbdulbâḳî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İḥyâi’t-Turâs̱i’l-ʿArabî, 1374/1955.
56. Muslim, Ebû’l-Ḥasen Muslim b. el-Ḥaccâc el-Ḳuşeyrî en-Nîsâbûrî. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muḥammed Fuâd ʿAbdulbâḳî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İḥyâi’t-Turâs̱i’l-ʿArabî, 1374/1955.
57. Mustafa es-Sibâî. es-Sünne ve mekânetühâ fi’t-teşrî‘i’l-İslâmî. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 3. Baskı., 1982.
58. Mustafa es-Sibâî. es-Sünne ve mekânetühâ fi’t-teşrî‘i’l-İslâmî. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 3. Baskı., 1982.
59. Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Ḥasen ʿAbdulmunʿîm. 10 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
60. Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Ḥasen ʿAbdulmunʿîm. 10 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
61. Osmânî, Muhammed Takî. Sünnetin Değeri ve Bağlayıcılığı. çev. Mehmet Özşenel. İstanbul: İFAV Yayınları, 5. Baskı., 2017.
62. Osmânî, Muhammed Takî. Sünnetin Değeri ve Bağlayıcılığı. çev. Mehmet Özşenel. İstanbul: İFAV Yayınları, 5. Baskı., 2017.
63. Sakallı, Talat. “Sünnet’in Bağlayıcılık Açısından Taksimi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (1995), 39-102.
64. Sakallı, Talat. “Sünnet’in Bağlayıcılık Açısından Taksimi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (1995), 39-102.
65. Şentürk, Lütfi. “Peygamberimiz ve Dünnetinin Teşrîî Değeri”. Diyanet İlmi Dergi 43/3 (2007), 71-80.
66. Şentürk, Lütfi. “Peygamberimiz ve Dünnetinin Teşrîî Değeri”. Diyanet İlmi Dergi 43/3 (2007), 71-80.
67. Ṭaberî, Ebû Caʿfer Muḥammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî. Tehẕîbu’l-âs̱âr. thk. Maḥmûd Muḥammed Şâkir. Kahire: y.y., ts.
68. Ṭaberî, Ebû Caʿfer Muḥammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî. Tehẕîbu’l-âs̱âr. thk. Maḥmûd Muḥammed Şâkir. Kahire: y.y., ts.
69. Ṭayâlisî, Ebû Dâvûd Suleymân b. Dâvûd el-Baṣrî. el-Musned. thk. Muḥammed b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkî. 4 Cilt. b.y.: Dâru Hicr, 1419/1999.
70. Ṭayâlisî, Ebû Dâvûd Suleymân b. Dâvûd el-Baṣrî. el-Musned. thk. Muḥammed b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkî. 4 Cilt. b.y.: Dâru Hicr, 1419/1999.
71. Tirmiẕî, Ebû ʿÎsâ Muḥammed b. ʿÎsâ. es-Sunen. thk. Beşşâr ʿAvvâd Maʿrûf. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1998.
72. Tirmiẕî, Ebû ʿÎsâ Muḥammed b. ʿÎsâ. es-Sunen. thk. Beşşâr ʿAvvâd Maʿrûf. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1998.
73. Toksarı, Ali. “Teşrii Değer Açısından Sünnetin Konumu”. Bilimname : Düşünce Platformu 27 (Şubat 2014), 9-24. Yazar, Eşref. Müstakil Teşri’ Kaynağı Olarak Sünnet. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora, 2016.
74. Toksarı, Ali. “Teşrii Değer Açısından Sünnetin Konumu”. Bilimname : Düşünce Platformu 27 (Şubat 2014), 9-24. Yazar, Eşref. Müstakil Teşri’ Kaynağı Olarak Sünnet. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora, 2016.