Osmanlı Devleti’nde Müslüman Kadınların Mahkemeyi Kullanmaları Üzerine Bazı Bilgiler: XVII. Yüzyıl Sofya

Osmanlı Devleti’nde kadınları konu alan bazı çalışmalar yapılmıştır. Ancak Müslüman kadınların kadı mahkemesini kullanmalarına ilişkin çalışmalar az sayıdadır. Bu çalışmada Sofya’da Müslüman kadınların kadı mahkemesini kullanma pratiği ele alınmıştır. Osmanlı Devleti’nde kadınlar daha çok evlilik, boşanma, mehir, nafaka, çocuk velayeti, miras gibi toplumsal konularda kadı mahkemesine başvurmuştur. Osmanlı tarihinde kadı mahkemesinde görülen davaların kayıtlarını ihtiva eden ve toplumsal hayat, ekonomi, hukuk ve benzeri konularda ana kaynak mahiyetindeki kadı sicillerinin önemi herkesin malumudur. Bu çalışmada ana kaynak olarak kullanılan Sofya mahkemesine ait şer‘iyye sicil defterleri günümüze seri halde ulaşmıştır. Şer‘iyye sicillerine göre evlenme, boşanma, miras, kefalet, nafaka, alım-satım, alacak-verecek gibi pek çok konuda kadınların kadı mahkemesine başvurduğu anlaşılmaktadır. Müslüman kadınlar genellikle vekil aracılığı ile mahkemede işlerini yürütürken zimmi kadınlar ise mahkemeyi doğrudan kullanmayı tercih etmişlerdir. Bu araştırmada Sofya’da Bulgaristan Milli Kütüphanesi’ndeki (St. Cyril and Methodius National Library) şer‘iyye sicilleri kullanılmıştır.