DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ
Öz
Hârût ve Mârût, Orta Doğu dinlerinin ortak motiflerinden biridir. Kökeni Zerdüştlüğün kutsal metinlerine dayandırılan öykü, İsrailiyat kaynaklı pek çok metinde “düşmüş melek” ikonografisi ile ele alınmıştır. İnsandan daha itaatkâr olduklarını ispat etmek üzere yeryüzüne gönderilen meleklerin insansı günahlar işlemesi ve lanetlenmesi üzerine kurulu bu öykü, Midraş metinleri vasıtasıyla İslam dünyasına da benzer bir tema ile etki etmiştir. İslam ikonografisinin, Kur’an-ı Kerim’de isimleri geçen Hârût ve Mârût’tan temel aldığı bu öykünün bileşenleri ise Yahudi külliyatına aittir. İslami kaynaklarda, Hârût ve Mârût isimli iki meleğin insana özgü günahlar işlemesi ve kıyamete kadar dünyada azap çekmekle cezalandırılması anlatılmaktadır. Yahudi kaynakları ile benzer olan Hârût ve Mârût anlatısının bir diğer ortak yönü ise bu meleklerin insanlara büyü ilmini öğretmesidir.
Çalışmada Hârût ve Mârût’un etimolojik kökeninin yanı sıra farklı inançlardaki yansımaları ve tasvirlerde hangi özelliklerle işlendikleri ele alınmıştır. Tasvirler büyük oranda İslam minyatürlerinden oluşmaktadır. Bunun başlıca sebebi diğer inançlarda bu öykünün az sayıdaki sanat eserine işlenmiş olmasıdır. İslam minyatürlerinden ise farklı dönem ve ekollere ait örnekler seçilmiştir. Bu örnekler arasına birbirini tekrar eden ya da büyük ölçüde benzeyen minyatürler dâhil edilmemiş, çoğunlukla ikonografinin farklı kısımlarına hitap eden örnekler değerlendirilmiştir.
Çalışmada, farklı inançların söz konusu bu öyküyü nasıl ele aldıkları ve İslam dünyasına yansımaları sanat yapıtları üzerinden değerlendirilmiş ve bilim dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Amesha Spenta, Brittanica, https://www.britannica.com/topic/amesha-spenta And, Metin. Minyatürlerle Osmanlı-İslam Mitolografyası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010.
- Ardā Vīrāfnāmah, The John Rylands Library, https://www.digitalcollections.manchester.ac.uk/view/MS-PERSIAN-00041/96
- Ardâvîrâfnâme, (Çev.: Nimet Yıldırım), İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2011.
- Çığ, Muazzez İlmiye. Kur’an, İncil ve Tevrat’ın Sümer’deki Kökeni, İstanbul: Kaynaklar Yayınları, 2005.
- D.J. Irani, The Gathas the Hymns of Zarathushtra, www.zarathushtra.com
- Davidson, Gustav. A Dictionary of Angels: Including the Fallen Angels, New York: The Free Press, 1971.
- Demirci, Kürşat. “Hârût ve Mârût”, TDV İslam Ansiklopedisi, 16, (1997), 262-264.
- Dinç, Mehmet. “Hanifi, Eskiçağ Hindistan’da Siyasal ve Sosyal Yapı”: Doktora Tezi, Pamukkale Üniversitesi, 2022.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
İslam Öncesi Türk Tarihi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Aralık 2024
Gönderilme Tarihi
31 Ekim 2024
Kabul Tarihi
2 Aralık 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 3 Sayı: 2