Fuad Köprülü’nün Son Siyasi Denemesi: Yeni Demokrat Parti

Öz

27 Mayıs 1960 darbesiyle Demokrat Parti’nin (DP) iktidarı sona ermiş, ardından DP’nin kapatılması ve üyelerinin yargılanması, ülkede derin bir siyasi boşluk yaratmıştır. Siyasi yasakların kaldırılmasının ardından Türk siyaseti adeta yeni parti kurma yarışına sahne olmuştur . Adında "demokrat" belirteci bulunan partiler kurulmuş ya da kurulmaya çalışılmıştır. Burada amacın DP’nin siyasi mirasını devralmak olduğu aşikardır. Eski DP’li Fuad Köprülü de demokrat adını kullanma hakkının kendisine ait olduğunu belirterek, 18 Aralık 1961’de Yeni Demokrat Parti’yi (YDP) kurmuştur. YDP, DP’nin eski seçmenlerini bir araya getirmeyi ve siyasi bir alternatif oluşturmayı hedefleyerek bir nevi kapatılan DP’nin devamı olarak faaliyetlerine başlamıştır. Ancak, partinin kuruluşunda karşılaşılan teşkilatlanma eksiklikleri, net bir vizyon oluşturamama ve dönemin baskıcı atmosferi, YDP’nin etkili bir yapıya dönüşmesini engellemiştir. YDP, karşılaştığı bürokratik zorluklar ve beklenen kamuoyu ilgisini görememesi nedeniyle başarılı olamamış ve 1965 yılında kapanmıştır. Bu çalışmada Fuad Köprülü’nün siyasi hayatının iddialı son denemesi YDP incelenmiştir. YDP’nin Türk siyasi hayatındaki yeri, parti programı ve dönemin basın kaynakları incelenerek tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• 27 Mayıs 1960 Darbesi
• Yeni Demokrat Parti
• Fuad Köprülü
• Türk Siyasal Yaşamı
• Siyasi Mücadele

Fuad Köprülü’s Last Political Endeavor: The New Democrat Party

Öz

The coup d’état of 27 May 1960 ended the rule of the Democrat Party (DP), leading to its dissolution and the prosecution of its members, which created a profound political vacuum in Türkiye. Following the lifting of political bans, Turkish politics witnessed an intense race to establish new parties. Several parties bearing the ‘democrat’ label in their names were founded or attempted to be. It is evident that the primary aim was to inherit the DP’s political legacy. Among these initiatives, former DP member Fuad Köprülü asserted his exclusive right to use the ‘democrat’ label and established the New Democrat Party (Yeni Demokrat Parti, YDP) on 18 December 1961. The YDP sought to consolidate the DP’s former electorate and to position itself as a political alternative, effectively presenting itself as the continuation of the disbanded party. However, organizational shortcomings in its formation, the inability to articulate a clear vision, and the oppressive political climate of the period prevented the YDP from evolving into an effective political force. The party was ultimately dissolved in 1965, hindered by bureaucratic obstacles and the lack of anticipated public support. This article examines the YDP as Fuad Köprülü’s last and most ambitious political project. The place of the YDP in Turkish political life has been assessed through an examination of its party program and contemporary press sources.

Anahtar Kelimeler

• May 27, 1960 Coup
• New Democrat Party
• Fuad Köprülü
• Turkish Political Life
• Political Struggle

Kaynakça

1. Akandere, Osman. "Fuad Köprülü ve Demokrat Parti’nin Kurulmasındaki Rolü." Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 3 (1997): 231-242.
2. Akün, Ömer Faruk. “Köprülüzâde Mehmed Fuad (1890–1966).” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-fuad-koprulu.
3. Bal, Bülent. Aydın Siyaset İlişkisi Bağlamında Hürriyet Partisi. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, 2017.
4. Cerrahoğlu, A. Tarih Anlayışlı Olmayan Tarihçi Fuat Köprülü. İstanbul: Gün Matbaası, 1964.
5. Çavuşoğlu, Hüseyin. "Merkez Sağda 27 Mayıs ve 12 Eylül Sonrası Partileşme." Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12, no. 22 (2009): 165-178.
6. Ertürk, Yaşar. "27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi, Darbe Sürecinde Silahlı Kuvvetler İçindeki Bölünme ve Rekabet." Türk Dünyası Araştırmaları 134, no. 264 (2023): 1-42.
7. Güneş, Hasan Hüseyin. "Bir Üstâd-ı Âlem: Mehmed Fuad Köprülü." Tarih Okulu Dergisi 11 (2011): 103-119.
8. Kılıç, Aziz. "27 Mayıs 1960 Darbesine Meşruiyet Kazandırma Çabaları." Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 10, no. 3 (2020): 954-967.

9. Küçüktepe, Furkan. Mehmet Fuat Köprülü’nün Demokrat Parti’den Kopuşu ve Sonraki Siyasi Hayatı. Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul, 2018.
10. Tansel, Fevziye Abdullah. "Memleketimizin Acı Kaybı: Fuad Köprülü." Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14, no. 1–4 (1966): 267-281.
11. Tekinsoy, Betül. Türk Basınında 12 Mart Muhtırası, Berikan Yayınevi: Ankara, 2025.
12. Tuğluoğlu, Fatih. "22 Şubat 1962 Darbe Girişimine Giden Süreçte Siyasi Af ve Toplumsal Huzur Tartışmaları." Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi 16, no. 31 (2020): 329-353.
13. Tuğluoğlu, Fatih. "27 Mayıs’ı Restore Etme Projesi: Tedbirler Kanunu (1962)." Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları 35 (2019): 1-26.
14. Sencer, Muzaffer. Türkiye’de Siyasal Partilerin Sosyal Temelleri. İstanbul: Geçiş Yayınları, 1971.
15. Söğütlü, Mahmut Yalçın. Siyasi Parti Özgürlüğü. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2006.
16. Uzman, Nasrullah. "İktidardan Muhalefete M. Fuad Köprülü’nün Siyasi Mücadelesi (1956–1966)." Gazi Akademik Bakış 7, no. 13 (2013): 185-208.
17. Yiğit, Sultan Esra. 27 Mayıs 1960 Darbesi Sonrası Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinin ve 1961 Seçimlerinin Basına Yansıması. Yüksek lisans tezi, Yozgat Bozok Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yozgat, 2019.