An Example of Missionary Work in the Late Ottoman Period: Capuchins on Musa Dagh

Öz

This study aims to evaluate the activities of the Capuchins, a Latin-Catholic missionary part active in the Ottoman Empire, on the Musa Dagh, and the developments that accompanied them. In so doing, by examining this example of missionary work, we will make a unique contribution to research to regional history. Towards the end of the 19th century, the Capuchins who came here chose Khidirbek, one of the Armenian villages, as their center. They started missionary work in the house they kept here and established contacts with Yoghunoluk and other Armenian villages. They also needed for new structures as their activities expanded. With this aim, they applied to the local government authorities of the Ottoman Empire and requested construction permits for both shelter and worship purposes. However, the government accepted the request for residence on the condition that the place would not be converted into a church or a school. In the following process, the application, in which the Capuchins built a church and a school together, was delayed due to the Ottoman government's objections to the region. As a result, the Capuchins continued their missionary and religious activities in Khidirbek by establishing centers for religious service, education and health services. To shed light on this missionary example in Hıdırbey, Ottoman archives, sources on the Capuchins and academic literature were used in the study.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Empire
• Catholic Missionaries
• Capuchins
• Musa Dagh
• Khidirbek

Osmanlı’nın Son Dönemlerinde Bir Misyonerlik Örneği: Musa Dağı’nda Kapusenler

Öz

Bu çalışmada Osmanlı İmparatorluğunda varlık göstermiş Latin-Katolik misyonerlerden Kapusenlerin Musa Dağı’nda yürüttüğü çalışmaları ve beraberinde yaşanan gelişmelerin değerlendirilmesini amaçlamaktayız. Böylece, bu misyonerlik örneğinin incelenmesiyle bölgesel tarih araştırmalarına özgün bir katkı yapmış olacağız. 19. yüzyılın sonlarına doğru, buraya gelen Kapusenler, Ermeni köylerden biri olan Hıdırbey’i kendilerine merkez belirlemişlerdir. Burada tuttukları hanede misyonerlik çalışmalarına başlamış, Yoğunoluk ve diğer Ermeni köylerle temaslar kurmuşlardır. Yanı sıra faaliyetlerini geliştirmek için yeni yapılara ihtiyaç duymuşlardır. Bu maksatla Osmanlı’nın yerel hükümet mercilerine yaptıkları müracaatta hem barınma hem de ibadet maksadıyla inşaat izni istemişlerdir. Ancak hükümet, ikamet münasebetiyle yapılan talebi, burayı kilise veya bir mektebe dönüştürmemek koşuluyla kabul etmiştir. İlerleyen süreçte Kapusenlerin, bu sefer kilise ve beraberinde mektep inşası yaptıkları müracaat ise Osmanlı hükümetinin bölgeyle ilişkili sakıncaları nedeniyle sürüncemede kalmıştır. Netice itibariyle bu Katolik misyonerler, Hıdırbey merkezlerindeki şartlar ölçüsünde ibadet, eğitim ve sağlık hizmeti alanında yarattıkları imkânlarla dini faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Öncelikle Osmanlı arşivi, Kapusenlerle doğrudan ilişkili bilgi referansları ve diğer akademik çalışmalardan istifade ederek yaptığımız bu çalışmada, Hıdırbey'deki bu misyonerlik örneğini ele alacağız.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı İmparatorluğu
• Katolik Misyonerler
• Kapusenler
• Musa Dağı
• Hıdırbey

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) A{DVNSKLS.d. (Kilise Defterleri) BEO. (Bab-ı Ali Evrak Odası) DH. MKT (Dâhiliye, Mektubi) DH. ŞFR. (Dâhiliye, Şifre) HR. İD. (Hariciye, İdari) HR. TH. (Hariciye, Tahrirat) İ. AZN. (İrade, Adliye ve Mezahib) MF. MKT. (Maarif, Mektubi) MV. (Meclis-i Vükela) ŞD. (Şura-yı Devlet)
2. Süreli Yayın Arşivi Salname-i Vilayet-i Haleb, 31. Defa, 1321. Salname-i Vilayet-i Haleb, 32. Defa, 1322.
3. Akın Ertek, Gülferi-Yıldırım Güneş, Özgül, “Arşiv Belgeleri Işığında Giresun Kapusen Kilisesi’nin İnşa Süreci ve Mimarisi”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28, Sonbahar (2021), https://doi.org/10.9775/kausbed.2021.027.
4. Bonin, Fidéle R. P., “Lettre du R. P. Fidéele Bonin, Capucin Missionnarie Apostolique A Koderbek (Syrie, La Mission de Koderbek)”, Les Missions Catholiques, Tome Trente-Uniéme, Janvier-Decémbre. Lyon: Bureaux Des Mission Catholiques, 1899, 601-604.
5. Constant, P., Capucins Missionnaires, Syrie Liban Turquie. Massille: Nihil Obstat, 1934.
6. Çapar, Ali, The Ottoman Policy towards Church Construction: The Issue of Church Construction and Restoration in Antakya (Antioch) in The 18 th and 19 th Centuries, Asia Minor Studies 6/12, July (2018): 53-71. https://doi.org/10.17067/asm.412826.
7. Çapar, Ali, “Governance in the Periphery through Schooling: Educational Policies and Nusayri/‘Alawi Children in Late Ottoman Syria”, Paedagogica Historica 60/2 (2024): 248-267. https://doi.org/10.1080/00309230.2022.2147015.
8. Çelik, Cahit, Çağlar İçinde Samandağ, Süveydiye, Seleucia. Ankara: Liman Yayıncılık, 2019.

9. Demir, Yaşar, Fransa’nın Yakındoğu Politikaları, Suriye ve Hatay. İstanbul: Mostar, 2013.
10. Frazee, A. Charles, Katolikler ve Sultanlar, Kilise ve Osmanlı İmparatorluğu 1453-1923. Tercüme: Cemile Erdek, İstanbul: Küre Yayınları, 2009.
11. Galanti, Avram, “Türkiye’de İlk Katolik Kapusin Manastırları”, Türk Tarih Encümeni Mecmuası 14, no. 2 (79), (1 Mart 1340): 125-128.
12. Gül, Serkan, “The French Catholic Missionaries in Lebanon between 1860 and 1914”, The Degree of Doctor of Philosophy, The Graduate School of Social Sciences of Middle East University, 2015.
13. Kenanoğlu, M. Macit, Osmanlı Millet Sistemi, Mit ve Gerçek, İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.
14. Kılıçoğlu, Selim, “Mamuratü’l-Aziz Vilayeti Yabancı Misyonu: Kapusenler (Capucins)”, Art-Sanat 17, (2022): 253-273, https://doi.org/10.26650/artsanat.2022.17.930361.
15. Kızmaz, Can Erhan, “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İzmir’de Fransız Katolik Misyonları (1840-1938)”, Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, 2025.
16. Kiremit, İlker, “Süveydiye’de İngiliz-Amerikan Protestan Misyonerleri ve Osmanlı Siyaseti (1846-1923)”, Belleten 87, Sayı 308, (2023): 195-232, https://doi.org/10.37879/belleten.2023.195.
17. Köker, Osman, “Antakya, İskenderun ve Musa Dağı Ermenileri”, Orlando Carlo Calumeno Koleksiyonu’ndan Kartpostallarla Antakya, İskenderun ve Musa Dağı Ermenileri, Editör Osman Köker, Çevirenler: Ahmet Fethi, Arlet İncidüzen, Yasemin Köker, 8-23. İstanbul: Bir Zamanlar Yayıncılık, 2014.
18. Jérome de Lyon, “Massacres Des Arméniens en Syrie”, (I: Mersina, le 17 Mai 1909 ve II: Khoderbek, le 21 Mai 1909), Etudes Franciscaines XXII, II Annee, No. 127, Revue Mensuelle, Publiée Par Les Fréres-Mineurs Capucins, (Juillet-Décembre 1909): 243-252.
19. Jerome, R. P. “Prés D’Antioche, La Mission de Khoderek (Syrie)”, Les Mission Catholiques, Bulletin Hebdomadaire de L’oeuvre de La Propagation de La Foi, Directeur-Gérant Stanislas AB, Cons, 494-497. gallica.bnf.fr / Bibliothèque Nationale de France, 1910.
20. Mutlu, Şamil, Osmanlı Devleti’nde Misyoner Okulları. İstanbul: Gökkubbe, 2020.
21. O’Connor, R. F., “Capuchin Missioners in Palestine and Syria”, The American Catholic Quarterly Review XLV, Washington Square, Philadelphia, (From January to October, 1920): 540-564.
22. Oussani, Gabriel, “Syria”, The Catholic Encyclopedia, Edited: Charles G. Herbermann, Volume XIV, Newyork: Robert Appleton Company, 1912, 399-407.
23. Pernot, Maurice, Rapport, Sur un Voyage D’Etude, A Constantinople en Egypte et en Turquie D’Asie. Janvier-Aout, Paris: Typographie Firmin-Didot et C., 1912.
24. Shemmassian, Vahram Leon, “The Armenian Villagers of Musa Dagh: A Historical-Ethnographic Study, 1840-1915”, Ph.D. Thesis, University of California, Los Angeles, 1996.
25. Ürkmez, Naim, “Tanzimat’tan I. Dünya Savaşı’na İskenderun”, Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2012.
26. “1931 Yılında Yayınlanan Antakya Turizm Rehberinde Yer Alan Ermeni Yerleşim Yerleri Hakkında Bilgiler”, Orlando Carlo Calumeno Koleksiyonu’ndan Kartpostallarla Antakya, İskenderun ve Musa Dağı Ermenileri, Editör Osman Köker, Çevirenler: Ahmet Fethi, Arlet İncidüzen, Yasemin Köker, 44-59. İstanbul: Bir Zamanlar Yayıncılık, 2014.